Malum

Vide etiam paginam discretivam: Malum (discretiva)

Mala varietatis Fuji

Pomum speciei "Malus sieversii"

Malum

Valor nutritivus per 100 g
Vis nutritivus	218 kJ
Carbohydrata	13.81 g
Sacchara	10.39 g
Fibrum	2.4 g
Pingue	0.17 g
Proteinum	0.26 g
Aqua	85.56 g
Vitaminum A equiv.	3 μg (0%)
Thiaminum	0.017 mg (1%)
Riboflavinum	0.026 mg (2%)
Niacinum	0.091 mg (1%)
Acidum pantothenicum	0.061 mg (1%)
Vitaminum B6	0.041 mg (3%)
Folatum	3 μg (1%)
Vitaminum C	4.6 mg (8%)
Calcium	6 mg (1%)
Ferrum	0.12 mg (1%)
Magnesium	5 mg (1%)
Phosphorus	11 mg (2%)
Potassium	107 mg (2%)
Zincum	0.04 mg (0%)
Valores per centum secundum normata CFA Fons: USDA Nutrient Database

Mālum (-i, n.) est pomum arboris "Malus pumila" e familia Rosacearum, origine mediae Asiae, ad altitudinem inter 3 et 12 metrorum in climate temperato crescentis, vere florentis, autumno poma matura producentis. Ex omnibus Rosacearum fructibus, haec latissime coluntur et facilius transportantur. Mala saepius cruda comeduntur; etiam coquuntur atque in condimentis confecturisque servantur. Sucus praedulcis e malis expressus crudus bibitur et in siceram sive "vinum ex malis" fermentatur.

Nomen

Nomen Latinum huius fructus e Graeco mutuatur, accuratius e dialecto Dorica, ubi reperimus μᾶλον mâlon. Id verbum Ionice et communiter μῆλον mêlon sonat, quae forma in sermonem vulgarem Latinum postea recipitur: Latine tardius melum, Dacoromanice mar, Italiane melo (sc. arbor) et mela (sc. fructus). In aliis linguis Romanicis varia nomina recipiuntur, Francogallice pomme e verbo Latino "pomum", Hispanice manzana et Lusitanice maçã e nomine varietatis Latino "matiana", de quo vide infra.

Linguae Indoeuropaeae quae in Europa media et septentrionali adhibentur alium nomen huius fructus habent, per exempla Hibernice ubull, Cambrice afal, unde nomen insulae mythicae Avalon; Gothice apel, Anglice apple, Theodisce apfel; Lituanice obuolas; Slavonice jablŭko, Serbice jabuka. Nomen urbis Campaniensis Abellae eundem originem indicare censetur, quae urbs olim propter mala celebrata est. Nec malum neque abella e lingua Protoindoeuropaea derivare censetur; nomen primitivum mali in hac lingua nescitur.

Archaeologia et historia

Mala silvestria a populis Neolithicis Europam et Asiam habitantibus carpta et siccata esse satis constat. Mala enim dimidiata sive in frustis dissecata reperiuntur ab archaeologis in Helvetia, Polonia, Hungaria, et alibi; talia mala in duas partes secata et in lino coniuncta in sepulcro reperta sunt iuxta urbem Ur Mesopotamiae, millennio III a.C.n. exeunte deposita. Arbores etiam hodie in silvis crescuntur quae seriei specierum attribui possunt a M. sylvestri Europae usque ad M. mandschuricam Siberiae; sunt qui pomis silvestribus, parvis, suco acido sed et dulci, utuntur in confecturis et siceris.

Origine varietatum domesticatarum per multos annos incerto (quae minime per semina, semper surculis insertis propagantur), quidam in Anatolia orientali, alii in Asia Media sedem variationis quaerebant. Nuper reperitur originem esse speciem "Malus sieversii" cuius arbores, pomis valde magnis nitidisque oneratae, in Casachia et Serica occidentali gignuntur. Methodus inserendi primum a Theophrasto anno fere 310 a.C.n. explicatur, sed iam antea cantor Odysseae "malos fructu nitido" una cum piros, ficos et olivas in horto crescentes descripserat. Multae varietates Romanis cognitae sunt, inter quas matianum, orbiculatum, musteum.

De malis in mythologia et religione

Ex memoria Graeca

• Hesperides filiae aut Noctis teste Hesiodo aut Iovis Themidisque in horto suo malum custodire dicebantur, in qua poma aurea crescerent. Qua arbore Iunonem, cum nuptiae eius celebrarentur, a Gaea esse donatam.
• Pomorum horum tria Thebas ut reportaret, Herculis laborem undecimum fuisse narrant.
• Tum Hippomenem adulescentem nobilissimum tria ex malis Hesperidum a Venere accepisse fama est, quibus in certamine post se coniectis Atalantam cursu velocissimo insequentem impediret, ut victam in matrimonium duceret.
• Cum Pelei Thetidisque nuptiae celebrarentur, Discordia invitata non esse traditur. Quamobrem malum aureum ab ea deabus proiectum esse, quod pulcherrima acciperet. Paride autem filio Priami iudice, qui armenta in monte Ida pasceret, malum illud Veneri concessam esse, cum iuveni uxorem omnium pulcherrimam promisisset. Ideo Helenam uxorem Menelai a Paride Troiam abduci potuisse. Quem raptum Graecorum reges ad bellum cum Troianis gerendum commovisse.
• Acontium denique iuvenem Cydippam puellam amoris abstinentissimam sibi obligavisse fabula est, cum malo eam donaret his verbis inscripto: Per Venerem Acontio nubere iuro.

Ex memoria Iudaea et Christiana

• Arborem illam a Deo creatore interdictam, quae in medio paradiso posita esset, malum fuisse putant homines. Quod quidem Eva et Adam protoparentes pomum illius arboris instigatore Satana consumpsissent (qui futuros esse sicut deos affirmavisset scientes bonum et malum, quocumque die ex illa comedissent), peccatum fuisse primordialem asserunt et Iudaei et Christiani.

E fabulis gentium Europearum

• Blancanivem filiam regis quandam trans septem montes apud septem nanos habitantem malum a noverca venefica oblatum cum gustaret quasi mortuam esse narrant, donec sarcophagus eius vitreus a filio regis amore commoto avectus tam vehementer concuteretur, ut frustulo mali e faucibus suis eiecto puella experrecta in matrimonium duci posset.

Adagia

• Ab ovo usque ad mala. (Horatii, Sermonum I, 3, vi–vii)
• Hesperidum mala donare.
• Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo. (Biblia Vulgata Latina, Liber Proverbiorum, 25:11)
• Mali mala malo mala contulit omnia mundo. (lusus verborum)
• Malo malo malo | Totum percurrere pontum | Quam mandere | Mala malis mala malis. (lusus verborum)
• Malum Herculis.
• Malum unum cottidie consumptum medicum repulsat.

Proventus malorum per orbem terrarum

Varietates latissime venundatae

Si plus cognoscere vis, vide Index varietatum malorum et Mali ad siceram conficiendam idonei

Varietas	Parentes	Origo	Gustus
Golden Delicious	incertum	1890 CFA	dulcis
Red Delicious	incertum	1870 CFA	sucosa, dulcis, mitis
Jonathan	Esopus Spitzenberg × ?	1826 CFA	dulcamara
Jonagold	Golden Delicious × Jonathan	1968 CFA	dulcis, acida, aromatica
Gala	Kidd's Orange Red × Golden Delicious	1960 Nova Zelandia	dulcis
Granny Smith	incertum	1868 Australia	amarissima
Elstar	Golden Delicious × Ingrid-Marie	1972 Nederlandia	aromatica, sucosa, acidula
Braeburn	incertum	1953 Nova Zelandia	valde aromatica
Cox's Orange Pippin	Ribston Pippin × ?	1825 Anglia	gustosa
Belle de Boskoop	incertum	1856? Nederlandia	amara
Idared	Jonathan × Wagnerapfel	1935 CFA	acida
Fuji	Ralls Genet × Red Delicious	1939 Iaponia	dulcissima

Bibliographia

• M. K. Brazda. 1977. Zur Bedeutung des Apfels in der antiken Kultur. Bonnae.
• "5.72 Apple" in Carl Darling Buck, A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages (Sicagi: University of Chicago Press, 1949. ISBN 9780226079370) pp. 375-376
• Henry Graves Bull, Robert Hogg, The apple and pear as vintage fruits. Herefordiae, 1842 Textus apud archive.org
• John Bultitude. 1983. Apples: a guide to the identification of international varieties. Londinii: Macmillan.
• E. A. Bunyard, An index to illustrations of apples. Londinii, 1911 Textus apud archive.org
• E. A. Bunyard, A guide to the literature of pomology. Londinii, 1915 Textus apud archive.org
• E. A. Bunyard, A handbook of hardy fruits more commonly grown in Great Britain. Vol. 1: Apples and pears. Londinii, 1920 Textus apud archive.org
• William Coxe, A view of the cultivation of fruit trees, and the management of orchards and cider; with accurate descriptions of the most estimable varieties of native and foreign apples, pears, peaches, plums, and cherries, cultivated in the middle states of America: illustrated by cuts of two hundred kinds of fruits of the natural size. Philadelphiae: M. Carey, 1817 Textus apud archive.org
• "Apple" in Andrew Dalby, Food in the Ancient World from A to Z (Londinii, 2003. ISBN 0415232597) pp. 19-20
• F. Jahn, E. Lucas, J. G. C. Oberdieck. 1865. Illustrirtes Handbuch der Obstkunde. Vol. 4: Äpfel. Ravensburg: Dorn. Textus apud Google Books
• Juniper, Barrie. 2001. "The birth of the modern apple" in Petits propos culinaires no. 66, pp. 49-54.
• T. A. Knight, Pomona Herefordiensis. 1811
• T. A. Knight, A Treatise on the Culture of the Apple & Pear: and on the manufacture of cider & perry. Ludlow: H. Procter, 1801 Textus apud archive.org
• George Lindley; Michael Floy, ed., A guide to the orchard and fruit garden: or, An account of the most valuable fruits cultivated in Great Britain (Novi Eboraci: Collins & Hannay, 1833) pp. 75-90 Textus apud google books
• Littlewood, A. R. 1974. "The symbolism of the apple in Byzantine literature" in Jahrbuch für österreichische Byzantinistik 23:33-59.
• Littlewood, A. R. 1967. "The symbolism of the apple in Greek and Roman literature" in Harvard studies in classical philology 72:147-181.
• Mayer, Jean. 1801. Pomona Franconica. Vol. 3: Pommes = Die Äpfel. Norimbergae: Winterschmidt.Textus apud Google Books
• Morgan, Joan. 1985. "In praise of older apples." Petits propos culinaires 20:7-16.
• Morgan, Joan, et Alison Richards. 1993. The book of apples. Londinii: Ebury Press
• Olck, F. "Apfel" in Paulys Real-Enzyklopädie der classischen Altertumswissenschaft edd. G. Wissowa et alii (Stuttgart, 1893-1972 ~ ~)
• "Apple: Malus pumila" in Daniel Zohary, Maria Hopf, Domestication of Plants in the Old World: the origin and spread of cultivated plants in West Asia, Europe and the Nile Valley. 3a ed. (Oxonii: Oxford University Press, 2001. ISBN 9780198503569) pp. 171-175

Vide etiam

• Malo malo malo malo
• Sucus

Nexus externi

Vicimedia Communia plura habent quae ad Mala spectant.