Roma

Roma
Roma
	Prospectus urbis
Nomen lingua loci:	Roma
Administratio
Terra:	Italia
Regio:	Latium
Provincia:	Romana
Indicia fundamentalia
Coordinata:	41° 53′ 35″ Sept., 12° 28′ 60″ Ort.
Altitudo:	20 m supra mare
Area:	1.285,31 km²
Incolae:	2.728.296 (31-03-2009)
Spissitudo:	2.122,7 per km²
Res aliae
N. cursualis:	ab 00118 usque ad 00199
Praefixum:	06
Zona temporalis:	UTC+1
ISTAT-Regio:	058091
N. tributarius:	H501
Nota autocineti:	RM
Nomen incolarum:	Romani
Patronus:	Sancti Petrus et Paulus
Dies sollemnis:	29 Iunii
Charta
Pagina interretialis

-2 Latinitas huius rei dubia est. Corrige si potes. Vide {{latinitas}}.

Haec pagina caput Italiae explicat. Si aliud quaeris quod etiam "Roma" appellatur, vide Roma (discretiva).

Possis nihil Urbe Roma
visere maius

– Horatius, Carmen saeculare, 11–12

Roma, (-ae, f.) vel tantum Urbs, est urbs in Latio sita, caput Latii atque Italiae. Roma in septem montibus (quos colles tantum appellare praestat) iuxta flumen Tiberim iacet.

In regione Romana orta est Latina lingua, ex qua multae linguae hodierni temporis Europae natae sunt. Roma "caput mundi" et "urbs aeterna" litteris saepe appellatur. Ovidius (fast. II,684) dixit "Romanae <genti> spatium est urbis et orbis idem." Roma viae omnes imperii Romani ortae sunt, inter quas via perantiqua, cui nomen "Via Francigena" datum est.

Litteris S.P.Q.R. in monumentis scriptis nummisve percussis significantur 'Senatus Populusque Romanus'.

Verborum notatio [recensere]

Multae sunt sumptiones fontis nominis "Roma". ^[1] Inter alias sequentes sunt:

A nomine Rommylos (Romulus), progenies Ascanii ac conditer Urbis.
A Rumon sive Rumen, nomen vestus fluminis Tiberis.^[2]
A verbo Etrusco ruma sive rumach, fere 'flumen' significans; fortasse a flumine Tiberi nominata sit.
A verbo Graeco ῤώμη (rhòme), significans robur.^[3]

Historia [recensere]

Vide etiam indicem commentariorum de Roma antiqua.

Tabula Romae antiquae.

Roma a Matthaeo Merian anno fere 1642 picta.

Antiquitas [recensere]

Urbe anno 753 a.C.n., (septingentesimo quinquagesimo tertio) die 21 Aprilis secundum memoriam condita Romani primo magnas partes Italiae, deinde Europae et Asiae Minoris et Africae sub imperium suum redigerunt illorumque imperium fuit magni momenti usque ad Medium Aevum. Romulus, primus ex septem antiquis Romae regibus, cum Remo fratre dicitur eam condidisse.

Nostri temporis historici putant in collibus Romanis iam ante annum 753 a.C.n. nonnullos vicos fuisse et urbem conditam esse saeculo septimo a.C.n, cum isti vici antiqui coniuncti essent.

Postquam Tarquinius Superbus ultimus rex Etruscorum urbe pulsus est, Romae incolae rem publicam instituerunt. A senatu et consulibus gesta, cito per Latium et reliquas Italicae paeninsulae regiones res publica expansa est; tertio saeculo Carthaginiensibus profligatis et per Mare Nostrum imperium populi Romani constitutum est. Primo saeculo a.C.n. res publica bellis civilibus vexata est, primo Sulla cum Mario, deinde Gaio Iulio Caesare cum Pompeio Maximo, deinde Octaviano (Augusto) cum Marco Antonio cum regnante tum pugnante. Proelio ad Actium (31 a.C.n.) pugnato et Antonii classi et exercitu victo, Octavianus solus imperium adeptus est, potestatibus multis a Senatu elatus. Quibus datis ille primus imperator Romanus erat.

Augustum principes subsecuti sunt alterna vice, cum Imperium Romanum magnam partem Europae teneret atque (Hispaniam, Galliam, Helvetiam, Raetiam, Noricum, Pannoniam, Illyricum, Daciam), nonnullas in orientem versas regiones, Aegyptum, Libyam - ut provinciae non nisi maximi momenti dicantur. Hadrianus limitem in Britannia vallo constituit, ut Picti et Scoti imperio prohiberentur; Germani autem numquam profligati sunt, quare contra eos imperii fines flumina Rhenus et Danuvius erant coniuncta limite Germano-Raetico.

Anno 410, Alaricus, primus rex Visigothorum, Romam obsidione clausit. Roma capta, Visigothi Noricum invaserunt, anno 418 tamen Valia ab Honorio victus est.

Die 17 Decembris 546, Ostrogothi rege Totila Romam anno 539 a Belisario imperatore Imperii Romani Orientalis expugnatam iterum ceperunt.

Medium Aevum [recensere]

Anno 846 Saraceni a Sicilia Ostiam portum Romae et urbem ipsam vastaverunt.

Aetas recentior [recensere]

Die 31 Decembris 1494 Roma ab exercitu Caroli VIII regis Franciae expugnata est. Die 6 Maii 1527, milites imperatoris Caroli V Romam vastaverunt. Hunc casum historici Italici il sacco di Roma appellant, id est Latine direptionem Romanam.

Roma nunc est in Republica Italia sita, sed olim fuit usque a die 20 Septembris 1870 caput Civitatis Ecclesiae. Roma iam est sedes Ecclesiae Catholicae Romanae, et ab anno 1929 Civitas Vaticana pars Romae est, minima mundi civitas sui iuris, nam die 11 Februarii 1929 pactae sunt concordantiae inter Civitatem Vaticanam et Rempublicam Italianam, et ita Civitati Vaticanae confinia formaliter data sunt.

Geographia [recensere]

Territorium [recensere]

Maxima pars urbis in sinistra Tiberis ripa iacet.

Urbes finitimae [recensere]

Civitas

Civitas Vaticana.

Municipia finitima

Albanum, olim Alba Longa (Italiane: Albano Laziale),
Angularia (Italiane: Anguillara Sabazia),
Ardea (Italiane: Ardea),
Burgus Sancti Gregorii ( interdum fortasse Aefulae) (Italiane: San Gregorio da Sassola),
Castrimoenium vel Marinum (Italiane: Marino),
Castrum Columnae (ad Columnam) (Italiane: Colonna),
Castrum Gandulphi (Italiane: Castelgandolfo),
Castrum Montis Rotundi (Italiane: Monterotondo),
Castrum Poli vel Castrum Pauli (Italiane: Poli),
Castrum Sancti Petri (Latium) (Italiane: Castel San Pietro Romano),
Ciampinum (Italiane: Ciampino),
Crypta Ferrata et Cryptaferrata (Italiane: Grottaferrata),
Fons Nova (Italiane: Fonte Nuova),
Fundus Formellum (Italiane: Formello),
Fundus Scrofanum vel Sacrum Fanum (Italiane: Sacrofano),
Gazzarolum (Italiane: Zagarolo),
Guidoniopolis - Mons Celius (etiam una Guidoniopolis, olim Castrum Monticellorum) (Italiane: Guidonia Montecelio),
Mons Compatrum (Italiane: Monte Compatri),
Mons Portius (Italiane: Monte Porzio Catone),
Nomentum (Italiane: Mentana),
Praeneste (Italiane: Palestrina),
Pedum, deinde Gallicanus (Italiane: Gallicano nel Lazio),
Pometia, interdum fortasse Suessa Pometia (Italiane: Pomezia),
Portus Augustii Claudii, deinde Flumen Micinum (Italiane: Fiumicino),
Castrum Raiani et Castrum Reiani (Italiane: Riano),
Tibur (-uris, m.) (Italiane: Tivoli),
Trebonianum (Italiane: Trevignano Romano),
Tusculum Novum vel Frascata (Italiane: Frascati),
Vicus Baccanensis (Italiane: Campagnano di Roma).

Status caeli [recensere]

Tres stationes meteorologicae Romae sunt: statio Roma Media, statio Roma Mons Marius, statio Roma Urbs.

Romae aestates calidae sunt; hieme aer temperatus est, rare tamen ningit, exempli gratia anno 1929 et 1985.

Despectus in urbem.

Monumenta ac loci delectationis [recensere]

SENATVS POPVLVSQVE·ROMANVS DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F[ILIO] VESPASIANO·AVGVSTO

Pontes [recensere]

Viae praeclarae [recensere]

Via Sistina

Societas [recensere]

Progressus incolarum [recensere]

Annus	Numerus civium
350 a.C.n.	30 000
250 a.C.n.	150 000
44 a.C.n.	1 000 000
120	1 000 000
330	800 000
410	700 000-800 000
530	90 000-150 000
650	70 000
1000	20 000
1400	20 000
1526	50 000–60 000
1528	20 000

Annus	Numerus
1600	100 000
1750	156 000
1800	163 000
1820	139 900
1850	175 000
1853	175 800
1858	182 600
1861	194 500
1871	212 432
1881	273 952
1901	422 411
1911	518 917

Annus	Numerus
1921	660 235
1931	930 926
1936	1 150 589
1951	1 651 754
1961	2 188 160
1971	2 781 993
1981	2 840 259
1991	2 775 250
2001	2 663 182
2007	2 718 768
2009	2 728 296

Cultura [recensere]

Post Bellum Orbis Terrarum II Romae cinematographia floruit et pelliculae in Cinecittà creatae in toto orbe magnum exitum habuerunt, exempli gratia: La dolce vita, Quo vadis, Ben Hur, etc.

Romae adhuc hodie est praeclarorum diariorum La Repubblica et Il Tempo sedes.

Aliqui homines praeclari praesenti urbi Romae colligati [recensere]

De hominibus antiquae Romae vide Romani antiqui

Romae nati [recensere]

1654 - Ioannes Maria Lancisius

Romae mortui [recensere]

Saeculum XX et XXI [recensere]

Aldus Fabrizi, histrio
Henricus Fermi, physicus
Anna Magnani, actrix
Albertus Moravia, scriptor
Eugenius Pacelli, Pius XII, ultimus papa Romae natus
Eugenius Scalfari, diurnarius
Albertus Sordi, histrio

Studium urbis [recensere]

Municipia Romae [recensere]

Viginti municipia Romana

Municipium I (Roma media urbs) · Municipium II (Parioli) · Municipium III (Nomentano - San Lorenzo) · Municipium IV (Mons Sacer) · Municipium V (Tiburtina) · Municipium VI (Praenestinum) · Municipium VII (Centocelle) · Municipium VIII (Roma delle Torri) · Municipium IX (San Giovanni) · Municipium X (Cinecittà) · Municipium XI (Appia Antiqua) · Municipium XII (EUR) · Municipium XIII (Ostia) · Municipium XIV (Fiumicino) · Municipium XV (Arvalia Portuense) · Municipium XVI (Monte Verde) · Municipium XVII (Prati) · Municipium XVIII (Aurelia) · Municipium XIX (Monte Mario) · Municipium XX (Cassia Flaminia)

Praeterea haec regiones antiquae sunt:

Sanctus Ioannes in Nono, hodie Italiane: La Storta

Res oeconomicae [recensere]

Romae multa diaria edita sunt, exempli gratia Res Publica, Tempus, Unitas, Nuntius, Observator Romanus, etc. Romae est sedes Organizationis Alimentariae et Agriculturalis (OAA) Consociationis Nationum .

Commeatus [recensere]

Motus in urbe [recensere]

Romae sunt duae Ferriviae subterraneae, A et B. Novae viae, quae C et D appellantur, modo aedificantur. Ferrivia a societate publica Metropolitana di Roma administratur.

Urbis administratio [recensere]

Praesens praefectus urbis est Ioannes Alemanno (Populus Libertatis). Antea urbis praefecti fuerunt: Franciscus Rutelli (1993–2001) et Gualterus Veltroni (2001–2008). Vide etiam Romae praefectos urbis

Ludi athletici [recensere]

Curiositas [recensere]

Proverbio ferunt omnes vias Romam ducere. Rectius tamen est temporibus Imperii Romani antiqui omnes vias Roma ortas et in provincias varias perductas esse.

Vide etiam [recensere]

Bibliographia [recensere]

Bertarelli |first=Luigi Vittorio. 1925. Guida d'Italia. Vol. 4. Romae: CTI.
Brilliant, Richard. 2006. Roman Art: An American's View. Romae: Di Renzo Editore. ISBN 88-8323-085-X.
Coarelli, Filippo. 1984. Guida archeologica di Roma. Mediolani: Arnoldo Mondadori Editore.
Gregorovius, Ferdinandus. (1859, 1872), 1988. Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter. Nova editio, 2 ed. 4 vol. Monaci: Beck. ISBN 3-406-07107-4.
Hughes, Robert. 2011. Rome. Weidenfeld & Nicolson
Lucentini, Mario. 2002. La Grande Guida di Roma. Romae: Newton & Compton Editori. ISBN 88-8289-053-8.
Rendina, Mario. 2007. Roma ieri, oggi, domani. Romae: Newton & Compton Editori.
Rome – Eyewitness Travel. 2006. DK. ISBN 1-4053-1090-1.
Spoto, Salvatore. 1999. Roma Esoterica. Romae: Newton & Compton Editori. ISBN 88-8289-265-4.