Roman numeral 10000 CC DD.svg
Latinitas bona

Lingua Italiana

E Vicipaedia
(Redirectum de Lingua Italica)
Salire ad: navigationem, quaerere


Vide etiam paginam fere homonymam: Linguae Italicae

Lingua Italiana
Lingua italiana
IPA: [ ˌitaˈljaːno ]
Taxinomia:
lingua Indoeuropaea e stirpe Romanica
Locutores: 100 000 000–120 000 000
Sigla: 1 it, 2 ita, 3 ita
Status publicus
Officialis Italia, Helvetia, Civitas Vaticana, Sanctus Marinus, Croatia, Slovenia
Privata America Meridionalis, Europa Occidentalis, Albania, Francia, Melitta, Libya
Litterae:
Scriptura: Latina
Procuratio: Academia Furfuris
Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae
Familiae linguisticae coloribus Vicipaedicis pictae

Lingua Italiana,[1] seu fortasse saepius Italica[2][3] (Italice italiano et lingua italiana), est lingua Romanica familiae Indoeuropaeae, qua utuntur in Europa multi homines (praecipue in Italia, Helvetia, Sancto Marino, Civitate Vaticana), nonnulli quoque in Malta, Monaco, Croatia, Slovenia, Francia, Libya, Erythraea, Somalia,[4] atque communitates advenarum in America et Australia. Multi loquentes sunt bilingues qui Italiana normativa et aliis linguis regionalibus pro patrio sermone utuntur.[5]

Lingua Italiana est publica et primaria in Italia, Vaticano Agro, et Republica Sancti Marini, et publica etiam in Confoederatione Helvetica, Slovenia, Croatia (accuratius in regione Histria).

Tabula cognationis dialectorum sive linguarum Italiae.[6][7][8][9]
Tabula dialectorum Italiae.

Variis linguis dialectisque "Dachsprache" (lingua tectoria) est. Septentrionales sunt dialecti Galloitalicae et Veneticae, etiam Histricae; exstant et Tuscae dialecti necnon mediae Italiae dialecti, etiam Corsae. Sermones vero Italiae meridionalis et Sardiniae Siciliaeque insularum a plurimis non in numero dialectorum habentur, sed linguarum discretarum, ut linguae (Neapolitana, Sarda, Sicula) vocentur.

Morphologia[recensere | fontem recensere]

Grammatica linguae Italianae Latinam originem monstrat magna similitudine. Nonnullis partibus tamen grammatica Italiana a grammatica Latina differtur.

Nomen substantivum[recensere | fontem recensere]

Lingua Italiana casus non habet. Complementa indirecta ex usu praepositionum nascuntur. In lingua Italiana, aliter quam Latina, sunt articuli qui partim statum nominis substantivi signant. Ergo sunt articulorum duo: articulus definitus et articulus indefinitus. Etiam duo speciei sunt divisae in partes plures, quas certae aestimantur: articuli generum masculini femininique (neutro genere in sermone vulgari iterum aliter Latina non invento). Genus igitur nominis substantivi ex articulis finibusque suis decernere potest.

Articuli definiti[recensere | fontem recensere]

genus masculinum genus femininum
il (ante consonantem) la (ante consonantem)
lo (s + consonans & z) l' (ante vocalem)
l' (ante vocalem)

Articuli indefiniti[recensere | fontem recensere]

Lingua latina non utitur non solum definitis, sed indefinitis articulis, nisi numeralibus nominibus. Apud Italianam linguam similiter ac Theodiscam generaliter duo nomina in forma non divertunt. In hoc casu apud exempla non scribuntur articuli indefiniti, sed non significat linguam latinam non uti verbo quae Italiane respondet ad uno, un, un'.

genus masculinum genus femininum
un (ante consonantem vel vocalem) un' (ante vocalem)
uno (s + consonans & z) una (ante consonantem)

Genera[recensere | fontem recensere]

Genus nominis potest diligenter dicere quale genus nomen Italianum habeat. Nomina plurima quae o (in lingua Latina: II et IV declinationes) finiuntur, sunt masculini, exceptis e.g. la mano (manus, -us, f.). Nomina plurima quae a (in lingua latina: I. declinatio) finiuntur, sunt feminini, exceptis vocibus Graecis (il programma, il problema). Nomina quae e (in lingua latina: III. et V. declinationes) finiuntur, possunt esse et masculina et feminina.

Numerus[recensere | fontem recensere]

Numerorum singularium nomina finiuntur 'o', 'a', vel 'e'. Nomina quae o vel e finiuntur, habet numerum pluralem i (in lingua latina: II. declinationis vocum nominativa forma est i finitimae, IV. verum est -us; in III. declinatione est -es vel -(i)a; in V. declinatione -es). Nomina quae a finiuntur, in numero plurali finitur e. (in declinatione I. -ae). Animadvertendum est in Latino sermone verba quoque esse, quae masculino genere sunt, at pars est I. declinatio, quia finitur a. In lingua latina tantum in adiectiva declinatione videntur hae voces divertere a generalibus nominibus I. declinationis, sed in sermone vulgari etiam finis mutatur: eg. poeta > poeti (latine: poeta > poetae), idiota > idioti (idiota > idiotae).

masculinum singulare masculinum plurale
-o, lupo (latine: lupus m) -i, lupi (latine: lupi)
-a, poeta (latine: poeta m / f) -i, poeti (latine: poetae)
-e, padre (latine: pater m) -i, padri (latine: patres)
-ma, programma (latine: programma n) -i, programmi (latine: programmata)
il (latine: ille m, casu demonstrativi pronominis) -i, i (latine: illi, casu demonstrativi pronominis)
lo (latine: ille m, casu demonstrativi pronominis) -i, gli [ʎi] (latine: illi, casu demonstrativi pronominis)
l' (latine: ille m, casu demonstrativi pronominis) -i, gli [ʎi] (latine: illi, casu demonstrativi pronominis)


femininum singulare femininum plurale
-a, rosa (latine: rosa f) -e, rose (latine: rosae)
-o, mano (latine: manus f) -i, mani (latine: manus)
-e, lezione (latine: lectio f) -i, lezioni (latine: lectiones)
la (latine: illa f, casu demonstrativi pronominis) le (latine: illae, casu demonstrativi pronominis)
l' (latine: illa f, casu demonstrativi pronominis) le (latine: illae, casu demonstrativi pronominis)

Nomina adiectiva[recensere | fontem recensere]

Sic adiectiva verba declinantur:

masculinum singulare masculinum plurale
-o (bello) -i (belli)
-e (celebre) -i (celebri)
-a (idiota) -i (idioti)


femininum singulare femininum plurale
-a (bella) -e (belle)
-e (celebre) -i (celebri)
-a (idiota) -e (idiote)


  • bello - pulcher, bellus
  • celebre - celebris, clarus
  • idiota - idiota

Verba[recensere | fontem recensere]

Verba Italiana habent coniugationes octo pro tempora decem et modos decem. Pronomina personalia saepe non exprimuntur, quia coniugatio verbi quam personam agitur monstrat. Pronomina personalia modo utuntur acuere.

Exempli gratiae pro coniugationes verborum:


Praesens indicativus ab essere, [ˈɛs.se.re], "esse":

singularis

(io) sono - sum (1 persona)
(tu) sei - es (2 persona)
(egli, ella, esso) è - est (3 persona)

pluralis

(noi) siamo - sumus (1 persona)
(voi) siete - estis (2 persona)
(essi, esse) sono - sunt (3 persona)



Praesens indicativus ab avere, [a've:re], "habere":

singularis

(io) ho - habeo (1 persona)
(tu) hai - habes (2 persona)
(egli, ella, esso) ha - habet (3 persona)

pluralis

(noi) abbiamo - habemus (1 persona)
(voi) avete - habetis (2 persona)
(essi, esse) hanno - habent (3 persona)

Textus exemplaris[recensere | fontem recensere]

La Toscana

La Toscana è una regione situata nel centro d'Italia. Questa regione, e specialmente la città di Firenze, ha una posizione centrale geograficamente e culturalmente.

Molti grandi personaggi della cultura italiana sono toscani: Dante Alighieri, Leonardo da Vinci, Michelangelo e Galileo Galilei, vissuti nel 1200 - 1500. Fra i toscani celebri nel 2000 ci sono: Andrea Bocelli, cantante, e Roberto Benigni, premio Oscar per il film "La vita è bella".

La cucina toscana è semplice e genuina. Una delle specialità è la fiorentina, una grande bistecca di 700 - 800 grammi. Con uno dei vini eccellenti della regione, il Chianti per esempio, è un pasto ideale.

Ex libro Prego 1, a Britta Mangili et Serena Prina. Sanoma Utbildning, Suecia, editio prima, februarius 2006.

Numeri[recensere | fontem recensere]

uno - unus

due - duo

tre - tres

quattro - quattuor

cinque - quinque - ['tʃiŋkwe]

sei - sex

sette - septem

otto - octo

nove - novem

dieci - decem - [di'ɛ:tʃi]

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Tabula Italice loquentium.

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Vide disputationem
  2. "Italica vulgaris lingua", Conradus Gesnerus, Mithridates: de differentiis linguarum (1555) textus f. 57r; "lingua Italica", Athanasius Kircherus, Turris Babel, sive Archontologia (Amstelodami: Jansson-Waesberge, 1679) textus pp. 209-212; Ambrosii Calepini dictionarium undecim linguarum: respondent autem Latinis vocabulis Hebraica, Graeca, Gallica, Italica,
  3. Dictionarium Hispanico-Neolatinum
  4. Ethnologue report for language code:ita (Italy) – Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version
  5. Languages of Italy - Ethnologue - Languages of the World - Copyright © 2010 SIL International.
  6. Atlante linguistico italiano
  7. Università di Padova
  8. Carta dei dialetti d'Italia (Pellegrini)
  9. AIS, Sprach-und Sachatlas Italiens und der Südschweiz, Zofingen 1928-1940.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

  • Italian Phrasebook and Dictionary. 2012. Ed. 5a. Lonely Planet Publications.
  • Kinder, J. 2008. CLIC: Cultura e Lingua d'Italia in CD-ROM / Culture and Language of Italy on CD-ROM. Novarae: Interlinea. ISBN 978-88-8212-637-7.
  • Mangili, Britta, et Serena Prina. 2006. Prego 1. Suecia: Sanoma Utbildning.
  • Morgana, S. 2003. Capitoli di Storia Linguistica Italiana. Mediolani: LED Edizioni Universitarie. ISBN 88-7916-211-X.
  • Rogers, Derek, et Luciana d'Arcangeli. 2004. Italian. Journal of the International Phonetic Association 34(1):117–121. doi 10.1017/S0025100304001628.
  • Vitale, M. 1992. Studi di Storia della Lingua Italiana. Mediolani: LED Edizioni Universitarie. ISBN 88-7916-015-X.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]