Roman numeral 10000 CC DD.svg
Mille Paginae.png

Psychologia

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Schlaegel und eisen yellow.svg -2 Latinitas huius rei dubia est. Corrige si potes. Vide {{latinitas}}.
Admirabilia clarissima: oculi vel vultus binos vel vasculum vident.

Psychologia[1] est academica et applicata disciplina scientifica quae rationes mentis ac morum cognoscit. Psychologia immediatum? spatium intellegendorum individuorum atque globorum habet et statuendis generalibus principiis et investigandis specificis casibus, et secundum multas versiones, ultimo animo intendit societati prodesse. Hoc campo, professionalis factitans aut investigator psychologus nuncupatur, et velut scientificus socialis, moris, aut cognitivus describi potest. Psychologi munera rationum mentis in singulis ac societatibus intellegere conantur, dum etiam physiologicos ac neurobiologicos rationes subiacentes sub quibusdam cognitivis functionibus et moribus investigant.

Littera psi, psychologiae symbolum.

Inter notiones a psychologis investigatas sunt perceptio, cognitio, attentio, motus animi, phaenomenologia, motivatio, rationes cerebri, personalitas, mores, et relationes interpersonales. Variorum generum psychologi etiam inconscium considerant. Psychologi ratione empirica utuntur ad inferendas causales et correlationales relationes inter psychosocialia variabilia. Empiricarum et deductivarum rationum usui addentes, aut dissidentes, aliqui, praesertim clinici et consiliarii psychologi, aliquando symbolica interpretatione et aliis inductivis technicis confidunt. Psychologia scientia media describi potest, quia psychologica inventa investigationi et conspectibus e scientiis socialibus, scientiis naturalibus, medicina, et humanitatibus, tali philosophia, conectuntur.

Magneticae resonantiae imago (MRI) cerebrum humanum monstrat. Sagitta locum hypothalami indicat.

Donec psychologica gnaritas taxationi psychologicae et valetudinis mentis problematum tractationi applicari solet, etiam ad intellegenda et solvenda quaestiones in multis dissimilibus activitatis humanae sphaeris? dirigitur. Plerique psychologi in aliquo therapeutici muneris genere involvuntur, quod clinico, consiliario, scholari ambitu colunt. Multi scientificas investigationes de ampla varietate quaestionum relatarum ad mentales processus moresque faciunt, et usitate in facultatibus psychologiae operantur aut aliis academicis ambitibus (e.g. in scholis medicis et nosocomiis) docent. Aliqui industrialibus organizationalibusque ambitibus aut laborant aliis campis, sicuti humanae vitae cursu ac senescentiā disportibus, valetudine, et mediis, non minus quam forensi investigatione atque aliis aspectibus legalibus.

Etymologia[recensere | fontem recensere]

Vocabulum psychologia ad verbum 'studium animae' significat, quia ψυχή 'flatum, spiritum, animam' et -λόγος 'studium' aut 'investigationem' significat. Latine vocabulo psychologia primum usus est Marcus Marulo, humanista et Latinista Croatus, in libro Psichiologia de ratione animae humanae saeculo quinto decimo exeunte aut saeculo sexto decimo ineunte. Prima cognita vocabuli psychology Anglice mentio fuit Stephani Blancardi anno 1694 in The Physical Dictionary, ubi verbum ad anatomiam, quae de corpore agitur, et psychologiam, quae de anima agitur, refert.

Historia[recensere | fontem recensere]

Psychologiae studium philosophico in ambitu originem trahit ab antiquis civilizationibus Aegypti, Graeciae, Sinarum, Indiae et Persiae. Historiographi antiquorum Graecorum philosophorum scripta, inter quae Thalis, Platonis et Aristotelis (praesertim tractatus De anima), putant primum significativum corpus locuples in Occidente de psychologica cogitatione. Tam antique quam saeculo quarto a.C.n., Graecus physicus Hippocrates rationem condidit ut morbis mentis physicae, potius quam divinae, naturae erant.

Structuralismus[recensere | fontem recensere]

Gulielmus Wundt (sedens) cum collegis in suo laboratorio psychologico, primo eius generis. Wundt psychologiam instituit ut proprius investigationum scientificarum ramus, a disciplinis philosophia et biologia liber.

Germanus physicus Gulielmus Wundt psychologicam repertionem intra laboratorii ambitum introduxisse creditur. Psychologiae experimentalis pater appellatus, primum laboratorium psychologicum in Alma Matre Lipsiensi anno 1879 condidit. Animum attendit ad rumpendos rationes mentis in basicissima? elementa, partim incitatus analogiā cum recentibus profectibus in chemia et eius prospera investigatione de elementis ac materiae structura. Quamquam ipse Wundt structuralista non erat, eius discipulus Eduardus Titchener, celeber homo in primaeva Civitatum Foederatarum psychologia, structuralista cogitator erat, oppositus functionalisticis appropinquationibus.

Functionalismus[recensere | fontem recensere]

Functionalismus formatus est velut reactio contra structuralisticae cognitionis scholae rationes et valde affectus est opere Gulielmi James, philosophi, scientifici et psychologi Americani. Qui ut psychologia practicum valorem habere deberet et ut psychologi quomodo mens operari hominum beneficio posset invenire deberent sentivit. In cuius libro Principia Psychologiae, anno 1890 edito, quaestionum multis fundamenta peperit quas psychologi secutis annis explorarent. Inter functionalistas cogitatores Ioannes Dewey et Herveus Carr numerantur.

Alii saeculi undevicensimi contributores huic campo sunt Germanus psychologus Hermannus Ebbinghaus, antecessor in experimentali memoriae studio, qui quantitativa exemplaria actus discendi et oblivionis in Universitate Berolinensi evolvit; et Russo-Sovieticus physiologus Ioannes Pavlov, qui in canibus processum discendi postea coërcitionem classicam nuncupatum invenit atque hominibus eum adhibuit.

Ineunte decennio 196, technicae experimentales antea a Gulielmo Wundt, Gulielmo James, Hermanno Ebbinghaus et aliis positae reiteratae sunt, quia psychologia experimentalis magis magisque cognitivista, scilicet in informatione ac tractatione versata, facta est, et, denique, partem amplioris scientiae cognitivae constituit. Primis annis, haec evolutio revolutionaria visa est, quia non solum respondebat sed reegit in cogitationis nixus, inclusis psychodynamica et moratismo, qui praeterea evoluti erant.

Psychoanalysis[recensere | fontem recensere]

Psychologi clinici singulis, pueris, familiis, coniugiis, et parvis gregibus operam dant.

E decennio 190, Austriacus medicus Sigmundus Freud psychoanalysin evolvit, quae methodon investigandae mentis et interpretandae experientiae, systematizatam collectionem theoriae de moribus et psychotherapiae formam psychologicum ac commotionalem angorem, apprime inconscium conflictum, tractantem comprehendebat. Sigmundi Freud theoria psychoanalytica magnopere in interpretatoriis methodis, introspectione et observationibus clinicis fundata est. Notissima facta est, magnopere quia themata talem sexualitatem, repressionem et inconscium velut generales psychologicae evolutionis aspectus attingit. Quae magnopere themata silenda illo tempore considerata sunt, et quibus Sigmundus Freud catalytrum praebuit ut aperte in perurbana societate dissererentur. Clinice, Sigmundus Freud ad innovandam associationis liberae methodon et ad creandum oniromantiae desiderium adiuvit.

Sigmundus Freud insigniter Helvetium psychiatram Carolum Jung affecit, cuius psychologia analytica alternativa psychologiae profundi forma facta est. Alii notissimi psychoanalytici medii saeculi vicensimi docti psychoanalystas, psychologos, psychiatras et philosophos includunt, inter quos erant hi cogitatores: Ericus Erikson, Melania Klein, Donaldus Winnicott, Catharina Horney, Ericus Fromm, Ioannes Bowlby et Sigmundi Freud filia Anna Freud. Per saeculum vicensimum, psychoanalysis se in varias cogitationis scholas evolvit, quarum multae Neofreudianae classificari possunt.

Psychoanalytica theoria et therapia a psychologis velut Ioanne Eysenck et a philosophis velut Carolo Popper improbatae sunt. Carolus Popper, philosophus scientiae, psychoanalysin scientificam disciplinam male putata esse arguit, quandoquidem Ioannes Eysenck psychoanalyticis dogmatibus experimentalia data repugnavisse dixit. Exeunte saeculo vicensimo, facultates psychologiae scientifice ordinatae erant, theoriam Freudianam marginantes et eam velut "desiccatum et mortuum" historicum artefactum dimittentes. Nihilominus investigatores in emergente neuropsychoanalyseōs campo aliquas Sigmundi Freud ideas scientificis ambitibus propugnavere, dum humaniorum docti Sigundum Freud non esse "scientificum prorsus, sed . . . interpretem" sustinebant.

Moratismus[recensere | fontem recensere]

Psychologia socialis naturam causasque morum socialium investigat.

In Civitatibus Foederatis, moratismus dominans schola per decennium 196 factus est. Moratismus est disciplina ineunte saeculo XX ab Ioanne Broado Watson statuta et ab Eduardo Thorndike, Clerico Leonardo Hull, Eduardo C. Tolman posteaque a Burrho Friderico Skinner ambiata extensaque. Theoriae discentiae emphasin in modis ponunt quibus homines suis ambitibus praedisponi aut condicionari possunt ut se quibusdam modis gerant.

Condicionatio classica primum moratisticum exemplar fuit. Quod proponebat ut morum proclivitates immediatis associationibus inter varios ambitales stimulos et voluptatis aut doloris sequentis gradu determinarentur. Morum formae, tunc, in condicionatis organismorum responsis ad ambitales stimulos consistere intellegebantur. Stimuli influxum exercere putabantur pro sua priore repetitione aut pro praevia associati doloris aut voluptatis intensitate. Multa investigatio in animali experimentatione in laboratorio fundata consistebat, cuius plebis favor augebat dum physiologia sollertior fiebat.

Burrhi Friderici Skinner machina discentiae, mechanica inventio ad automatizandum instructionis programmatum pensum.

Burrhi Friderici Skinner moratismus cum suis decessoribus philosophicam inclinationem ad positivismum et determinismum condividit. Mentis contenta scientifico scrutinio non aperta esse et scientificam psychologiam in observabilium morum studio emphasin posituram esse credebat. Relationes inter mores et ambitum attendit et publicas ac privatas mores velut functionem organismi cum suo ambitu interagendi analyzavit. Moratistae plerumque reiecerunt aut emphasin sustulere in dualisticis explanationibus velut "mente" aut "conscientia"; et, pro investiganda "inconscia mente" inscientiam subiacente, locuti sunt de "contigentiā formatis moribus" ubi inscientia exterius manifesta facta est.

Notanda incidentia in moratismi historia Ioannis Broadi Watson Experimentum Parvi Alberti, ubi applicata est condicionatio classica humani pueri evolutioni, et dissimilitudinis clarificatio inter condicionationem classicam et condicionationem operantem sive instrumentalem, primum a Miller et Kanorski et postea a Burrho Friderico Skinner, sunt. Burrhi Friderici Skinner versio de moratismo emphasin in condicionatione operante posuit, per quam mores suis consequentiis corroborantur aut hebetantur.

Linguistae Noam Chomsky critica de moratistico acquisitae linguae exemplari late putatur ut decretorius factor in moratismi eminentis declivi. Martinus Seligman et sui collegae canium condicionationem in effectus ("inconstabilitatem instructam") moratisticis praedictionibus oblocutos inducere reppererunt. Sed Burrhi Friderici Skinner moratismus non mortuus est, forsitan partim, quia prosperas practicas applicationes genuit. Moratismi collapsus velut dominans exemplar in psychologia, nihilominus, viam novo dominativo paradigmati, cognitivis appropinquationibus, dedit.

Humanismus[recensere | fontem recensere]

Psychologus Abrahamus Maslow anno 1943 homines necessitatum hierarchiam habere proposuit et basicae necessitates (alimentum, aquam etc.) primum compleri logicum videtur antequam superioris ordinis necessitates inveniri possint.
Exemplum rei in examine facultatum cognitivarum in psychologia educationali adhibito.

Psychologia humanistica annis 1950 exstitit quasi motio behaviorismum et psychoanalysin retro agens. Phaenomenologiae, intersubiectivitatis ac primae personae categoriarum usu, humanistica consideratio totum hominem—haud fractas personalitatis aut cognitivae perfunctionis partes—conspicari quaerit. Humanismus praesertim et solum humanas quaestiones utputa individualem liberam voluntatem, profectum personalem, autorealizationem, autoconceptum, mortem, solitudinem, liberum arbitrium et sensum vitae incumbit. Humanistica consideratio ob suam emphasin in subiectivo significato, determinismi reiectione et curā positivi profectus magis quam pathologiae distinguebatur. Aliqui humanisticae cogitationis scholae conditores Americani psychologi erant: Abrahamus Maslow, qui humanarum necessitatum hierarchiam formulavit, et Carolus Rogers, qui therapiam collineatam ad clientem creavit et evolvit. Postea, psychologia positiva humanistica themata ad scientificos explorationis modos pandit.

Gestaltismus[recensere | fontem recensere]

Wolfgangus Köhler, Maximus Wertheimer, et Conradus Koffka psychologiae gestalticae scholam condidere. Haec consideratio in notione ut homines res sicuti unificata tota experti sunt fundatur. Haec psychologiae consideratio in Germania et Austria per exeuns saeculum undevicensimum coepit velut responsum moleculari structuralismi considerationi. Potius quam cogitationes ac mores in minima elementa abrumpere, gestaltica opinatio experientae totum fundamentale esse et totum suarum partium summae dispar esse affirmat.

Psychologia gestaltica cum Friderici Perls therapia gestaltica non confundenda est, quae solum peripherice psychologiae gestalticae conectitur.

Exsistentialismus[recensere | fontem recensere]

Martinus Heidegger.

Decenniis 196 et 197, Rollo May, psychologus Americanus operibus philosophorum Martini Heidegger Germani et Severini Kierkegaard Dani valde affectus et psychoanalytice exercitatus, exsistentialem psychologiae ramum novavit, qui psychotherapiam exsistentialem comprehendit, therapeuticam rationem quae operatur acceptione ut penitus conflictus intra quemdam debeatur individui obstantiae cum exsistentiae praesumptis.

Exsistentiales psychologi ab aliis velut humanisticis crebro classificatis discrepat in suo comparative neutrali naturae humanae conspectu et in suo relative positiva anxietatis aestimatione. Exsistentiales psychologi emphasin in humanisticis mortis, liberi arbitrii, ac sensus vitae thematibus ponunt, suggerendo ut sensus vitae mythis aut narrativis schematibus conformari possint et ut ali possit accepta liberi arbitrii condicione ad authenticum, licet crebro anxium, respectum mortis et aliorum futurorum prospectuum.

Victor Frankl, Austriacus exsistentialista psychiatra et Holocausti superstes, therapeuticae sensus vitae vis testimonium e meditationibus quas e suo ipso imprisonamento? contulit deduxit, et variationem exsistentialis psychotherapiae logotherapiae nuncupatae creavit, exsistentialisticae analyseōs genus (ipsius individualis vitae) voluntatem sensus conspiciens sicuti oppositam Nietzscheanae Alfredi Adler doctrinae de voluntate potestate aut doctrinae de Sigismundi Freud voluntate libidinis.

Praeter Rollonem May et Victorem Frankl, Ludovicus Binswanger psychoanalysta Helveticus et Georgius Kelly Americanus ad exsistentialem scholam pertinere dici possunt.

Cognitivismus[recensere | fontem recensere]

Secundum Alanum Baddeley memoriae operativae exemplar.

Psychologia cognitiva psychologiae ramus mentales processus, inclusis solutione problematum, perceptione, memoriā et discentiā, explorans est. Sicuti amplioris scientiae cognitivae campi pars, hic psychologiae ramus ad alias disciplinas, inclusis neuroscentiā, philosophiā et linguisticā, refertur.

Noam Chomsky ad incohandam "revolutionem cognitivam" in psychologia adiuvit, cum moratisticas notiones "stimulum", "responsum" et "confirmationem" impugnavit. Noam Chomsky tales ideas -quas Burrhus Fridericus Skinner ab experimentis cum animalibus in laboratorio mutuatus erat- intricatis humanis moribus, praeprimis linguae adquisitioni, solum levi ac vago modo applicari posse argumentatus est. Axioma ut homines instinctu sive "nativa facilitate" adquirendae linguae nascantur in controversiam vocavit moratisticam positionem ut omnia morum genera, inclusā linguā, discentiae et confirmationi contingens sit. Discentiae socialis theoretici, sicuti Albertus Bandura, impuberis ambitum ipsum moribus observantis capitis contribuere posse arguerunt.

Fallacia Müller–Lyer. Psychologi illationes de processibus mentalibus e communibus phaenomenis talibus fallaciis opticis faciunt.

Interim, technologiam accumulare adiuvit ad renovandam gravitatem et fidem in mentalibus statibus et repraesentationibus -scilicet cognitione- quae extra moratistarum favorem cecidit. Anglicus neuroscientista Carolus Scotus Sherrington et Canadensis psychologus Donaldus Olding Hebb experimentalibus methodis ad coniungenda psychologica phaenomena cum cerebri structura et functione usus est. Cum informatica et intellegentia artificialis surrexissent, analogia inter informationem ab hominibus tractatam et tractationem informationis per machinas deducta est. Investigatio de cognitione se practica post Secundum Bellum Mundanum praestitit, cum adiuvit ad comprehendendam armorum operationem. Per exeuns saeculum XX, nihilominus, cognitivismus dominans paradigma factus erat, et psychologia cognitiva sicuti popularis ramus orta est

Cum non solum absconditam mentem explorari debere sed etiam methodon scientificam huic studio in usu esse debere sumptum esset, cognitivi psychologi tales conceptus sicuti "tractationem subliminalem" et "memoriam implicitam" statuerunt loco psychoanalytici conceptus "mentis subliminaris" aut moratistici conceptus "morum contingentiā conformatarum". Moratismi et psychologiae cognitivae elementa synthetizata sunt ad formandum fundamentum therapiae cognitivo-moratisticae, psychotherapeuticae formae accomodatae per technicas quas Statunitensis psychologus Albertus Ellis et Statunitensis psychiatra Aaron T. Beck evolvere. Psychologia cognitiva iuxta cum aliis disciplinis sicuti philosophiā mentis, informaticā et neuroscientiā sub comprehensivā scientiae cognitivae disciplinā subsumpta est.

Disciplinae[recensere | fontem recensere]

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. L. A. Kraus (1844), Kritisch-etymologisches medicinisches Lexikon (ed. 3a), Gottingae: Verlag der Deuerlich- und Dieterichschen Buchhandlung.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

  • Baker, David B., ed. 2012. The Oxford Handbook of the History of Psychology. Oxford Library of Psychology. Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 9780195366556.
  • Brock, Adrian C., ed. 2006. Internationalizing the History of Psychology. Novi Eboraci: New York University Press. ISBN 9780814799444.
  • Chin, Robert, et Ai-li S. Chin. 1969. Psychological Research in Communist China: 1949–1966. Cantabrigiae Massachusettae: M.I.T. Press. ISBN 9780262030328.
  • Cina, Carol. 1981. Social Science for Whom? A Structural History of Social Psychology. Ph.D. dissertatio. State University of New York at Stony Brook.
  • Cocks, Geoffrey. 1997. Psychotherapy in the Third Reich: The Göring Institute. Ed. 2a. Novi Brunsvici Novae Caesareae: Transaction Publishers. ISBN 1560009047.
  • Forgas, Joseph P., Kipling D. Williams, et Simon M. Laham. 2005. Social Motivation: Conscious and Unconscious Processes. Cambridge University Press. ISBN 0521832543.
  • Gregory, Robert J. 2011. Psychological Testing: History, Principles, and Applications. Ed. 6a. Bostoniae: Allyn & Bacon (Pearson). ISBN 9780205782147.
  • Guthrie, Robert. 1998. Even the Rat was White: A Historical View of Psychology. Ed. 2a. Bostoniae: Allyn and Bacon (Viacon). ISBN 0205149936.
  • Leahey. 2001. A History of Modern Psychology. Ed. 3a. Upper Saddle River Novae Caesareae: Prentice Hall (Pearson).
  • Luria, A. R. 1973. The Working Brain: An Introduction to Neuropsychology. Conv. Basil Haigh. Basic Books. ISBN 046509208X.
  • Herman, Ellen. 1993. Psychology as Politics: How Psychological Experts Transformed Public Life in the United States 1940–1970. Ph.D. dissertati. Brandeis University.
  • Hock, Roger R. 2002. Forty Studies That Changed Psychology|Forty Studies That Changed Psychology: Explorations Into the History of Psychological Research. Ed. 4a. Upper Saddle River, Novae Caesareae: Prentice Hall. ISBN 9780130322630.
  • Kozulin, Alex. 1984. Psychology in Utopia: Toward a Social History of Soviet Psychology. Cantabrigiae Massachusettae: MIT Press. ISBN 0262110873.
  • Morgan, Robert D., Tara L. Kuther, et Corey J. Habben. 2005. Life After Graduate School in Psychology: Insider's Advice from New Psychologists. Novi Eboraci: Psychology Press (Taylor & Francis Group). ISBN 184169410X.
  • Severin, Frank T., ed. 1965. Humanistic Viewpoints in Psychology: A Book of Readings. Novi Eboraci: McGraw Hill. ISBN
  • Shah, James Y., et Wendi L. Gardner. 2008. Handbook of Motivation Science. Novi Eboraci: The Guilford Press. ISBN 9781593855680.
  • Teo, Thomas. 2005. The Critique of Psychology: From Kant to Postcolonial Theory. Novi Eboraci: Springer. ISBN 9780387253558.
  • Wallace, Edwin R., IV, et John Gach, eds. 2008. History of Psychiatry and Medical Psychology. Novi Eboraci: Springer. ISBN 9780387347080.
  • Weiner, Bernard. 2013. Human Motivation. Hoboken Novae Caesareae: Taylor and Francis. ISBN 9780805807110
  • Weiner, Irving B. 2003. Handbook of Psychology. Hoboken Novae Caesareae: John Wiley & Sons. ISBN 0471176699.
    • 1: History of Psychology. Donald K. Freedheim, ed. ISBN 0471383201.
    • 2: Research Methods in Psychology. John A. Schinka & Wayne F. Velicer, eds. ISBN 0471385131.
    • 3: Biological Psychology. Michela Gallagher & Randy J. Nelson, eds. ISBN 0471384038
    • 4: Experimental Psychology. Alice F. Healy & Robert W. Proctor, eds. ISBN 0471392626.
    • 8: Clinical Psychology. George Stricker, Thomas A. Widiger, eds. ISBN 0471392634.

Bibliographia addita[recensere | fontem recensere]

  • Gelder, Mayou, et Geddes. 2005. Psychiatry. Novi Eboraci: Oxford University Press, Inc.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad psychologiam spectant.