Pecunia

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Pagina usque elaboratur...
Haec pagina nondum perfecta in manibus auctoris est. Ideo rogaris ut minora quidem mutes hic, maiora autem prius disputes illic.
Si vero auctor ipse nil mutaverit his diebus septem, hanc formulam audacter dele.
Nummus electrinus in Lydia circum annum 640 a.C.n. signatus

Pecunia est generale solvendi instrumentum et divitiarum forma, qua omnes utuntur et quam omnes fere cupiunt ideo quod vitam suam in tuto collocare volunt, aut quod ad omnis generis merces emendas exarserunt. Pecunia etiam mensura valoris et debitum et notatio ratiocinatoria est, quae quidem definitiones iam ad oeconomian nationalem pertinent. Aliud est pecunia in usu et experientia cotidiana, aliud in studiis oeconomicis. Haec commentatio plerumque ad rationem oeconomiae nationalis revocabitur. Pauci enim sunt, qui pecuniam non cognoverint; sed naturam et essentiam pecuniae definire oeconomicorum est.

Duae sunt principales pecuniae notiones, quarum una metallistica, altera chartalistica est. Qui metallismo favent, credunt pecuniam in metallo nobili, aut in nummis aureis argenteisve, aut saltem in chartis his permutabilibus consistere. Metallismo coniuncta est etiam historia coniecturalis pecuniae ab Adamo Smith narrata, a Carolo Menger et Stanleio Jevons continuata, atque in omnibus fere artis oeconomicae libris nec non in compluribus commentariis interretialibus pecuniam tractantibus fideliter repetita. Qua de causa notio metallistica etiam "vulgaris" et "orthodoxa" appellatur.

Qui chartalismo favent, ii animadvertunt historiam illam coniecturalem cum veritate historica et testimoniis anthropologicis discrepare. Censent pecuniam in debito vel solutione prorogativa consistere, et nummos unam tantum neque unicam quidem substantiam pecuniae esse: nihil interesse, pecunia qua forma quave substantia sit, dum homo homini fidem habere possit. Pecunia metallistica corpus valoris est, pecunia chartalistica index valoris. Doctrina chartalistica monet plurimas civitates suam habere pecuniam propriam suamque argentariam centralem summamque tributorum civibus imponendorum potestatem. Civitati, quae pecunias suas suo iure administrat, omnia tributa et vectigalia et cetera expensa solvenda sunt pecunia propria, quam argentaria centralis in usum paravit. Dubium non est, quin omnium liberarum et modernarum civitatum administratio pecuniaria chartalismo congruat. Qua de causa chartalismus vulgo etiam doctrina pecuniaria moderna (breviter MMT[1]) appellari potest.

Historia coniecturalis pecuniae[recensere | fontem recensere]

Historia pecuniae cum omnibus suis partibus cohaerens primum narrata est ab Adamo Smith, oeconomico Scotico. Quae narratio a Carolo Menger, oeconomicoo Austriaco, et Williamo Stanley Jevons, oeconomico Britannico, continuata et aucta est, atque in plurimis artis oeconomicae libris repetita. Smith principium duxit a libero homine oeconomico, qui suae utilitati serviret cuique mercium permutandarum inclinatio in mente insita esset. Itaque apud homines in statu naturae viventes ratio oeconomica ex mercium permutatione constitit, quae etiam separationem operum et eorundem distributionem peperit.

De permutatione[recensere | fontem recensere]

Adamus Smith, narrator historiae pecuniae

At oeconomiae in mercium permutatione constanti multa erant impedimenta. Fieri enim potuit, ut parum contingeret venditori, ut in talem incideret emptorem, qui rem satis bonam offerret. Etiamsi vendendi et emendi voluntates convenerint, differentia mercium obesse potuit. Si quis puta venum dare vellet bovem, quem alter sale aut lacte permutare vellet, oportebat salem ad instar valoris bovis accipere (Smith 1776: 21). Sal quidem in cellam reponi potuit, sed lac ad instar valoris bovis nullo modo reservari posset. Itaque "vendibilitas" mercis (Menger 1871) in utilitate, bonitate, copia idonea, proprietatum mutabilitate constare videtur. Omnes merces iisdem condicionibus permutari non potuerunt. Jevons (1875: 5) etiam dixit pretiorum indices in eiusmodi mercatu immani difficultate habitos esse, quod uniuscuiusque mercis cum aliis mercibus rationes singillatim indicandae essent.

Carl Menger

Quibus ex impedimentis, ut in hac historia coniecturali narratur, nata est voluntas talem deligendi mercem, quae qualibet alia merce sine cura permutari posset. Quae pecunia mercalis etiam bona constantia esse debebat, ut ab actoribus oeconomicis permutandarum mercium rationes in longius temporis spatium existimari possent. Itaque dixit Menger pecuniam mercalem natam esse, cum usque plures actores oeconomici mallent suam mercem in primis sale, frumento aliave merce communiter accepta permutare. Pecunia mercalis, ut primum esset permutandi instrumentum, etiam mensura valoris facta est.

De pecunia mercali[recensere | fontem recensere]

Demum metalla nobilia delecta sunt, quae mercalis pecuniae vice fungerentur. Quam consuetudinem Iosephus Schumpeter (1954: 62-64) metallismum nuncupavit. Aurum et argentum cum aliis tum his rebus ceteras merces constantes superavit:[2]

  • duritia maiore
  • constantia qualitatis: duae massae auri pondere tantum inter se differunt
  • mutabilitate ad rerum condiciones opportuna: aurum et argentum divisu et denuo compositu facilia sunt
  • vectabilitate admodumfacili
  • aspectu iucundo.

At Adam Smith ita narrare pergit: Homines oeconomicos suo commodo consulentes omni tempore molitos esse se invicem fraudare metallicae pecuniae aliquid vilius miscendo. Etiam dubium fuisse metallum expendere, quod metiendi instrumenta saepe parum exacta essent.[3]

De pecunia fiduciaria[recensere | fontem recensere]

Deinde exstitit res publica, quae qualitatem pecuniae mercalis custodiret. Nummi enim publice signabantur eo consilio, ut omnes permutationis participes confidere possent mercalem qua utebantur pecuniam germanam esse. Pecunia signata etiam publica dici potest, nam nummis signatis res publica (qualiscumque fuerit) germanitatem pecuniae praestitit. Paulatim quidem pro pecunia metallica substitui coepta est pecunia chartacea. Ubi territorii alicuius actoribus oeconomicis persuasum esset, argentarium quendam eum esse, qui summam in pecunia chartacea quam divulgavit indicatam posset et vellet per aurum aut argentum iussu solvere, pecunia chartacea facta est instar pecuniae metallicae.[4] Itaque in hac narratione ortus pecuniae chartaceae in argentariorum negotii ortu constat. Jevons autem putat pecuniam chartaceam ortam esse idcirco quod pondus pecuniae metallicae, quominus mercationes permagnae efficerentur, obstaret.

Num historiae vulgari fides habenda sit[recensere | fontem recensere]

Historia pecuniae ab Adamo Smith narrata in omnibus fere artis oeconomicae libris variatim repetitur. Narratio ipsa, quamquam speciem fide dignam habet, a veritate ab anthropologis et gestorum oeconomicorum scriptoribus reperta discrepare videtur. Narratio enim vulgaris his in propositis constat:

  • permutationem hominum animis insitam esse: in statu naturali nullam aliam rationem oeconomicam valuisse
  • quam rationem, quippe quae inefficax esset, cum tempore mutatam esse: delectam esse pecuniam mercalem, qua merx quaelibet permutari posset
  • deinde pecuniam chartaceam, quod efficax esset, usu receptam esse.

De testimonio anthropologico[recensere | fontem recensere]

Quae narratio vulgaris, quamquam valde bene sibi constat et quidem in habitum mathematicum figurata est,[5] nihil nisi phantasia diserta est, nam Carolus Polanyi, anthropologus et oeconomicorum gestorum scriptor, in libro quem The Great Transformation (1944) inscripsit, mores et tempora antecedentia "transformationi magnae" — sive origini oeconomiae mercatoriae — tractat, nempe eadem tempora, quorum homines Adam Smith descripsit singulares suo arbitrio agentes suoque commodo consulentes, qui mercium permutationi omni tempore interessent. Non permutandi et possidendi cupiditatem sed potius statum socialem tuendi voluntatem hominibus insitam esse concludit Polanyi. Tria principia esse dixit fructus dispensantia et greges sociales ordinantia. Quae sunt haec:

  • reciprocitas: operae ultro divisae erant inter varios separatos greges (familias, gentes, sodalicia), qui reciprocam operarum fructuum permutationem factitabant; quae permutatio omnibus utilis non in lucro exigendo constabat sed in consuetudine sustinenda, quae cohaerentiam gregum et communitatem augeret;
  • redistributio: praedarum, frugum, fetuum, confectionum et ceterorum productorum repositio et distributio caerimonialis, qua divitiae ad usum quandam specialem aut ad principem conferebantur;
  • res domestica: in domibus (praediis, villis) res variae conficiebantur aut colebantur non ad mercatum sed ad proprium usum.

Constat haec principia non solum apud Polanyi sed apud alios quoque anthropologos et historicos inveniri. Apud populos antiquissimos rerum permutationes factae sunt, non quidem inter homines singulos sed inter gentes et nationes. Praeterea formae permutationis non erant mercatoriae. Quomodo enim permutatio rerum consuetudines sociales adficeret et mutaret, maximi momenti ducebatur. Gravissima permutationis forma donum habebatur.[6] Oeconomia doni non in oblati et quaesiti principiis consistebat sed ceteris in consuetudinibus socialibus. Itaque rerum permutationes, quas in oeconomia doni factas esse constat, reciprocitatis et redistributionis rationibus parebant. Paeterea ex studiis anthropologicis cognovimus nationes archaicas, iam antequam mercatus magni facti essent, mercali usas esse pecunia. Quodsi pecunia mercalis in usu communi fuit in oeconomia doni et in mercium permutatione iisdem condicionibus facta, non est, cur dicatur esse creata pecunia mercalis, qua mercatus commercialis — qui nondum erat — facilior et efficacior fieret. Siquidem pecunia mercalis ipsi mercatui antecessit, nihil fuisse videtur, quod efficacius et facilius reddi potuit.

Eventa permutationis in anthropologorum studiis saepe describuntur commotione et fraudatione plena fuisse.[7] Sed fuerunt etiam nationes inter quas permutatio pacate conficiebatur, quo factum est, ut, fide utrimque facta, eventa permutationis repeti, et res etiam per fidem emi possent.

De fide et debito[recensere | fontem recensere]

Narratio vulgaris ab Adamo Smith verbis concepta atque a Carolo Menger et Stanleio Jevons extenta de tractandae pecuniae efficientia agit: ex mercalium pecuniarum multitudine nummos metallicos (aureos, argenteos) delectos esse; deinde pecuniam chartaceam pro nummis substitutam esse, quod efficacius esset; denique positis rei argentariae princpiis historiam debiti coepisse, quod recepto per fidem debito efficacius esset suscepta magna inire. Quam historiam coniecturalem constat male, ut supra demonstratum est, cum veritate studiis anthropologicis patefacta cohaerere.

Narratio Adami Smithii ab Alfredo Mitchell-Innes, legato et oeconomico Britannico, in quaestionem vocata est duabus symbolis in The Banking Law Journal (1913-1914) editis. Dixit enim Smithium, conatum narrationem suam confirmare, errores graves commisisse. Hoc ex Smithio exemplum deprompsit: vicum quendam Scoticum clavis, et alium vicum in Terra Nova situm gado siccato usos esse pecunia. At fefellit Smithium, secundum Mitchell-Innes, in vico Scotico clavos a clavificibus tantum et in vico Terranovano gados siccatos a solis piscatoribus adhibitos esse ad faciendam mercaturam. Clavifices enim et piscatores alimenta et materiam rudem utrique ex mercatoribus debito paraverant. Itaque debita sua antea contracta rependebant clavis et gadis, quos acceptos mercatores deinde testabantur. Smithium, cum clavos et gados pecuniae vice functos esse crederet, re vera debitum per fidem factum repperisse, quamvis non cognovisset.

Etiam de macellario, pistore et braxatore narravit Smith, quorum desideria in rebus permutandis parum inter se congruebant. Macellario enim satis superque erat carnis, ad quam emendam pistor et braxator parati erant ea quidem condicione, ut carnem pane cervisiave permutare possent. Sed macellario iam panis et cervisiae satis erat. Itaque nec pistori nec braxatori eo tempore quicquam erat, quod macellario offerrent. Quo factum est, ut permutatio alimentorum fieri non posset. Secundum Smithium, actores oeconomici difficultates huiuscemodi ita solvere solebant, ut suam mercem tali, quam quam plurimi aucuparentur, merce permutare inciperent. Smithio contra dixit Mitchell-Innes: talem, quam imaginaretur Smith, optimum petentium permutationum continuationem non posse ad expediendam mercaturam conducere. Itaque Mitchell-Innes alteram difficultatis a Smithio indicatae solutionem proposuit, quam actores illos oeconomicos maximam mercaturae efficientiam persecutos sua sponte invenire oportuisset. Pistor enim et braxator, etsi merces idoneas eo ipso tempore non haberent, nihilo minus macellario polliceri potuerunt, se semper rogatu panem cervisiamve daturos ad instar valoris acceptae carnis. Quae cum ita essent, macellario creditori facto licuit permutationem alimentorum producere ad tempus, quo copia panis aut cervisiae deficere inciperet. Qua de causa hoc fieri potuit? Quia macellarius et pistor et braxator mutuam inter se fiduciam habebant. Si quis credebat aliquos alios ex vicinitate pane cervisiave egere, fieri potuit, ut suas merces venderet macellario, qui invicem debitum suum hac transactione factum solvit syngraphis quas ex pistore et braxatore acceperat. Itaque ex syngraphis, quibus pistor et braxator sui cuiusque debiti solutionem prolliciti sunt, facta est pecunia in vico valens, quae in mercatu etiam diutinum circuitum habere potuit, antequam aliquis syngrapham, quam sibi paraverat, pane apud pistorem aut cervisia apud braxatorem permutavit.

Hoc igitur demonstravit Mitchell-Innes, nullam, si alius alii fidem haberet, fuisse causam, cur instrumentum permutationis in usum reciperent; syngrapham simplicem momento permutationis creandam satis esse ad faciendam permutationem. In oeconomia Smithiana nullus locus vacat ad fide et debito ordinandam permutationem. Quia actores oeconomici suo tantum commodo consulunt, numquam aliis permutationis participibus fidem facere possunt. Itaque sunt qui dicant narrationem Smithianam exemplo esse oeconomiae fide carentis.[8] Cum enim nemo vicino suo fidem habere posset, debito per fidem facto nullus erat locus.

Mitchell Innes non solum in quaestionem vocavit auctoritatem narrationis vulgaris, sed etiam demonstrare contendit, rem oeconomicam et pecuniariam re vera in fide et debito consistere et semper constitisse, et quidem recte sensit, constat enim oeconomiae Babylonicae et Graeco-Romanae radices in Mesopotamia aetatis aëneae esse, ubi permutatio domestica praecipue per fides usu veniret;[9] primas res oeconomicas in debitis fide faciendis consistentes ex sodaliciis templaribus Sumericis anno circiter 3500 a.C.n. ortas esse.[10]


Pecus ovium a cane custoditum

De origine pecuniae[recensere | fontem recensere]

Civitates Sumericae iam ante annum 2000 a.C.n. pecunia in commercio usi sunt; siclus erat quoddam hordei pondus.[11] Et etymologice vocabulum Latinum pecunia a pecu venit,[12] quod pecua animalium olim quoque sicut pecunia fungebantur. Hodie et dictum "pecuniam solvere" hanc antiquam aetatem nobis revocat.

Primi nummi putantur orti esse Ephesi in urbe Ioniae saeculo XII a.C.n.,[13] et simul in Sina, et India (ubi kārṣāpaṇa appellata sunt[14]). Phidon, rex Argorum, primos nummos argenteos circa annum 700 a.C.n. cudendos curavit, et Croesus, rex Lydiae, primos aureos inter annos 560 et 546 a.C.n..[15] Etiam nummus aureus Ying Yuan signatus est in Sina saeculo sexto aut quinto a.C.n.[16] Tetradrachmum argenteum Athenis signatum usque ad saeculum vicesimum adhibitum est.

Roma antiqua[recensere | fontem recensere]

Solidus, nummus Romanus

Romae temporibus antiquis duo nummi aurei genera signata sunt: aureus, qui fere septem grammata auri compositi cum argento continuit, et solidus, cui ex 4.4 grammate pensato 4.2 auri infuit. Nummi Romani et Byzantini saepe cum metallis aliis compositi sunt, ut valor suus minus sit quam valor in nuumo inscriptus tanto ut systema nummarium rationale habeatur.[17]

Devaluatio inflatione immani tertio saeculo. Pondus argenti quae denarii et Antoninarii monetae continebant, et auri quae aurei ostendatur.

Romani primi inflationem immanem passi sunt saeculo tertio. Quique Augusti, ut militum obsequia pigneretur, mercedes militibus augmentabant, sed pecuniis carebant ad id facendum. Ad mercedes luendas, igitur Augusti argentum in monetis diminuerunt. Argento autem diminuto, pretii ubique tantum auxerunt, ut Augusti iterum mercedes auxere necesse sit. Hoc iterum iterumque accidit. Consummatio fuit disaestimatio monetae romanae paene completa.[18]

Pecunia chartacea[recensere | fontem recensere]

Dollarium argenteum, charta nummaria ab argentaria Delaware Bridge Company edita anno 1836.

Nummos aureos pecuniam potissimam diu ubique habebant usque ad initium saeculi vicesimi. Argentariae nummos argenteos vulgaverunt, et aurum praecipue reservaverunt.

Germania, cum post bellum Franco-Borussicum in civitatem singulam consociata est, ponderis auri unitatem marcam appellatam instituit, postquam aliae civitates idem facerunt, et mox aurum factum est in unitatem valoris universalem, portabilem, et stabilem.[19]

Pecunia fiduciaria[recensere | fontem recensere]

Dollarium CFA fiduciarium anni 2003, quod hodie per conventum internationale fungitur sicut pecunia reserva internationalis.

Pecunia fiduciaria primum in America adhbibetur saeculo septemdecimo et tunc post Depressionem Magnam saeculo vicesimo.

Civitates mundi anno 1944 systema Bretton Woods adoptaverunt, quo Aerarium Monetarium Internationale decretum est ac quo civitates inter se aurum pro charta argentaria mutabunt, sed civibus ipsis iam aurum non habebunt. Hoc autem systema demum anno 1971 quoque succumbit, quo tempore omnes civitates mundi ad systema fiduciarium adusque conversi sunt. Hoc in systemate valor monetae civitatis aestimatur per cambium internationale (FOREX) et aequilibrium omnium mercimoniorum quae inter nationes commerciantur. Valor monetae cuiusdam civitatis tandem diminuit siquando lacuna commercialis magna accumulatur. Argentaria centralis quoque potest valorem moderari per usuras et reservas capitales accomondandas et aerarium publicum potest novas chartas novas imprimendo ad oblatum monetarium augendum.

Usque ad saeculum vicesimum omnes nummi, quae pecuniae vice fungebantur, ex auro, argento aut aere auctoritate rectionis cudebantur, et mandata nummaria, syngrapha nummaria, et chartae argentariae solae ex fundis metallorum in argentaria servatis trahebant. Anno 1971 autem omnes orbi terrarum civitates per leges systema novum instituerunt, vulgo pecunia fiduciaria appellatum, ubi sola argentaria centralis in quaque civitate potest imprimere chartas argentarias. Quibus metallum non adest, sed valorem moderantur duo instituta in quaque civitate: argentaria centralis et aerarium publicum.

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Acronymum dictionis Anglicae q.e. Modern Monetary Theory
  2. Smith 1776: 21; Menger 1871: 255-256; 1892: 252-255; Jevons 1875: 42-44.
  3. Smith 1776: 22-23.
  4. Smith 1776: 257.
  5. E.g., Kiyotaki & Wright 1989.
  6. Mauss 1923-1924.
  7. Sahlins 1972: 201
  8. Anderlin & Sabourian 1992
  9. Hudson 2004b
  10. Hudson 2004a; Graeber 2011: 214-217
  11. Kramer 1956: 52–55.
  12. Confer pecu, pecus, et , pecunia
  13. Goldsborough (2013).
  14. Mookerji 1966: 213.
  15. Mitchiner 2004.
  16. Tameanko 2005.
  17. Haec consuetudo fortasse Latine senioratio dici potest; quod exempli gratia provenit e vocabulo senhoratge e lingua Provencal Francica.
  18. Nexus externus a Hugh Kramer anglice scriptus de descrimine tertii saeculi
  19. Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801-1991 (18th ed. ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

  • Bell, Stephanie (2001) The role of the state and the hierarchy of money. Cambridge Journal of Economics 25: 149–163
  • —————— & Nell, E. (ed. 2003) The State, the Market and the Euro. Cheltenham: Elgar
  • Goldsborough, Reid (2013) "A Case for the World's First Coin: The Lydian Lion"
  • Goodhart, C. (1998) The two concepts of money. Apud Bell & Nell (ed. 2003), 1-25
  • Graeber, David (2011) Debt. The First 5000 Years. Brooklyn, N.Y.: Melville House.
  • Grierson, P. (1977) The Origins of Money. London: Athlone Press
  • Henry, J. (2004) The social origins of money, apud Wray (ed. 2004), 79–98.
  • Hudson, Michael (2004a) The development of money in Sumer's temples. Apud Hudson & Wunsch (ed. 2004)
  • —————— (2004b) The archaeology of money. Apud Wray (ed. 2004), 99–127.
  • —————— & Wunsch, Cornelia (ed. 2004) Creating Economic Order. Record-keeping, Standardization, and the Development of Accounting in the Ancient Near East: A Colloquium Held at the British Museum, November 2000. Bethesda, Md.: CDL Press.
  • Jevons, William Stanley (1875) Money and the Mechanism of Exchange. London: Kegan Paul,Trench & Coppleton.
  • Kiyotaki, Nobuhiro & Wright, Randall (1989) On Money as a Medium of Exchange. Journal of Political Economics 97: 927-954.
  • Knapp, Georg Friedrich (1905) Staatliche Theorie des Geldes. Leipzig: Duncker & Humblot
  • Kraay, Colin M. (1964) Hoards, small change and the origin of coinage. Journal of Hellenic Studies 84: 76–91
  • Kramer, Samuel Noah (1956) History Begins at Sumer. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
  • Laum, B. (1924) Heiliges Geld. Tübingen: Mohr Siebeck
  • Mauss, Marcel (1923-1924) Essai sur le don. Forme et raison de l'échange dans les sociétés archaïques. Année Sociologique. Un document produit en version numérique par Jean-Marie Tremblay, 2001.
  • Menger, Karl (1871) Grundsätze der Volkswirtschaftslehre. Erster, allgemeiner Theil. Wien: Wilhelm Braumüller.
  • —————— (1892) On the Origin of Money. Economic Journal 2: 239-255.
  • Mitchell-Innes, Alfred (1913) What is money? The Banking Law Journal 30: 377-408. Reimpressum apud Wray (ed. 2004: 22-51)
  • —————— (1914) The Credit Theory of Money. The Banking Law Journal 31: 151-168. Reimpressum apud Wray (ed. 2004: 52-75)
  • Mitchiner, M. (2004) Ancient Trade and Early Coinage. London: Hawkins Publications.
  • Mookerji, Radha Kumud (1966) Chandragupta Maurya and His Times. Editio quarta. Delhi: Motilal Banarsidass Publications.
  • Möller, Cosima (2014) Römisches Recht im Lateinunterricht der Oberstufe: Unterrichtseinheit Geld und Darlehen, Begleitmaterial für Lehrerinnen und Lehrer, Fassung 2012. Brandenburger Antike-Denkwerk: Kulturelle Identität – Römisches Recht (edidit Ursula Gärtner), 75-94. Universitätsverlag Potsdam.
  • Peacock, Mark S. (2006) The origins of money in Ancient Greece: the political economy of coinage and exchange. Cambridge Journal of Economics 30: 637–650
  • Polanyi, Karl (1944/1957) The Great Transformation. New York : Beacon Press.
  • Renger, J. (1989) Zur Rolle von Preisen und Löhnen im Wirtschaftssystem des alten Mesopotamien an der Wende vom 3. zum 2. Jahrtausend v. Chr. Altorientalische Forschungen 16: 234–252
  • Sahlins, Marshall (1972) Stone Age Economics. New York: Aldine de Gruyter
  • Schumpeter, Joseph Alois (1954) History of Economic Analysis. Oxford: Oxford University Press.
  • Seaford, Richard (1994) Reciprocity and Ritual. Homer and Tragedy in the Developing City-State. Oxford: Clarendon
  • —————— (2004) Money and the Early Greek Mind: Homer, Philosophy, Tragedy. Cambridge: Cambridge University Press
  • Smith, Adam (1776/1991) The Wealth of Nations. New York: Alfred A.Knopf.
  • Tameanko, Marvin (2005) The Coins of Hsienyang: City of the First Emperor of China. Celator, 6-23
  • Wray, L. Randall (ed. 2004) Credit and State Theories of Money. The Contributions of A. Mitchell Innes. Cheltenham, UK & Northampton MA, USA: Edward Elgar

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad pecuniam spectant.
Wikiquote-logo.svg Vicicitatio habet citationes quae ad pecuniam spectant.

Mille Paginae.png


Roman numeral 10000 CC DD.svg