Roman numeral 10000 CC DD.svg
Mille Paginae.png

Psychologia

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Littera psi, psychologiae symbolum.
Admirabilia clarissima: oculi vel vultus binos vel vasculum vident.
Magneticae resonantiae imago (MRI) cerebrum humanum monstrat. Sagitta locum hypothalami indicat.
Psychologi clinici singulis, pueris, familiis, paribus, et parvis gregibus operam dant.

Psychologia[1] est academica et applicata disciplina scientifica quae rationes mentis ac morum cognoscit. Psychologia immediatum? scopum? intellegendorum individuorum atque globorum habet et statuendis generalibus principiis et investigandis specificis casibus, et secundum multas versiones, ultimo animo intendit societati prodesse. Hoc campo, professionalis factitans aut investigator psychologus nuncupatur, et velut scientificus socialis, moris, aut cognitivus describi potest. Psychologi munera rationum mentis in singulis ac societatibus intellegere conantur, dum etiam physiologicos ac neurobiologicos rationes subiacentes sub quibusdam cognitivis functionibus et moribus investigant.

Inter notiones a psychologis investigatas sunt perceptio, cognitio, attentio, motus animi, phaenomenologia, motivatio, rationes cerebri, personalitas, mores, et relationes interpersonales. Variorum generum psychologi etiam inconscium considerant. Psychologi ratione empirica utuntur ad inferendas causales et correlationales relationes inter psychosocialia variabilia. Empiricarum et deductivarum rationum usui addentes, aut dissidentes, aliqui, praesertim clinici et consiliarii psychologi, aliquando symbolica interpretatione et aliis inductivis technicis confidunt. Psychologia "scientia media" descripta est, quia psychologica inventa investigationi et conspectibus e scientiis socialibus, scientiis naturalibus, medicina, et humanitatibus, tali philosophia, conectuntur.

Donec psychologica gnaritas taxationi psychologicae et valetudinis mentis psychopathologia psychotherapiae applicari solet, etiam ad intellegenda et solvenda quaestiones in multis dissimilibus activitatis humanae sphaeris? dirigitur. Plerique psychologi aliquae therapeutici muneris genera complectuntur, intra clinicum, consiliarium, vel scholarem ambitum ea colentes. Multi scientificas investigationes de ampla varietate quaestionum relatarum ad rationes moresque mentis faciunt, et usitate in facultatibus psychologiae operantur aut in aliis academicis complexibus (e.g. in scholis medicis et nosocomiis) docent. Aliqui in industrialibus organizationalibusque complexibus aut in aliis regionibus laborant, inter quas psychologia progressionis humana artes athleticae, psychologia valetudinis, et psychologia mediorum, non minus quam in explicationibus forensibus atque aliis aspectibus legitimis.

Etymologia[recensere | fontem recensere]

Vocabulum psychologia ad verbum 'studium animae' significat, quia ψυχή 'flatum, spiritum, animam' et -λόγος 'studium' aut 'investigationem' significat. Latine vocabulo psychologia primum usus est Marcus Marulo, humanista et Latinista Croatus, in libro Psichiologia de ratione animae humanae saeculo quinto decimo exeunte aut saeculo sexto decimo ineunte. Prima cognita vocabuli psychology Anglice mentio fuit Stephani Blancardi anno 1694 in The Physical Dictionary, ubi verbum ad anatomiam, quae de corpore agitur, et psychologiam, quae de anima agitur, refert.

Historia[recensere | fontem recensere]

Gulielmus Wundt (sedens) cum collegis in suo laboratorio psychologico, primo eius generis. Wundt psychologiam instituit ut proprius investigationum scientificarum ramus, a disciplinis philosophia et biologia liber.

Psychologiae studium philosophico in ambitu originem trahit ab antiquis civilizationibus Aegypti, Graeciae, Sinarum, Indiae et Persiae. Historiographi antiquorum Graecorum philosophorum scripta, inter quae Thalis, Platonis et Aristotelis (praesertim tractatus De anima), putant primum significativum corpus locuples in Occidente de psychologica cogitatione. Tam antique quam saeculo IV a.C.n., Graecus physicus Hippocrates theoriam condidit ut morbis mentis physicae, potius quam divinae, naturae erant.

Structuralismus[recensere | fontem recensere]

Germanus physicus Gulielmus Wundt psychologicam repertionem intra laboratorii ambitum introduxisse creditur. "Psychologiae experimentalis pater" appellatus, primum laboratorium psychologicum in Alma Matre Lipsiensi anno 1879 condidit. Gulielmus Wundt animum attendit ad rumpendos processus mentales in basicissima elementa, partim incitatus analogiā cum recentibus profectibus in chemia et eius prospera investigatione de elementis ac materiae structura. Quamquam ipse Wundt structuralista non erat, eius discipulus Eduardus Titchener, celeber homo in primaeva Statunitensi psychologia, structuralista cogitator erat, oppositus functionalisticis appropinquationibus.

Functionalismus[recensere | fontem recensere]

Functionalismus formatus est velut reactio contra structuralisticae cognitionis scholae theorias et valde affectus est opere Statunitensis philosophi, scientifici et psychologi Gulielmi James. Gulielmus James ut psychologia practicum valorem habere deberet et ut psychologi quomodo mens operari hominum beneficio posset invenire deberent sentivit. In cuius libro Principia Psychologiae, anno 1890 edito, quaestionum multis fundamenta peperit quas psychologi secutis annis explorarent.Inter alios functionalistas cogitatores sunt Ioannes Dewey et Herveus Carr.

Alii saeculi XIX contributores huic campo sunt Germanus psychologus Hermannus Ebbinghaus, antecessor in experimentali memoriae studio, qui quantitativa exemplaria actus discendi et oblivionis in Universitate Berolinensi evolvit; et Russo-Sovieticus physiologus Ioannes Pavlov, qui in canibus processum discendi postea "coërcitionem classicam" nuncupatum invenit atque hominibus eum applicavit.

Ineunte decennio 196, technicae experimentales antea a Gulielmo Wundt, Gulielmo James, Hermanno Ebbinghaus et aliis positae reiteratae sunt, quia psychologia experimentalis magis magisque cognitivista, scilicet in informatione ac tractatione versata, facta est, et, denique, partem amplioris scientiae cognitivae constituit. Primis annis, haec evolutio revolutionaria visa est, quia non solum respondebat sed reegit in cogitationis nixus, inclusis psychodynamica et moratismo, qui praeterea evoluti erant.

Psychoanalysis[recensere | fontem recensere]

E decennio 190, Austriacus medicus Sigmundus Freud psychoanalysin evolvit, quae methodon investigandae mentis et interpretandae experientiae, systematizatam collectionem theoriae de moribus et psychotherapiae formam psychologicum ac commotionalem angorem, apprime inconscium conflictum, tractantem comprehendebat. Sigmundi Freud theoria psychoanalytica magnopere in interpretatoriis methodis, introspectione et observationibus clinicis fundata est. Notissima facta est, magnopere quia themata talem sexualitatem, repressionem et inconscium velut generales psychologicae evolutionis aspectus attingit. Quae magnopere themata silenda illo tempore considerata sunt, et quibus Sigmundus Freud catalytrum praebuit ut aperte in perurbana societate dissererentur. Clinice, Sigmundus Freud ad innovandam associationis liberae methodon et ad creandum oniromantiae desiderium adiuvit.

Sigmundus Freud significative Helvetium psychiatram Carolum Jung affecit, cuius psychologia analytica alternativa psychologiae profundi forma facta est. Alii notissimi psychoanalytici medii saeculi XX docti psychoanalystas, psychologos, psychiatras et philosophos includunt, inter quos erant hi cogitatores: Ericus Erikson, Melania Klein, Donaldus Winnicott, Catharina Horney, Ericus Fromm, Ioannes Bowlby et Sigmundi Freud filia Anna Freud. Per saeculum XX, psychoanalysis se in varias cogitationis scholas evolvit, quarum multae Neofreudianae classificari possunt.

Psychoanalytica theoria et therapia a psychologis velut Ioanne Eysenck et a philosophis velut Carolo Popper improbatae sunt. Carolus Popper, philosophus scientiae, psychoanalysin scientificam disciplinam male putata esse arguit, quandoquidem Ioannes Eysenck psychoanalyticis dogmatibus experimentalia data repugnavisse dixit. Exeunte saeculo XX, facultates psychologiae scientifice ordinatae erant, theoriam Freudianam marginantes et eam velut "desiccatum et mortuum" historicum artefactum dimittentes. Nihilominus investigatores in emergente neuropsychoanalyseōs campo aliquas Sigmundi Freud ideas scientificis ambitibus propugnavere, dum humaniorum docti Sigundum Freud non esse "scientificum prorsus, sed... interpretem" sustinebant.

Moratismus[recensere | fontem recensere]

Burrhi Friderici Skinner machina discentiae, mechanica inventio ad automatizandum instructionis programmatae pensum.

In Civitatibus Foederatis, moratismus dominans schola per decennium 196 factus est. Moratismus est disciplina ineunte saeculo XX ab Ioanne Broado Watson statuta et ab Eduardo Thorndike, Clerico Leonardo Hull, Eduardo C. Tolman posteaque a Burrho Friderico Skinner ambiata extensaque. Theoriae discentiae emphasin in modis ponunt quibus homines suis ambitibus praedisponi aut condicionari possunt ut se quibusdam modis gerant.

Condicionatio classica primum moratisticum exemplar fuit. Quod proponebat ut morum proclivitates immediatis associationibus inter varios ambitales stimulos et voluptatis aut doloris sequentis gradu determinarentur. Morum formae, tunc, in condicionatis organismorum responsis ad ambitales stimulos consistere intellegebantur. Stimuli influxum exercere putabantur pro sua priore repetitione aut pro praevia associati doloris aut voluptatis intensitate. Multa investigatio in animali experimentatione in laboratorio fundata consistebat, cuius plebis favor augebat dum physiologia sollertior fiebat.

Burrhi Friderici Skinner moratismus cum suis decessoribus philosophicam inclinationem ad positivismum et determinismum condividit. Mentis contenta scientifico scrutinio non aperta esse et scientificam psychologiam in observabilium morum studio emphasin posituram esse credebat. Relationes inter mores et ambitum attendit et publicas ac privatas mores velut functionem organismi cum suo ambitu interagendi analyzavit. Moratistae plerumque reiecerunt aut emphasin sustulere in dualisticis explanationibus velut "mente" aut "conscientia"; et, pro investiganda "inconscia mente" inscientiam subiacente, locuti sunt de "contigentiā formatis moribus" ubi inscientia exterius manifesta facta est.

Notanda incidentia in moratismi historia Ioannis Broadi Watson Experimentum Parvi Alberti, ubi applicata est condicionatio classica humani pueri evolutioni, et dissimilitudinis clarificatio inter condicionationem classicam et condicionationem operantem sive instrumentalem, primum a Miller et Kanorski et postea a Burrho Friderico Skinner, sunt. Burrhi Friderici Skinner versio de moratismo emphasin in condicionatione operante posuit, per quam mores suis consequentiis corroborantur aut hebetantur.

Linguistae Noam Chomsky critica de moratistico acquisitae linguae exemplari late putatur ut decretorius factor in moratismi eminentis declivi. Martinus Seligman et sui collegae canium condicionationem in effectus ("inconstabilitatem instructam") moratisticis praedictionibus oblocutos inducere reppererunt. Sed Burrhi Friderici Skinner moratismus non mortuus est, forsitan partim, quia prosperas practicas applicationes genuit. Moratismi collapsus velut dominans exemplar in psychologia, nihilominus, viam novo dominativo paradigmati, cognitivis appropinquationibus, dedit.

Humanismus[recensere | fontem recensere]

Gestaltismus[recensere | fontem recensere]

Exsistentialismus[recensere | fontem recensere]

Cognitivismus[recensere | fontem recensere]

Disciplinae[recensere | fontem recensere]

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Kraus, L.A. (1844). Kritisch-etymologisches medicinisches Lexikon (Dritte Auflage). Göttingen: Verlag der Deuerlich- und Dieterichschen Buchhandlung.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad psychologiam spectant.



stipula Haec stipula ad medicinam spectat. Amplifica, si potes!