Lingua Theodisca

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Lingua Theodisca
IPA: [ dɔi̯ʧə ʃprɑχə ]
Taxinomia:
e familia Germanica linguarum Indoeuropaearum
Locutores: circa 100 decies centena milia ut maternalis[1][2]
minime 80 decies centena milia ut lingua secunda (ex quibus secundum "Eurobarometrum" minime 55 decies centena milia in Unione Europaea)
Sigla: 1 de, 2 ger, 3 deu
Status publicus
Officialis Germania, Austria, Helvetia, Belgia, Lichtenstenum, Luxemburgum, Tirolis Meridionalis (Italia), Unio Europaea
Privata Romania, Russia, Francogallia, Nederlandia, Dania, Slovacia, Namibia, alibi
Litterae:
Scriptura: Latina
Procuratio:
Familiae linguisticae
Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae
Situs locutorum linguae Theodiscae
Situs dialectorum linguae Theodiscae anno 1950

Lingua Theodisca[3] sive lingua Germanica[4] (Theodisce Deutsche Sprache sive Deutsch, [dɔʏ̯ʧ]), est lingua Indoeuropaea, quae occidentalibus linguis Germanicis adscribitur una cum Anglica et Nederlandica. Numerus eorum qui lingua Theodisca sermone patrio utuntur aestimatur fere 90[5] vel etiam 98[6] miliones esse. Itaque Theodisca est una ex maioribus orbis terrarum linguis, sermo patrius in Unione Europaea latissime in usu.

Verbum Theodisci[recensere | fontem recensere]

Verbum Theodisci originem a verbo Germanico thioda 'populus' repetit, et in usum venit ad linguam gentium Germanicarum Europam mediam inhabitantium denotandam, quae Lingua Latina sive Romanicis non locutae sunt.

qui Theutonica sive Teutisca lingua loquimur
(Notker Balbulus, Gesta Karoli 1,10,24-25)

Regio in qua varietates linguae "Thiodisk" Continuum dialectorum effecerunt primo diutschiu lant (pl. terrae Theodiscae), a saeculo decimo quinto Deutschland appellabatur.

Verbum forma Latina (Theodisce) primo anno 786 in relatione cuiusdam nuntii papalis nomine Gregorio Ostiensi invenitur, sed non liquet an iam linguam Germaniae significet. Quod clarius esse videtur in libello anni 788, quo Tassilo III dux Bavariae in Dieta ad Angulisamum habita desertionis accusatus est: "quod theodisca lingua harisliz dicitur"; a Caroli Magni tempore quidem "theodisca lingua" erat publica linguae Franconicae antiquae appellatio. A saeculo octavo exeunti, saepius saepiusque ad linguam Germaniae denotandam adhibetur. Demum ab aevo Renascentiae etiam "lingua Germanica" in usu venit.

Ab aliis linguis partim "theodisca" recepta est (Danice: tysk; Italiane: tedesco; et multae aliae linguae), partim autem varia Germaniae fortuna aliae appellationes in usu venerunt:

Varietates linguae Theodiscae[recensere | fontem recensere]

Ad linguae Theodiscae varietates pertinent lingua normata, quae ex dialectis Theodiscis Altis profecta est et etiam Theodisca normata, Theodisca alta, Theodisca scribendi vel lingua Theodisca litterarum appellatur, altera ex parte multae dialecti, quae in dialectos Theodiscas altas et "Theodiscas humiles" (Theodisce: Niederdeutsch) sive Saxonicas dividuntur ac lingua normata superteguntur.

Theodisca normata est lingua pluricentrica in varietatibus normatis imprimis Germaniae, Austriae et Helvetiae subsistens (cum linguae Theodiscae Tirolis Meridionalis, Belgicae, Lichtensteni ac Luxemburgi minus autonomiae sit). Verba varietatibus communia fundamentum linguae Theodiscae sunt, sed propriam varietatem non creant.

Nulli in Unione Europaea linguae plures sunt locutores et inter decem mundi linguas maximi momenti numeratur.[7]

Historia[recensere | fontem recensere]

Lingua Germanica seu Theodisca alta ex Lingua Germanica alta mediae aetatis recens orta est quae ipsa ex Lingua Germanica alta antiqua orta erat.

Historia linguae Theodiscae (altae) saepe in quattuor gradus dividitur:

Lingua Theodisca alta et Lingua Saxonica[recensere | fontem recensere]

Diffusio dialectorum Germanicarum occidentalium (sine Lingua Langobarda) in Regni Francorum parte orientali circa annum 962

Lingua Theodisca in duas linguarum categorias divisa est, in dialectos Theodiscas altas et in dialectos linguae Saxonicae. Ad linguam Theodiscam altam omnes dialecti Germanicae occidentales in continente pertinent, quae Medio Aevo ineunti Consonantium mutatione Theodisca affectae sunt (Alemannica; Bavarica; Franconica orientalis, media, Rhenana; Theodisca media orientalis). Dialecti, quae hac consonantium mutatione non (sive paene) affectae sunt, Latine lingua Saxonica, Theodisce ab Aevo Novo ineunti "Niederdeutsch" ("Theodisca humilis sive inferior") nominantur.

Searchtool.svg Si plus cognoscere vis, vide Dialecti Theodiscae

Quod Germania mediaevalis in multa territoria diffissa erat, dialecti quae partim valde inter se differebant parallelae exstabant. Poetae aulici Theodiscae altae mediae (circa annum 1200) interdum verba ac proprietates dialectales fugisse videntur, ut quam plurimis locis intellegerent. Lingua autem normata demum ab Medio Aevo exeunti progressa est.

Tabula anni 1880 regiones demonstras, ubi lingua Theodisca in usu erat (regione Baltica, plagis linguae Theodiscae ad Volgam et trans mare sitis exceptis). Lingua Batava linguae Saxonicae aequata ad linguam Theodiscam numeratur.

Cum lingua normata plurimarum Europae civitatum e dialecto cuiusque capitalis exiret, contra lingua Theodisca hodierna (normata) quaedam mixtura est dialectorum Theodiscae mediae ac superioris a Linea Benrathensi in meridiem versus et "Dachsprache" (lingua tectoria) multarum dialectorum fungitur.

In Germania septentrionalis lingua Theodisca normata vernaculam linguam Saxonicam a Reformatione incipiens ex usu publico ac scholastico magna ex parte dimovit. Hansa florente lingua Saxonica fuerat lingua franca tota maris Germanici ac Baltici regione. Cum Nederlandia civitas libera facta sit, dialecti intestinae linguae Theodiscae resistere potuerunt, ex quibus lingua Batava orta est.

Bibliorum in linguam Theodiscam versio a Martino Luthero (1483–1546) facta maximi momenti erat ad dialectos Theodiscas altas aequandas, quia late diffusa linguae exemplari fungebatur. Iam sub annum 1350 quidem initia linguae transregionalis, quae pervestigatio scientifica "Linguam Theodiscam altam recenentem maturam" ("Frühneuhochdeutsch") nominat, inveniuntur. Praecipue in regionibus Danuvio flumini adiacentibus haec dialectorum aequatio longe progressa erat.

Linguae Theodiscae altae incrementum (quoad lingua polita ac accurata) saeculo decimo septimo maxima ex parte finem habuit. Saeculo duodevicesimo pristina consuetudo litteras inserendi, quae pronuntiationi nullo auxilio erant (kräfftig pro kräftig, hertzkranck pro herzkrank, Alterthum pro Altertum, etc.), abolita est, quo modus scribendi ex tunc paene mutatus ortus est.

Historia et mutatio phonologica[recensere | fontem recensere]

Historia linguae Theodiscae cum mutatione phonologica progreditur. Consonantium mutatio Germanica linguam Theodiscam (antiquam) a reliquis dialectis Germanicis occidentalibus separavit. Huic sonorum mutationi dialecti Saxonici non interfuerunt; itaque lingua Theodisca quoad consonantes a dialectis merdianis mediisque circumscripta est.[8]

Transitus a lingua Theodisca alta media in Theodiscam altam recentem maturam quoad phonemata praecipue a monophthongizatione et diphthongizatione notus est. Utrique est phaenomenon systematis vocalium. Cum diphthongizatio ab austro-orientali linguae regione exiens septentrionalis Saxonica ac austro-occidentalis Alemannica non interfuissent, monophthongizatio a regio linguae Theodiscae media egressa est.

Septentrio Saxonica et consonantibus et vocalibus in statu linguae antiquo permanet. Regio Alemannica austro-occidentalis tantum mutationibus vocalibus non interfuit, austro-orientalis Bavarica linguae Theodiscae diphthongizationem contulit, monophthongizationi autem non interfuit.

Aliarum linguarum effectus in lingua Theodisca[recensere | fontem recensere]

Lingua Theodisca, quippe quae media in Europa diffusa est, per saecula ab aliis linguis tacta est.

  • Antiquitate Posteriori et Medio Aevo imprimis erat lingua Latina (una cum verbis e lingua Graeca oriundis), ex qua lingua Theodisca multa hauriebat. Abecedarium Latinum, orthographia verborum Graecorum (ph, th, ch, rh, y, sicut Athlet, Rhythmus), multissima verba sive ad sermonem cottidianum (fenestra > Fenster, murus > Mauer, vinum > Wein) et ecclesiasticum (missa > Messe, schola > Schule) sive ad alias vitae regiones pertinentia (processus > Prozess, facit > Fazit; per pedes, pro forma, contra leges) recepta sunt. Ad hoc veniunt numerosae versiones "mutuae": bene-ficium > Wohl-tat, im-pressio > Ein-druck; in eadem navi esse > im gleichen Boot sitzen, manus manum lavat > eine Hand wäscht die andere. Saepe verba Graeco-Latina notiones Theodiscas demoverunt: Arzt (< archiater), Mediziner (< medicus) et Doktor (< doctor) e.g. locum verborum Laachi et Bader suppleverunt.
  • Postea lingua Francica magnam vim in linguam Theodiscam exercuit. Cum bello tricennali confecto multis in aulis Francice locuti sint et – secundum Voltarium[9] – lingua Theodisca non nisi ad milites ac equos alloquendos adhiberetur, multa verba Francica in linguam Theodiscam pervenerunt ut puta Boulevard (gestatio), Konfitüre (poma decocta), Trottoir (trames, viae margo).
  • Etiam e linguis Slavicis (Grenze / confinium, Gurke / cucumis, Pistole / pistolium), e lingua Iudaeogermanica et Rotwelsch (meschugge / fatuus, Kaff / miser vicus, Schickse / meretricula, Schlamassel / miseria, Zoff / rixa) et lingua Arabica (Magazin / horreum, Tarif / formula, Kaffee / coffeum, Algebra etc.) verba recepta sunt, multo pauciora tamen.
  • A saeculo vicesimo medio affectio linguae Anglicae increscebat, quod a quibusdam carpitur, praesertim cum satis synonymorum Theodiscorum adsit. Sunt etiam verba Anglica "fucata", quae dicuntur, ut puta Handy pro telephono gestabili (quod Anglice re vera mobile phone sive cell phone vocatur).
  • Praeterea sunt numerosa verba variis ex linguis, quae rebus mercatura importatis accepta sunt, ut puta Ananas, Kaschu sive Cashew (Anacardium occidentale) et Maniok (Mandioca) ex lingua Tupi.

Normatio linguae Theodiscae[recensere | fontem recensere]

Cum creverit numerus eorum qui legere ac scribere possent, mutatio phonologica normationi[10] linguae cessit. Inter grammaticos saeculi duodevicesimi maximi momenti Ioannes Christophorus Adelung numeratur, qui anno 1781 lexicon edidit. Iacobus et Gulielmus Grimm anno 1858 thesaurum linguae Theodiscae coeperunt, qui anno 1961 perfectus est, ex tunc autem retractatur.

Orthographia theodisca alta saeculo undevicesimo magis magisque normata est. Conradus Duden anno 1880 Orthographicum linguae Theodiscae lexicon ("Orthographischen Wörterbuch der deutschen Sprache") publicavit, quod anno 1901 paucis mutatis fundamentum orthographiae publicae declarata est.[11] Tamen non ab omnibus neque ubique respectum est: Erant – et sunt - alia lexica in variis linguae Theodiscae regionibus,[12] quae inter alia orthographia (Latine biscoctum: Keeks, Cakes, Kakes, hodie Keks), usu verborum regionalium (Latine lanius: Fleischer, Fleischhauer, Fleischhacker, hodie 'Metzger') ac tractatione nominum propriorum (Göthe pro Goethe, Bismark pro Bismarck) differunt.

Vicipaedia Theodisca copiosum dictionariorum indicem praebet, vide Liste bedeutender Wörterbücher.

Annis 1996, 2004, et 2006, orthographia Theodisca alta renovata est, multis dissentientibus.

Aliter ac lingua Theodisca alta lingua Saxonica normata non est, ab anno 1956 autem Regulae linguae Saxonicae scribendae ("Regeln für die plattdeutsche Rechtschreibung") Hamburgi editae et lexicon a Ioanne Saß compositum multum ad linguam normandam valent.

Conlocatio loquentium[recensere | fontem recensere]

Lingua Theodisca est lingua publica Germaniae, Austriae, Helvetiae, Lichtensteni, et Tirolis Meridionalis (regionis usque ad Bellum Orbis Terrarum Primum Austriacae, nunc Italicae), sed etiam in Belgia orientali, Nederlandia, Luxemburgo, Dania, Alsatia (in Francia nec non in variis Europae orientalis regionibus (Russiae, Poloniae, Hungariae et Romaniae) late diffusa est. Praeterea est una e linguis gentiliciis Namibiae. Ex omnibus linguis Europaeis, haec est fere maxime in mundo divulgata post linguas Hispanicam, Anglicam, Lusitanicam, et Russicam.[13].

Ceterum est publica Custodum Helveticum in Civatitate Vaticana lingua, quod milites ex Helvetia orti sunt.[14] Sunt etiam multi, qui Theodisce loquantur in Brasilia, Argentina, Chilia, Mexico, Civitatibus Foederatis Americae, et Canada.

Linguae Theodiscae in orbe terrarum diffusio numero loquentium addito[15][recensere | fontem recensere]

Lingua Theodisca in orbe terrarum: aurantius, lingua publica; flavum, lingua franca.
Lingua Theodisca in Europa: aurantius, lingua publica; flavus, lingua franca.

Numeri in tabula maxima ex parte aestimati sunt, cum numerus exactus inveniri non possit.

Verba Theodisca interdum sunt longa, nam coniungi possunt. Hic est 'Commune ecclesiasticum trinitatis in via arborum utrimque ordinibus saepta nomine Lipschitz numero VII'.

Lingua Theodisca in Unione Europaea[recensere | fontem recensere]

Lingua Theodisca una ex 23 linguis publicis et aeque ac Anglica Francicaque lingua agendi Unionis Europaeae est. Theodisca est lingua qua plurimi incolae Unionis Europaeae patrio sermone utuntur; omnium, qui linguis maximis loqui sciunt, vix pauciores Theodisce quam Anglice loquuntur et multo plures quam Francice.

Linguae studium[recensere | fontem recensere]

Saeculo undevicesimo vicesimoque, lingua Theodisca fuit internationalis medicinae, chemiae, physicae, et philosophiae sermo. Eo tempore, in Asia Orientali (in Iaponia) iuxta Latinam lingua Theodisca in thematibus sanitatis pertinentibus multi usi sunt. Praeterea, lingua Theodisca in multis civitatibus docetur. Maxime in Nederlandia, Flandria, Scandinavia, Russia, Slovenia, Croatia, Polonia, et Iaponia docetur, sed etiam in Helvetia Romana, Serbia, Monte Nigro, Hungaria, Slovacia, Bohemia, Macedonia, et Bulgaria. In multis civitatibus ubi lingua Hispanica praecipue docebatur, lingua Theodisca nunc iam passim docetur. Aliter autem (e.g., in Francogallia et Civitatibus Foederatis), lingua Theodisca nihilominus nondum amplissime docetur.

Praemia Nobeliana pro litteris lingua Theodisca scriptis[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

Litterae "sss": reformatio orthographicae Theodiscae
  1. Thomas Marten, Fritz Joachim Sauer (Ed.): Länderkunde Deutschland, Österreich und Schweiz (mit Liechtenstein) im Querschnitt. Inform-Verlag, Berolini 2005, ISBN 3-9805843-1-3, p. 7.
  2. M. Paul Lewis: Ethnologue: Languages of the World. Ethnologue and bibliography information on German, Standard
  3. Traupman, Iohannes. [2003]. Colloquia Latine Exercito Orali, editio tertia (Anglice: Conversational Latin for Oral Proficiency, Third Edition.). pp 312. Vauconda, IL: Editores Bolchazy-Carducci. ISBN 086516438X
  4. Conradus Gesnerus, Mithridates: de differentiis linguarum (1555) textus f. 27r-44v; Athanasius Kircherus, Turris Babel, sive Archontologia (Amstelodami: Jansson-Waesberge, 1679) textus pp. 212-215.
  5. Lewis, M. Paul, ed. (2009) (16 ed.). Dallas, Texas: SIL International .
  6. Marten, Thomas; Sauer, Fritz Joachim, eds. (2005) (Theodisce). Länderkunde - Deutschland, Österreich, Schweiz und Liechtenstein im Querschnitt [Regional Geography - An Overview of Germany, Austria, Switzerland and Liechtenstein]. Berlin: Inform-Verlag. p. 7. ISBN 3980584313 .
  7. George Weber, Top Languages: The World's 10 Most Influential Languages, apud situm andaman.org.
  8. Fausto Cercignani, The Consonants of German: Synchrony and Diachrony (Mediolani: Cisalpino, 1979).
  9. Deutsche Sprachgeschichte, PDF.
  10. Ad notionem vide disputationem
  11. Hodie Duden es domus editoria multa ad linguam Theodiscam spectantia praebens, vide Duden.
  12. Ut puta in Austria: Anno 1904 lexicon "Regeln für die deutsche Rechtschreibung nebst Wörterverzeichnis – Ausgabe mit einheitlichen Schreibweisen" editum est, anno 1951 "Österreichisches Wörterbuch2, quod normas linguae Theodiscae in Austria constituit ac nunc (2011) editione 41. gaudet.
  13. Commentarium Vicipaediae Anglicae de linguis maxime locutis..
  14. Commentarium Vicipaediae Anglicae de custodibus Helveticis; vide etiam Nexus externus Vaticani de de custodibus Helveticis.
  15. Index ex Verbreitung der deutschen Sprache weltweit sumptus est.
  16. Fons: www.sueddeutsche.de, 20 Octobris 2006.
  17. Fons: Magistratus Canadae statisticus, Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) Anglice.
  18. www.census.gov U.S. Census Bureau, Statistical Abstract of the United States: 2006, Table 47. (2003) PDF (1,87 MB), Anglice.
  19. www.dzs.hrCensus anni 2001.
  20. Fons: Ministerium rerum externarum.
  21. Fons: www.deutsch-iren.de.
  22. "Ethnologue report for Israel," apud situm ethnologue.com (Anglice).
  23. "Languages of Paraguay," apud situm ethnologue.com (Anglice).
  24. Secundum www.spiegel.de.
  25. www.stat.si Census 2002.
  26. Fons: WDR 2007.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

Exampla linguae Theodiscae in usu quotidiano in Namibia

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Theodisca et Latina
Fontes generales

Mille Paginae.png