Estonia

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere

Vide etiam paginam fere homonymam: 1541 Estonia


Eesti Vabariik (Estonice et Voruvice)
Эстонская Республика (Russice)
Vexillum Estoniae
Vexillum
Insigne Estoniae
Insigne
Nationis sententiola: (nulla)
Situs Estoniae in Europa et in Unione Europaea
Lingua publica
Linguae agnitae
Estonica
Voruensis et Setuensis
Nomen incolarum adiectivum Estoniensis-e
Estonus-a-um
Eston-onis
Aestonus-a-um
Estonicus-a-um
Caput Revalia
Praeses
Primus Minister
Thomas Henricus Ilves
David Rõivas
Area
 - Tota
 - % aquae
loco 132e
45 227 km²
4.45%
Numerus incolarum
 - Totus (2011)
 - Spissitudo
loco 154e
1 294 486 inc.
29 inc./km²
Moneta Euro € (Estonice euro)
Circulus temporalis
aestae
UTC +2
UTC +3
Hymnus nationalis Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Interretis abbreviatio .ee
Praefixum telephonicum +372

Estonia[1] seu Aestonia[2] seu Esthonia[3] (-ae f.) (Estonice; Eesti), officialiter Res Publica Estoniae (Estonice; Eesti Vabariik) est natio in Boreo-Europaea Regione Baltica. A Septemtrione Sinu Finnicu, ab Occidente Mari Baltico. a Meridie Lettoniā (343 km), et ab Oriente Lacu Peipo ac Russiā (338,6 km) terminatur. Trans Mare Balticum iacet Suecia ab Occidente et Finnia a Septemtrione. Territorium Estoniae 45 227 km2 seu 17 462 mpq tegit et climate continentali umido afficitur.

Estonia democratica respublica parlamentaria divisa in comitatus quindecim cum suo capite et maxima urbe Castro Danorum[4] seu Revaliā[5] seu Lindanissā[5] est. Cum 1,3 millionibus incolarum, est una inter nationes socias infrequentissimas Unionis Europaeae, Eurozonae et Consociationis ex Pacto Atlantico Septemtrionali. Estonienses[6] seu Estoni[7] seu Estones[8] seu Aestoni[9] sunt Finnicus populus quorum lingua officialis, lingua Estonica, lingua Finno-Ugrica est, arcte conexa Finnicae et longe Hungaricae ac Samicis.

Natio evoluta cum progressa, magnorum redituum oeconomia, Estonia Organizationis Coöperationis Oeconomicae et Evolutionis socia est. Valde magno loco sita est in Indice Evolutionis Humanae, et oeconomicae libertatis, civilium libertatum, educationis et preli libertatis (tertio loco in toto orbe terrarum anno 2012) programmata secunde exercet. Estonia crebro velut una inter conexissimas nationes in Europa describitur et sita est vicesimo loco in Consociationis Nationum Indice Promptae Gubernationis Electronicae.

Etymologia[recensere | fontem recensere]

Germaniae veteris typus, editus ab Gulielmo et Ioaanne Blaeu, anno 1645, fundatus in informatione e Tacito et Plinio Maiore.

Hypothesis modernum Estoniae seu Aestoniae seu Esthoniae nomen ex Aestis a Romano historico Tacito in suo libro "Germania" (ca. 98 a.C.n.) descriptis ortum esse dicit.

Antiquae Scandinavae sagae referunt ad terram nuncupatam Eistland, velut natio Islandice adhuc nuncupatur et similiter Danico, Theodisco, Batavo, Suecico ac Norvegico vocabulo Estland huic nationi. Primae Latinae et aliae antiquae huius nominis versiones Estia seu Hestia sunt.

Esthonia communis alternativa Anglica orthographia ante 1921 fuit.

Historia[recensere | fontem recensere]

Praehistoria[recensere | fontem recensere]

Humanae catoeciae in Estonia possibiles fuere inter 11 000 et 13 000 annos abhinc, cum ultimae glaciationis gelu fusum est. Antiquissima catoecia nota in Estonia est catoecia Pulli (Estonice; Pulli asula), quae prope Matrem Aquarum flumen[10], prope urbem Zintenhof[11] (Estonice; Sindi), ab Estoniae Austroccidente, erat. Secundum computationem radiocarbonicam condita est circiter 11 000 annis abhinc, ineunte millennio 9 a.C.n..

Instrumenta a Cultura Cundae facta in Museum Historiae Estoniense (Estonice; Eesti Ajaloomuuseum).

Inventae sunt evidentiae communitatum venatoriarum et piscatoriarum quae circa annum 6500 a.C.n. prope urbem Cundam (Estonice; Kunda), ab Estoniae Septemtrione, fuere. Artefacta ossea et lapidea similia inventis Cundae non solum in alia Estoniae parte sed etiam in Lettonia, Lituaniae Septemtrione et Finniae Meridie reperta sunt. Cultura Cundae (Estonice; Kunda kultuur) ad Aetatem Lapideam mediam aut ad periodon Mesolithicam pertinet.

Primis saeculis Aerae Vulgaris, politicae administrativaeque subdivisiones in Estonia emergere coepere. Duae praecipuae subdivisiones apparuere: paroecia (Estonice; kihelkond ) et comitatus (Estonice; maakond). Paroecia varias marchias senium comprehendebat. Fere omnes paroeciae saltem castrum habebant. Localis areae defensio a maximo functionario aut a rege aut a sene dirigebatur. Saeculo XIII haec magna territoria in Estonia evoluta sunt: Revalia[12] (Estonice; Revala), Harria[13] (Estonice; Harjumaa), Osilia[14] (Estonice; Saaremaa), Daghoa[15] (Estonice; Hiiumaa), Rotalia[16] seu Maritima[17] (Estonice; Läänemaa), Alumbus[18] (Estonice; Alempois), Saccalia[19] (Estonice; Sakala), Ungannia[20] seu Ugaunia[21] (Estonice; Ugandi), Iogentagania[22] (Estonice; Jogentagana), Sobolitz[23] (Estonice; Soopoolitse), Vaiga[24] (Estonice; Vaiga), Mocha seu Moge[25] (Estonice; Mõhu), Normegunda[26], Iervia[27] (Estonice; Järvamaa) et Vironia seu Viria seu Wiria seu Virlandia (Estonice; Virumaa).

Medium Aevum[recensere | fontem recensere]

Confoederationis Livonicae tabula anno 1260. Ostenduntur territoria Estoniae Danicae (Estonice; Taani valdused Eestis et Danice; Hertugdømmet Estland) a Septemtrione, Episcopatus Tarbatensis (Estonice; Tartu piiskopkond et Saxonice; Bisdom Dorpat) ac Osiliensis (Estonice; Saare-Lääne piiskopkond, Theodisce; Bistum Ösel–Wiek et Saxonice; Bisdom Ösel–Wiek) et territoria Ordinis Livonici (Estonice; Mõõgavendade ordu et Theodisce; Schwertbrüderorden).

Supponuntur primi populi qui praesens Estoniae territorium incoluere Aesti, Finnicae originis nomades, esse, qui semiorganizatis tribibus vivebant sed sine unione inter eas. Saeculo XIII, Ecclesia Catholica Regis Danici Valdemari II ope cruciatam ad christianizandas paganas Maris Baltici tribus praeparavit. Pugna paene viginti annos duravit, delimitando Estonico territorio a Septemtrione Daniā et a Meridie, diviso inter varios episcopatus et Fratres Militiae Christi, potente Christiano ordine qui omnes locales tribus vincere et in maiorem territorii partem dominari consecutus est.

Anno 1248, Castrum Danorum (Estonice; Tallinn) autonomam gubernationem in Iure Lubicensi fundatam adoptavit et annis postea Hansae adiunxit, quod hanc regionem commercialiter praecipuam fecit et Danici dominii amissionem in regione monstravit. Post varia foedera cum Lituanis et Russis, Dania crescentem vassallorum militarem potestatem reprimere non consecuta est, qui alii ab Westfalia et alii a Livonia afficiebantur, quoad, anno 1343, Estones, etiam tunc subiecti et nobilium servi habiti, Rebellionem Noctis Sancti Georgii (Estonice; Jüriöö ülestõus) praepavere, ubi Christianismum repudiavere et contra servitutem pugnavere. Ordo Teutonicus, qui in Livoniam dominabatur, ad finem rebellionem adduxit post duo annos et Daniae territorium emit. Sic incipiebat Teutonici Estoniae dominii perihodos.

Dominium Suecicum[recensere | fontem recensere]

Estonicum territorium velut Imperii Suecici pars inter 1561 et 1721.

Saeculo XVI Estonicum territorium denuo pondus habebat. Nuper formatum Imperium Russicum, cum sua imperialismi idea et Ordinis Teutonici debilitatione adiuvatum, propter litigium cum Confoederatione Polono-Lituana a Meridie, Livoniam ingressum est, habendā eā suorum avorum terrā. Dum Dania, Suecia et Polonia, quae Russicam invasionem in terras suis territoriis proximas non probabant, militarem consociationem constituere ad reprimendam Russicam irruptionem in regionem.

Anno 1559 exortum est Bellum Livonicum, in qua pugnavere Dani, Sueci et Poloni ad capiendum Livoniae territorium et ad reprimendam Russicam invasionem, quae Episcopatum Tarbatensem iam occupaverat. Cum Sueci in Septemtrionalem regionem, Poloni in Meridionalem regionem, et Dani in Episcopatus Osiliensis insulas dominati sunt, coepit Bellum Nordicum Septem Annorum (inter annos 1563 et 1570). Victis Russis in Proelio Narvae, consolidata est Suecica invasio et dominium in Septemtrionalem regionem et anno 1629 in Livonicas terras, quae etiam tunc Polonis subfuerant.

Tunc anno 1645, post novam Daniae cladem, secundum Foedus Broemsebroënse completum est Suecicum dominium in Estoniam. Sueci tertia natio quae dominata est in Estonicum terriroium fuere, sed hoc factum Estonico populo beneficia tulit, qui antique solum habitus est servi nobilium in regionem dominatorum. Hoc tempore apparuere primae scholae Estonicis in oppidis, quae populum aliquas religiosas doctrinas legere docere poterant. Aperta est etiam, a rege Gustavo II Adolpho Sueciae, Tarbati (Estonice; Tartu), prima universitas in Estonia. Post aliquos annos, post Bellum Tricennale, Germani magistri in Revaliae (Estonice; Tallinn) academiam venere, conclavia scholaria velut Germanicis in academiis direxere et pondus auxere quod Germani semper in Estonia habuere.

Imperium Russicum[recensere | fontem recensere]

Declaratio independentiae Pirnaviae die 23 Februarii anni 1918. Una inter primas Rei Publicae imagines.

Post bellum cum Brandenburgi principe, Suecia nobilium terris reformationem irritantem in Estonia fecit, quod aliarum nationum reversionem in Estonicum territorium promovit. Exortum est tunc, Februario 1700, Magnum Bellum Septemtrionale, quod iterum participavere Dania, Polonia, Russia et Saxonia contra Suecos. Post multa proelia rebellionesque, in Proelio Poltavensi, Russi personales Regis Carolo XII copias vincere et Castrum Danorum capere consecuti sunt, denique in Estoniam et Livoniam dominati sunt, quod ex Ioannis IV Russiae epochā postulatum erat.

Per saeculum XVIII, universitatum creatio in Estonia magnum culturalem incolarum incrementum maximo linguae propriae usu et Estonicae culturae provectione promovit. Primum Estones in se velut populus incumbuere et intellectuales nationis creationem quaerebant. Inevitabilem Imperii Russici collapsionem nacti et aliquae Imperii programmata moleste ferens, in Rebus Novis Russicis anno 1905 coniunctim rebellavere et ab exercitu Russico magnopere repressi sunt. Quod, nihilominus, fuit primus verus gradus independentiae, quae post Res Novas anni 1917 perfecta esset, quae primum independentem terram, Rem Publicam Estoniae, Estonibus dedit, cum vexillo lacuum caelique caeruleum, natalis terrae soli nigrum et incolarum laetitiae album significante.

Estonia independens[recensere | fontem recensere]

Leonardus Georgius Meri primus praeses Estonicus post independentiam reditam.

Per primos independentiae annos viginti (1918-1940), Estonia turbulentam politicam vitam, dissolutis factionibus, passa est; primus praeses usque ad 1938 non electus est. Sed culturali aspectu magnae activitatis perihodos fuit, creatis multis scholis quae Estonice docebant et praestatā culturali minoritatum autonomiā, unicā in totā Europā Orientali. Sed propter hanc neutralitatis civilitatem, Estonia per Secundum Bellum Mundanum occupationi obnoxia fuit. Propter Sovieticum strategēma, Estonia anno 1940 ab URSS occupata est. Anno 1942, Germani in Unionem Sovieticam invasere et Estoniam occupare coepit. Primo momento, Estones laeti erant, propter antiquam propinquitatem cum Germanis et etiam quia de independentis Estoniae regressione somniabant, quod statim ab Adolphi Hitler gubernatione spretum est. Cum Germanica invasio in URSS deficeret et Germani ex Estonia exirent, nova Sovietica invasio inevitabilis ostendebatur, propter nationis defetigationem in bello. Sic condita est Res Publica Sovietica Socialistica Estonica (Estonice; Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik et Russice; Эстонская Советская Социалистическая Республика).

Per Sovieticae occupationis annos 52, multi rebellionis et praesertim procursatorum motus in Estonia formati sunt, quorum notissimus Fratres Silvae (Estonice; Metsavennad et Russice; Лесные братья) fuere, quamquam omnes a Moscuae gubernatione repressi sunt. Usque ad 1989, Unione Sovietica collapsa, non coepit Sovieticarum nationum, velut Estoniae, structuratio et postea independentia anno 1992 attacta. Primus novae independentis aerae praeses Leonardus Georgius Meri fuit. Exito exercito Russico anno 1994, Estonia sua commercialia vincula cum reliqua Europa auxit, et magnum oeconomicum incrementum decennio 201 assecuta est. In OTAN die 29 Martii et in Unionem Europaeam Kalendis Maiis anno 2004 ingressionem obtinuit.

Geographia[recensere | fontem recensere]

Searchtool.svg Si plus cognoscere vis, vide Catalogus lacuum Estonicorum, Catalogus fluminum Estonicorum, et Catalogum insularum Estonicarum
Satellitale Estoniae photographema Aprili congelatos lacus et gelu super Mari Baltico ostendens.
Septemtrionale Estoniae litus praesertim e calcinis rupinis consistit.

Estocicus terrestris limes cum Lettonia 267 chiliometra longus est; limes cum Russia 290 chiliometra. E 1920 ad 1945, Estonicus limes cum Russia, anno 1920 Foedere Tarbatensi positus, ultra Narvam[28] flumen a Boreoriente et ultra urbem Petzuriam ab Austroriente patebat. Hoc territorium, circiter 2 300 chiliometra quadrata seu 888 milia passuum quadrata latum, Russiae ab Iosepho Stalin incorporatum est, finito Secundo Bello Mundano. Quamobrem limites inter Estoniam et Russiam nondum definiti sunt.

Estonia apud Orientalia Maris Baltici litora iacet, statim trans Sinum Finnicum e Finnia ad libram Boreoccidentalis partis ex ascendentis suggestu Europae Orientalis inter 57.3° et 59.5° N et 21.5° et 28.1° E. Media elevatio solum 50 metra seu 164 pedes attingit et altissimus nationis locus Magna Collis Ovis (Estonice; Suur Munamägi), a Austroriente et 318 metra seu 1 043 pedes alta, est. Sunt 3 794 seu 2 357 milia passuum litoris numerosis sinibus, fretis et fenestris denotatae. Insularum et insuletorum numerus aestimatur circa 1 500. Quarum duae satis magnae ad constituendos separatos comitatus sunt: Osilia[29] seu Latris[30] (Estonice; Saaremaa) et Daghoa[31] (Estonice; Hiiumaa). Parvus et recens meteoriticorum craterum racemus, e quibus maximus Cāliensis (Estonice; Kaali kraater) nuncupatur, in Osilia, in Estonia, invenitur.

Estonia in Septemtrionali zonae climaticae temperatae parte et in transitione inter oceanicum ac continentale clima sita est. Estoniae quattuor tempora anni paene aequae longitudinis. Mediae temperaturae inter 16.3 ºC seu 61.3 ºF in Balticis insulis atque 18.1 °C seu 64.6 °F in intestina Estonia Iulio, calidissimo mense, et inter −3.5 °C seu 25.7 °F in Balticis insulis atque −7.6 °C seu 18.3 °F in intestina Estonia Februario, frigidissimo mense, variant. Media annua temperatura in Estonia 5.2 °C seu 41.4 °F est. Media praecipitatio inter 1961 et 1990 e 535 mm ad 727 mm seu e 21.1 un. ad 28.6 un. per annum variat.

Flumen Wop (Estonice; Võhandu) longissimum in Estonia est.

Nix tegit, quae profundior in Austrorientali nationis parte est, plerumque e medio Decembre in tardum Martium perstat. Estoniae propemodum 1 400 lacuum. Plerique minimi sunt, quorum maximus est Lacus Peipus (Estonice; Peipsi-Pihkva järv et Russice; Псковско-Чудское озеро), 3 555 km2 seu 1 373 m.p.q. latus. Sunt multa flumina in natione. Quorum longissima Wop[32] (Estonice; Võhandu), 163 km seu 101 mi longum; Mater Aquarum[33](Estonice; Pärnu), 144 km seu 89 mi longa; et Politzamoioki[34] (Estonice; Põltsamaa), 135 km seu 84 mi longi, sunt. Estonia numerosos paludes minerotrophos et ombrotrophos habet. Silvae 61% Estoniae tegunt. Communissimae arborum species pinus, picea et betula sunt.

Phytogeographice, Estonia inter Centro-Europaeam et Eoo-Europaeam provincias Regionis Circumborealis intra Regnum Boreale divisa est. Secundum societatem WWF, Estonicum territorium ad silvarum mixtarum Sarmaticarum oecoregionem pertinet.

Capreolus communissimum ungulatum in Estonia est.

Sparsi Estoniae incolae et magnae silvarum areae Eurasiani lyncis, suis scrofae, ursi arctou, et alcis arcervos, inter alia animalia supervivere sinunt. Estonia luporum populositatem circiter 200 habere putatur, quod aliquantum super optima extensione (inter 100 et 200]] consideratur. Estonica aviaria vita raris marinis avibus velut polystircta Stelleri, ansere erythropo ac limosa; uliginosis avibus velut gallinagine media; sicci aperti agri avibus velut crece ac coracia garrulo; et magnis avis velut avibus rapacibus velut aquilā clangā designatur. Estonia saepti nationalia quinque habet, inter quae Saeptum Nationale Terrae Sinuum (Estonice; Lahemaa rahvuspark), Septemtrionali litore et maximum; Saeptum Nationale Terrae Paludum (Estonice; Soomaa rahvuspark), inter Pirnaviam atque Vellinum, locis uliginosis notum sunt. Reservata velut Reservatum Avium Sinus Keinis et Saeptum Nationale Matsalense[35] (Estonice; Matsalu rahvuspark), internationalis ponderis locus uliginosus secundum Conventionem Ramsarensem, etiam popularia autochthonibus ac periegetis sunt et amplam vitae aviariae varietatem alunt.

Urbes Estoniae[recensere | fontem recensere]

Searchtool.svg Si plus cognoscere vis, vide Index urbium Estoniae et Comitatus Estoniae

Pinacotheca[recensere | fontem recensere]

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Flag of Europe waving.svg
Porta Unionis
Europaeae

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  2. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  3. Lexicon Universale Hofmann
  4. http://www.en.wikipedia.org/wiki/Tallinn
  5. 5.0 5.1 http://mmh.cz/lingua/lamj_la
  6. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  7. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  8. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  9. Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col
  10. Baltisches historisches Ortslexikon: Estland
  11. De Marci Diaconi Vita
  12. Vicipaedia Anglica
  13. Vicipaedia Anglica
  14. Vicipaedia Anglica
  15. Lexicon Universale Hofmann
  16. Vicipaedia Anglica
  17. Vicipaedia Anglica
  18. Vicipaedia Anglica
  19. Vicipaedia Anglica
  20. Vicipaedia Anglica
  21. Vicipaedia Anglica
  22. Vicipaedia Estonica
  23. Historia Diplomatica Friderica Secundi
  24. Vicipaedia Lettonica
  25. Vicipedia Estonica
  26. Heinrici Chronicon Lyvoniae
  27. Vicipaedia Anglica
  28. Lexicon Universale Hofmann
  29. Lexicon Universale Hofmann
  30. Lexicon Universale Hofmann
  31. Lexicon Universale Hofmann
  32. M. Zeiller, Regnorum Sueciae, Gothiae ... descriptio nova
  33. Baltisches historisches Ortslexikon: Estland
  34. M. Zeiller, Regnorum Sueciae, Gothiae ... descriptio nova
  35. Tabula Ducatuum Livoniae et Curlandiae a F. de Witt

Roman numeral 10000 CC DD.svg