Mulhusia

E Vicipaedia
Jump to navigation Jump to search
Imagines variae Mulhusiae captae
Mulhusia: communis tabula

Mulhusia[1] (Francogallice Mulhouse, Alsatiane Mìlhüsa, a nomine Theodisco 'molinam' significante) est urbs et commune Francicum 108 942 incolarum (anno 2018) praefecturae Rheni Superioris in Communitate Europaea Alsatiae in regione Magno Oriente, quae a die 1 Ianuarii 2016 Alsatiam Campaniam Arduennam et Lotharingiam colligit, prope fines Germanicum et Helveticum. Quamquam numero incolarum et viribus oeconomicis in Rheno Superiore longe praestat, quia pars Franciae nondum erat tum cum praefecturae (départements) tempore Magnae Rei Novae creatae sunt, Mulhusia non praefecturae sedem habet, sed tantum subpraefecturae. Quocirca antiqua Colmaria primum locum retinuit.

Historica[recensere | fontem recensere]

Inter annos 1347 et 1798, Mulhusia erat parva respublica plerumque cum pagis Helveticis consociata, quae inter 1523 et 1529 religionem reformatam sibi elegit. Die 15 Martii 1798 tandem Mulhusienses sese volentes Franciae dederunt[2], cuius finibus undique circumventi erant.

A saeculo octavo decimo atque maxime nono decimo fabricis textilibus atque chemicis, mox etiam mechanicis urbs innotuit. Telas xylinas variis coloribus pictas, quas indiennes ("Indica") tum vocabant, per totum orbem terrarum disseminabant, eo facilius quo earum fabricatio in Francia usque ad annum 1759 vetabatur[3]. Simul numerus incolarum uno saeculo duodecies multiplicatus est, operariis e circumiacentibus regionibus adfluentibus. Inter annos 1871 et 1918 una cum cetera Elisatia Mulhusia imperio Germanico inclusa est.

Aevo medio[recensere | fontem recensere]

  • Ineunte nono saeculo Mulhinuson vicus inter bona Abbatiae de Masevaux memoratur. Ob paludem ille locus antiquius vix habitatus fuisse videtur. Aliquantulum enim abest castellum Romanum antiquum "Uruncis" in Itinerario Antonino memoratus, hodie Hilciacum.
Domus hospitalium Sancti Ioannis (saeculum XIV)
  • Anno 1003 imperator Germanicus Henricus II Mulhusiam ceteraque bona abbatiae Sancti Stephani episcopo Argentoratensi concedit.
  • Duodecimo saeculo imperator Fridericus I bis (1153 et 1186) Mulhusiae moratus est ut e colophone duorum actorum apparet.
  • 1223ː Episcopus Argentoratensis Bertholdus de Teck et rex Romanorum Henricus VII varia iura Mulhusiae inter se partiuntur.
  • 1246 Cum imperator Fridericus II excommunicatus esset episcopus Argentoratensis Mulhusia potitur et castellum ibi aedificat.
  • 1261ː Mulhusienses societatem cum comite Rudolpho Habsburgo inierunt adversus dominum suum episcopum Argentoratensem cuius castellum combusserunt - e quo duae turres hodie exstant - et praefectum eius in carcerem coniecerunt.
  • Tertio decimo saeculo Franciscani et ordo Teutonicus et hospitales sancti Iohannis Mulhusiae domum habent. Eodem saeculo Mulhusia moenibus circumdata est et urbs appellari coepit.
  • 1265ː Episcopus Basiliensis Mulhusienses (qui spiritualiter ab illo administrabantur) excommunicavit. Nec magis obtemperavere Mulhusienses.
  • 1268ː Ordo Eremitarum Sancti Augustini conventum Mulhusiae condit.
  • 1275ː Beneficio Rodolphi imperatoris Habsburgi Mulhusia civitas imperialis libera fit.
  • 1293ː Adolphus Nassovius statuta communalia Mulhusiensibus donat. Circa idem tempus artifices quattuor et mox sex tribus creant, quibus magistri (Zunftmeister) praesunt.
  • Quarto decimo saeculo ineunte magistratus municipales ecclesiam Sancti Stephani ampliare decernunt. Illo tempore urbem administrant praefectus, consilia iuniorum et seniorum, magistri tribuum seniores et iuniores.
  • 1308ːrex Romanorum Henricus VII episcopo Argentoratensi Molsheim et Mutzig dat in compensationem iurum quae Mulhusiae amiserat. Ita lis tandem composita est.
  • 1323ː primum foedus inter Basilienses et Mulhusienses.
  • 1326ː bellum inter municipium et nonnullas gentes nobiles ortum est. Dux Austriae Albertus II Mulhusiam expugnavit et diripiendam sociis tradidit. Mox tamen pax facta est.
  • 1354ː imperator Carolus IV Decapolim creat, decem civitates imperiales liberas Alsatiae confoederans. E quibus una erat Mulhusia. Eodem anno seditiones et rixae fuerunt inter nobiles et artifices ortae, ut tum paene quotannis solebat fieri. Etiam tum enim nobiles in civitate praepollebant.
  • 1407ː Burgenses Mulhusienses praefecturam imperialem cum omnibus eius iuribus redemerunt, ita parvam rempublicam instituentes.
  • 1417ː Mulhusienses ab rege Romanorum Sigismundo ius triplicis fossae circa moenia deducendae impetrant.
  • 1437ː vicos vicinos Hilciacum et Modenheim a dominis de Wurtemberga 3020 florinis emunt. Ita fines reipublicae Mulhusuensis prolatantur.
  • 1444/45 Exeunte bello centum annorum mercennarii milites Armaniaci vel Ecorcheurs dicti Alsatiam invadunt et Mulhusiam frustra oppugnant. Burgenses nobiles qui Armaniacis favebant ex urbe expulerunt, unde diuturna simultas orta est. Secundum chronicam Mulhusia tum 1500 incolas numerabat.

Temporibus modernis (1453-1789)[recensere | fontem recensere]

Curia municipalis sedecimi saeculi.
Klappersteinː lapis quem homines maledici circa collum gerere per urbem debebant.
  • 1466ː bellum "sex denariorum"ː nobiles nuper expulsi urbi bellum inferunt et Hilciacum diripiunt. Quia Habsburgi illos nobiles adiuvabant urbes decapolis sociis auxilium ferre formidabant. Tum Mulhusienses societatem cum pagis Helveticis Solutriensi et Basiliensi ineunt, qui praesidium mittunt.
  • 1468ː Mulhusienses victi ab Austriacis obsidentur. Secundum pactum Basilienses et Solutrienses cum magno exercitu auxilio venerunt et obsidionem solverunt. Pax de "Waldshut".
  • 1469ː archidux Austriacus Sigismundus possessiones in Alsatia superiore duci Burgundiae Carolo Temerario pretio tradidit. Qui magnum baiulum in ea regione Petrum de Hagenbach designavit. Petrus de Hagenbach Mulhusienses frustra hortabatur ut nobilibus damna pensarent. Simul atrociter agebat in dominio suo.
  • 1476ː Petrus de Hagenbach Brisaci morte damnatus supplicio adficitur. Archidux Sigismundus possessiones in Alsatia a Burgundiis redimit.
  • 1506ː ab Austriacis et Maximiliano lacessita ut sese cum ceteris possessionibus Habsburgorum coniungeret; Mulhusia societatem confoederationis Helveticae iniit libertatis servandae causa.
  • 1512/1515ː Respublica Mulhusiensis milites in Italiam mittit qui in exercitu Helvetico pluribus proeliis adversus Francogallos interfuerunt (e.g. 1513ː pugna apud Novariam, 1515ː pugna Marignana), opem papae Iulio II ferentes.
  • 1516ː pax inter Helvetios Mulhusiensesque ex una parte et Franciam ex altera.
  • 1521 7 Iuliiː confoederati Helvetici Mulhusiae conventum habent ubi societatem mutuam renovant.
  • 1522ː Mulhusienses cum ceteris Helvetis regem Francorum Franciscum I in ducatum Mediolanensem sequuntur. Pugna apud Novaram. Victi sunt, Francia Mediolanensem ducatum amisit.
  • 1523ː cultus reformatus. Evangelium sermone Germanico in urbe praedicare per edictum magistrorum licet.
  • 1526, 30 Iuliiː fidem dant et accipiunt a pagis reformatis, Basilea, Berna, Ticinum. Eodem anno Wolfgangus Capito et Iohannes Oecolampadius pastores reipublicae Mulhusiensi praestant.
  • 1528ː ecclesia Sancti Stephani omnibus imaginibus sacris spoliatur.
  • 1535ː bellum inter pagos reformatos et pagos catholicos. Pax omnibus pagis ius religionis suae custodiendae concedit.
  • 1547ː imperator Carolus Quintus Mulhusiam non iam imperialem urbem esse fatetur.
  • 1551ː Curia municipalis incendio deletur. Statim nova curia ibidem aedificata est quae hodieque exstat. Mox secunda (1752), tertia (1754); quarta (1756), quinta (1758), sexta (1762) sequuntur.
  • 1576ː prima mentio in actis poenae Klapperstein (hoc est "garrulorum lapis") dictae et in vetere iure Mulhusiensi notabilisː hunc lapidem XXV librarum e collo feminarum maledicarum appendebant atque eas ita per urbem in tergo asini sedentes nundinarum die circumagebant[4]. Hic lapis hodie muro curiae municipalis cum titulo explanatorio affixus est. Etenim octavo decimo saeculo exeunte obsolevit hoc supplicium.
  • 1580ː Michael Montanus urbem visit et in diario peregrinationis curiae municipalis decus laudat[5].
  • 1586ː pagi catholici legatos Mulhusienses in diaeta confoedrationis sedere vetant.
  • 1587ː dissensiones civiles iamdiu Mulhusiae saeviunt. Burgenses tum consilium evertunt et novum consilium eligunt. Quinque pagi reformati exercitum mittunt et die 15 iunii urbem expugnant. Victores consiliarios priores restituunt.
  • 1590ː coniuratio Matthiae Fininger exsulibus Mulhusiensibus et pagis catholicis fretiː primo victores coniurati deinde ex urbe expulsi sunt. 13 burgenses morte damnati sunt.
  • 1594ː pestilentiae cuiusdam 600 victimae recensentur.
  • 1602ː legati Mulhusienses societatem cum Francia renovant.
  • 1618ː incipit bellum triginta annorum. Mulhusienses qui exercitum imperialem timent praesidium a pagis Helveticis reformatis flagitant.
  • 1632-1634ː Suecii regionem vastant. Multi in urbem confugiunt ubi pestis saevit.
  • 1635ː Mulhusienses ducem de Rohan et Francogallorum praesidium accipiunt.
  • 1640ː Iacobus Henricus Petri, urbis scriba et mox burgmeister ("burgi magister"), chronicam Mulhusiensem[6], multorum annorum opus, perfecit et pocillo aureo a Magno Consilio urbis donatus est. E qua chronica historici posteriores ut ab uberiore fonte hauserunt.
  • 1642ː scalptor Matthias Merian qui Topographiae Helvetiae operam dabat formam urbis publicavit[7].
  • 1648 24 Octobris - Pax Westphalica Monasterii Osnabrugaeque facta bello triginta annorum finem imposuit. Austrorum possessiones in Alsatia ad regem Francorum transeunt. Mulhusienses qui socii Francorum in bello fuerant libertatem et foedus cum pagis Helveticis servant.
  • 1674 mense decembriː Henricus de Turenne, Marescalcus Franciae in Alsatiam irrumpit et exercitum Sacri Imperii apud Mulhusiam in loco Galgenberg appellato vincit[8].
  • 1692ː pugna ad Steenkerque commissa auxilia a Mulhusiensibus Francogallis missa magna damna acceperuntː omnes centuriones occisi sunt.
  • 1701ː calendarium Gregorianum Mulhusiae ut in ceteris pagis reformatis tum demum institutum est. Primus anni dies fuit 12 Ianuarii.
  • 1734ː Francogalli cohortes custodum Helvetorum ad regem tuendum creaverunt. Mulhusienses suam cohortem praestiterunt a Christiano Friderico Waldner von Freundstein ductam[9].
  • 1734ː lis cum ceteris pagis Helveticis oritur utrum burgensibus Mulhusiensibus ad curias aliorum pagorum in causis civilibus provocare liceat an iudicia curiae Mulhusiensis sine provocatione sint.
  • 1740ː Magnum Consilium reformaturː 18 triumviris (Germanice Dreier) additis nunc 78 consiliarios numerat. De omnibus provocationibus cognoscit et omnium officiorum publicorum candidatos designat. Omnes locationes operum publicorum in futurum per licitationem fieri iubentur. Austriacus exercitus Alsatiam invaditː multi incolae vicini Mulhusiam confugiunt et pagi Bernensis et Turicensis praesidia sociis mittunt. Mulhusienses duas novas cohortes custodum Helveticorum Francogallis praebent.
  • 1746ː Medicus Petrus Risler primus biliothecarius urbis creatur. Eodem anno Samuel Koechlin, Ioannes Iacobus Schmalzer, Ioannes Henricus Dollfus primam telarum pictarum officinam Mulhusiae creant[10].
  • 1764ː eo anno quattuor novae telarum pictarum officinae creatae sunt, sequenti anno duaeː ita tum duodecim eficiebant[11].
  • 1788 22 Maiiː quaestio abolita est.

Temporibus recentioribus (post 1789)[recensere | fontem recensere]

Insigne urbis Mulhusiae molendini rotam praebens.
  • 1791ː Praefectura Rheni Superioris in vicis reipublicae Mulhusiensi finitimis, quia non Francogallici sed extranei iuris urbs erat, portoria instituit et transeuntes merces vectigalibus onerat.
  • 1792 20 Augustiː cohortes Helveticae decreto Conventus Legislativi dimittuntur. Annona difficilior fit.
  • 1794 Consilium salutis publicae Mulhusiensium angustias mitigat. Frumentum in Helvetia et Germania emere eis licet. Per omnes illos annos Mulhusia legatos Lutetiam mittit, foedus de commercio icturos fustra sperantes.
  • 1796ː ob difficultates cum Francia Hilciacenses secessionem faciunt.
  • 1798ː 3 ianuarii Consilium Magnum deditionem ad Franciam probat (97 suffragiis versus 5). Diebus sequentibus omnia bona communia veneunt et pretium eorum inter incolas, qui tum 6018 erant, dividitur.
    • 29 Ianuariiː foedus unionis cum Francia Mulhusiae signatus burgensibus recitatur et probatur.
    • 11 Februarii = XXII Pluviosi anni VIː Directorium Francicum foedus unionis ratum facit. Quod idem facit Consilium Seniorum die 1 Martii (VI Ventosi).
    • 15 Martiiː feriae unionis eventum celebrant.

Mulhusia Francogallicaː Directorium et Primum Imperium[recensere | fontem recensere]

  • 1799ː theatrum a comoedis quibusdam Francogallis creatur (antea nefas erat fabulas scaenicas in urbem inducere).
  • 1800ː Iohannes Michel Hofer primus magistratus municipalis (Francogallice Maire) creatus est. Tum enim Mulhusia commune vel municipium fuit.
  • 1803ː cultum catholicum in vetere ecclesia Franciscanorum celebrare licet.
  • 1805ː notarii lingua Francica uti iubentur.
  • 1807ː Antonius Spoerlin secundus Maior designatur.
  • 1809-1810ː Prima machina vaporaria in officina Dornacensi[12] textilium fabricatorum Dollfus & Mieg. Turres moenium demoliuntur.
  • 1811ː Iosue Koechlin tertius urbis Maior creatur in Antonii Spoerlin locum. Captivi Hispanici canalem inter Rhodanum et Rhenum effodiuntː pars Mulhusiensis iam anno 1812 peragitur.
  • 1813 mense decembri victo Napoleone urbs ab Austriacis occupatur.
  • 1814ː Valetudinaria Russica et Austriaca in urbe instituuntur. Pestilentia typhi incolas opprimit qui pecuniam et victum victoribus insuper praestare coguntur.
  • 1815ː post proelium Waterloense Mulhusienses oportuit inter iunium et novembrem mensem hostes denuo hospitare. Eodem anno Godefroy Engelmann officinam lithographicam creavit ubi primus anno 1837 imagines lithographicas et coloratas edidit (chromolithographia). [13]. Item prima fabrica Mulhusiensis chemicorum aperta est.

Regna Ludovici XVIII et Caroli X[recensere | fontem recensere]

  • 1815 14 Septembrisː Ludovicus XVIII Iohannem Henricum Dollfus maiorem designat in locum Iosue Koechlin.
  • 1816ː duo milia Austriacorum Mulhusiae castra ponunt. Novus maior designaturː Alexander Petrus Moll.
  • 1818 17 octobrisː Austriaci Mulhusia abeunt.
  • 1826 "Societas industriae" (Société industrielle)[14] instituitur quae innovationem in oeconomia et technica et commercio promoveat. Prosperitati Mulhusiensi nono decimo saeculo multum contulit.
    • Nova pars urbi additur e formosis domibus cum arcuationibus consistens (Nouveau Quartier), patronis industriae et ditioribus destinata[15].
    • Societas Koechlin & Co. officinam fundendis metallis (fonderie, Germanice Giesserei) creat, quae postea SACM (Société Alsacienne de constructions mécaniques) appellata est et usque ad finem vicesimi saeculi floruit[16].
  • 1828ː Rex Carolus X Mulhusiam visitans urbem "industriae Francogallicae caput" esse proclamavit[17]. Eodem anno Curia commercii (Chambre de commerce) instituitur quae sequentibus annis multas scholas creabit in quibus chimia, delineatio industrialis, commercium doceantur necnon Museum historiae naturalis.
  • 1829ː canalis navigabilis Mulhusiam cum Rheno coniungit. Ita carbo invehi potest.
  • 1830ː bibliotheca municipalis creata
  • 1831ː inundatio maxima[18].
  • 1832ː pestis cholerae saevit. Argentaria municipalis "parsimoniae" (Caisse d'Epargne) creata.
  • 1834ː Canalis Rhodanum cum Rheno coniungens inauguraturː portus Mulhusiensis iam ab anno 1829 officinis textilibus ceterisque industrialibus inceptis materiam necessariam praebere potuit[19].
  • 1835ː ultima moenia demoliuntur (maxima pars iam inter 1804 et 1809 diruta erat). Diarium L'Industriel Alsacien imprimi coepit.
  • 1839ː Prima linea ferriviaria Alsatica inter Mulhusiam et Thann peragitur. Tribus annis a patrono industriae Mulhusiensi Nicolao Koechlin strata erat. Societas Koechlin & co machinas tractorias producit.
  • 1841ː Linea ferriviaria inter Basileam et Argentoratum perficitur[20] et festive inauguratur.
  • 1846ː inundationes ut prohiberet maior Aemilius Dollfus canalem effodi iussit quo nimietas aquae in flumine Ill ad rivum Doller transferretur.
  • 1847ː ob annonae caritatem seditiones ortae sunt quas milites auxilio accersiti sanguine effuso represserunt. Mortui sunt nonnulli. Haec eventa Bäckefest a Mulhusiensibus appellantur.

Secunda Respublica et Secundum Imperium[recensere | fontem recensere]

  • 1848ː ob angustias oeconomicas auxilia extraordinaria paupertatis leniendae causa decernuntur. Magna pecuniae summa subscriptione contribuitur. Nova synagoga aedificari coepit.
  • 1851ː consilum communale veterem ecclesiam (cultui reformato destinatam) Sancti Stephani diruendam et novam stylo neogothico eodem loco aedificandam esse iussit.
    • 21 Decembrisː plebiscito de imperio Napoleonico restituendo Mulhusienses mutationem non probaverunt (1800 suffragia adversa versus 1683 adnuentia).
  • 1852ː mole rupta inundatio mediam urbem submersit.
  • 1854ː magnum suburbium operariis destinatum (Cité ouvrière) aedificatur[21]. Cholera multos homines necat.
  • 1855ː catholici novam ecclesiam neogothicam aedificare incipiunt sancto Stephano dedicatam (ut ecclesia historica et reformata).
  • 1857ː subpraefectura ex Altkirch Mulhusiam transfertur.
  • 1858ː tramen primum Lutetia Mulhusiam venit.
  • 1868ː hortus zoologicus creatus[22]
  • 1870ː mense Iulio operarii secessionem faciunt et operam intermittunt. Rumor belli post dies decem seditioni finem imponit. Nam die 19 Iulii Francia Borussiae bellum indicit.

Mulhusia Theodesca[recensere | fontem recensere]

  • 1870 3 octobrisː Borussiaci Mulhusiam intrant. A die 21 novembris virorum inter 20 et 40 annoros dilectus habent. Tum multi incolae per Helvetiam fugiunt[23].
  • 1871 10 Maiiː Pace Francofurti Mulhusia ceteraque Alsatia Germaniae datur. Cum optio daretur nonnulli Mulhusienses qui Theodesci fieri recusabant in Franciam metropolitanam aut Algeriam coloniam emigrarunt.
    • 7 Februariiː Neue Mülhauser Zeitung creata, diarium Germanicum.
  • 1877ː L'express Journal de Mulhouse, novum diarium Francogallice et Theodisce impressum. L' Industriel Alsacien non iam editur.
  • 1914, 1 Iuniiː vicus finitimus Dornacum in Mulhusiense commune incorporatur.
    • mense Augustoː bello indicto Francogallicus exercitus Elisatiam quam celerrime recuperare cupiens bis Mulhusiam intrat[24], bis sese recipere cogitur. Nec per quattuor annos pugnae umquam longe ab urbe aberunt quoniam Francogallici Thann et Dannemarie occupabant. Itaque pars incolarum et machinae industriae in Germaniam translatae sunt.
  • 1918, 17 novembrisː die septimo post armistitium demum exercitus generalis Hirschauer Mulhusiam intravit quae Francogallica urbs fuit usque ad annum 1940.
  • 1940ː post cladem a Francogallis acceptam Alsatia Germaniae statim adnexa et cum pago Badensi coalita est in Reichsgau Oberrhein vel Baden-Elsass.
  • 1944ː 24 novembris Mulhusia liberata est. Anno 1944 multa damna ex aeriis impetibus acceperat. In suburbio septentrionali Germani restiterunt usque ad mensem Februarium anni 1945.

Quae visenda sint[recensere | fontem recensere]

De museis[recensere | fontem recensere]

Bugatti 1924 (Museum Autocinetorum).

Anno 2008 Mulhusia Ville d'art et d'histoire (urbs artium et historiae) publice appellata est quia patrimonium municipio magnae curae erat. Simul domus patrimonii[25] (Maison du patrimoine) creata est quae expositiones ad urbanam historiam pertinentes proponit. Multa musea Mulhusiae inveneris quae ad historiam technicarum plerumque spectant, ut aequum erat in urbe fabricarum industria nota.

  • Museum Autocinetorum (Cité de l'automobile) e collectione privata fratrum Schlumpf natum et in fabrica quondam textili collocatum circa 450 autocineta exponit[26] ab anno 1878 inter quae 120 Bugatti recensentur (nam fabrica autocinetorum Bugatti apud Molsheim in Elisatia olim fuit).
  • Museum Nationale Ferriviae (Cité du train), maximum in Europa ferriviae deditum museum[27]. Iam anno 1969 decretum, anno 1976 in locum hodiernum transfertur.
  • Electropolis[28]ː Museum electricitatis et energiae. Ibi inter alias ingentes aut ingeniosas machinas rotorem ex ergasterio atomico Fessenheim videris.
  • Museum Vestium impressarum (Musée de l'impression sur étoffes), nono decimo saeculo creatum memoriam fabricarum textilium retinet quae iam octavo decimo saeculo Mulhusiensibus prosperitatem et famam parabant. Colores et ornamenta per praela quaedam telis imprimebantur[29].
  • Museum Chartarum pictarum (Musée du papier peint)ː non Mulhusiae sed in vico Rixheim ad Mulhusiam positum est ubi octavo decimo saeculo fabricator Mulhusiensis telarum pictarum filio suo officinam chartarum pictarum condidit, fabricam Zuber[30]. Non tantum chartas ex illa officina sed pulcherrima exemplaria ex omni Francia exponunt.
  • Museum Historicum in antiquo palatio urbano collocatum ubi pactum unionis subscriptum est.

Horto zoologico[31] quoque municipium gloriatur decimo nono saeculo iam condito qui hodie speciebus extinctione minatis praecipuam operam dat et varias collaborationes ad eas tuendas iniit[32].

Ars viaria (Street art)[recensere | fontem recensere]

Ars viariaː falsae fenestrae et scalae portatiles in muro caeco pictae. Paene verae videntur.

Ut in Helvetia Mulhusiae in caecis muris picturas varias inveneris. Iam sexto decimo saeculo muri curiae municipalis picti erant. Non tantum manentes picturae sunt sed in nonnullis muris unoquoque mense artifices nova opera creant atque vulgo admiranda praebent[33].

Demographia[recensere | fontem recensere]

Recensio incolarum his duobus proximis saeculis fuit haecː

Nono decimo saeculo ob industrializationem numerus incolarum quattuordecies multiplicatus est. Minuitur tempore bellorum (1866–1871 et 1936–1946) sed etiam ob angustias oeconomicas (1846–1851, 1866–1871 et inter 1931 et 1936 necnon 1975–1990). Vicesimo primo saeculo numerus stabilis manet quia res oeconomica non iam crescit et multi in circumiacentibus communibus domos singulas habitare malunt. Incrementum inter 1910 et 2021 vicena per centena non superat. Maximus fuit numerus tempore petrolei pretium exardescens (1973) antecedente.

Maxime cosmopolitanam esse gloriatur urbs Mulhusia quae 136 nationalitates diversas[34] in territorio suo recensuit. Olim extranei e Polonia et Italia plerumque veniebant, nunc plurimi sunt qui ex Turcia et Algeria veniunt[35].

Clari cives[recensere | fontem recensere]

Turris Europae, insigne hodiernae urbis velut in trivio positae inter Franciam, Germaniam, Helvetiam.

Nati[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Iosephus Esmond Riddle et Thomas Kerchever Arnold, A Copious and Critical English-Latin Lexicon (1849-1872) (Textus apud Google Books)
  2. Ernest Meininger, Le traité de réunion de Mulhouse à la France, 1910
  3. Museum vestium impressarum
  4. Augustus Stoeber, Notice historique sur le Klapperstein ou la pierre des mauvaises langues, suivie de quelques mots sur le supplice de la lapidation par Auguste Stoeber... Avec 1 pl. représentant le Klapperstein de Mulhouse, Colmariae, 1856. Ludovicus Schwartz, "Quelques recherches sur le 'Klapperstein' de Mulhouse", Bulletin du Musée historique, 1913ː 137-156. Jean Gessler, "Le port des pierres de justice", Revue belge de Philologie et d'Histoire, 1942ː 113-139
  5. Journal du voyage de Michel de Montaigne en Italie, par la Suisse et l'Allemagne en 1580 et 1581 apud Gallica
  6. Jakob-Heinrich Petri, Der Stadt Mülhausen Geschichten : im Anfang des 17. Jahrhundert geschrieben; mit einem Plan der Stadt, wie sie im Jahr 1642 war, Mulhouse, Baret, 1838.
  7. Mulhusium Alsatiae anno 1642.
  8. CRDP Argentoratense, L’Alsace, province-frontière : les campagnes de Turenne ...
  9. Expositio in Museo historico habitaː Les Waldner de Freundstein
  10. Histoire de DMC. "Deux siècles et demi d'histoire et plus de trente ans de descente aux enfers", Le Figaro, 30 Aprilis 2008.
  11. Isabelle Bernier (2008).
  12. Dornacum hodie pars Mulhusiae (ab anno 1914) est, tum vero vicus suburbanus.
  13. Rapport sur la lithographie introduite en France par G. Engelmann de Mulhausen, Haut-Rhin. Adressé a la Société d'encouragement de Paris par l'auteur, membre de la Société le 20 octobre 1815.Biographia G. Engelmann apud Scholam Chartarum . Mulhusia anno 1842 a Godefrido Engelmann et eius filio chromolithographice depicta.
  14. Les fondateurs ("conditores") de la SIM. Situs officialis
  15. BNPA André Studer
  16. Nicolaus Stoskopf, André Koechlin & Cie, SACM, Wärtsilä, histoire de la Fonderie (D’Giesserei) à Mulhouse (1826-2007), 2010.
  17. Marie-Claire Vitoux, "Une entrée royale au XIXe siècle : Charles X à Mulhouse en 1828", Histoire, économie & société, 1998ː 287-298
  18. CRESAT, Mulhouse (Haut-Rhin, France) face au risque majeur : Approche systémique et interdisciplinaire de la protection contre les inondations, 2010
  19. Uhry (Alfred), Le Port de Mulhouse, 1932 Recensio critica
  20. Invitatio ad inaugurationem
  21. Bnpa, Andreas StuderLa cité ouvrière de Mulhouse, un petit village dans la ville
  22. Horti zoologici historia.
  23. Ernest Meininger, Mulhouse pendant la guerre de 1870-71. Notes prises au jour le jour par ***, Mulhusiae, 1895.
  24. Introitus photographice immortalitati traditus.
  25. Situs interretialis
  26. Situs interretialis
  27. Situs interretialis. Hic clarissimas machinas inspicere potes
  28. Situs interretialis
  29. Situs interretialis
  30. Historia fabricae Zuber.
  31. Situs interretialis
  32. [1]
  33. Imaginum collectioCatalogus praecipuorum operum
  34. Clip
  35. Census extraneorum Mulhusiae. Mulhusienses statistice digesti

Plura legere si cupis[recensere | fontem recensere]

Diaria et periodica vetera[recensere | fontem recensere]

Eruditorum dissertationes[recensere | fontem recensere]

Nexus interni

Coniunctiones communium[recensere | fontem recensere]

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad Mulhusiam spectant.
Wikidata-logo.svg Situs geographici et historici: Locus: 47°44′55″N 7°20′21″E • OpenStreetMap • GeoNames • "68224" apud INSEE • Commentatio Theodisce, Francogallice, Italice apud Lexicon historicum Helveticum  • Большая российская энциклопедия • Encyclopædia Britannica