Pecunia

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Pagina usque elaboratur...
Haec pagina nondum perfecta in manibus auctoris est. Ideo rogaris ut minora quidem mutes hic, maiora autem prius disputes illic.
Si vero auctor ipse nil mutaverit his diebus septem, hanc formulam audacter dele.

Pecunia est generale solvendi instrumentum, mensura valoris, divitiarum forma. Pecunia est cum qua actiones oeconomicae rationem habent hodie paene omnes, sicut emptiones, venditiones, conductiones, locationes. Itaque pecunia, institutum oeconomicum, prope cuivis commercio interest.

Hodie pecunia non solum in nummis chartisque constat, sed etiam — et quidem magis magisque — in forma electronica. Aes alienum est pecunia debita, quae ex pacto redditur.

Dollarium anni 1886, quo chartae argentariae Civitatum Foederatarum adhuc argentum aderat.

Historia coniecturalis pecuniae[recensere | fontem recensere]

Historia pecuniae cum omnibus suis partibus cohaerens primum narrata est ab Adamo Smith, oeconomico Scotico. Quae narratio a Carolo Menger, oeconomicoo Austriaco, et Williamo Stanley Jevons, oeconomico Britannico, continuata et aucta est, atque in plurimis artis oeconomicae libris repetita. Smith principium duxit a libero homine oeconomico, qui suae utilitati serviret cuique mercium permutandarum inclinatio in mente insita esset. Itaque apud homines in statu naturae viventes ratio oeconomica ex mercium permutatione constitit, quae etiam separationem operum et eorundem distributionem peperit.

De mercium permutatione[recensere | fontem recensere]

Adamus Smith, narrator historiae pecuniae

At oeconomiae in mercium permutatione constanti multa erant impedimenta. Fieri enim potuit, ut parum contingeret venditori, ut in talem incideret emptorem, qui rem satis bonam offerret. Etiamsi vendendi et emendi voluntates convenerint, differentia mercium obesse potuit. Si quis puta venum dare vellet bovem, quem alter sale aut lacte permutare vellet, oportebat salem ad instar valoris bovis accipere (Smith 1776: 21). Sal quidem in cellam reponi potuit, sed lac ad instar valoris bovis nullo modo reservari posset. Itaque "vendibilitas" mercis (Menger 1871) in utilitate, bonitate, copia idonea, proprietatum mutabilitate constare videtur. Omnes merces iisdem condicionibus permutari non potuerunt. Jevons (1875: 5) etiam dixit pretiorum indices in eiusmodi mercatu immani difficultate habitos esse, quod uniuscuiusque mercis cum aliis mercibus rationes singillatim indicandae essent.

Carl Menger

Quibus ex impedimentis, ut in hac historia coniecturali narratur, nata est voluntas talem deligendi mercem, quae qualibet alia merce sine cura permutari posset. Quae pecunia mercalis etiam bona constantia esse debebat, ut ab actoribus oeconomicis permutandarum mercium rationes in longius temporis spatium existimari possent. Itaque dixit Menger pecuniam mercalem natam esse, cum usque plures actores oeconomici mallent suam mercem in primis sale, frumento aliave merce communiter accepta permutare. Pecunia mercalis, ut primum esset permutandi instrumentum, etiam mensura valoris facta est.

De consuetudine metallistica[recensere | fontem recensere]

Demum metalla nobilia delecta sunt, quae mercalis pecuniae vice fungerentur. Quam consuetudinem Iosephus Schumpeter (1954: 62-64) metallismum nuncupavit. Aurum et argentum cum aliis tum his rebus ceteras merces constantes superavit:[1]

  • firmitate maiore
  • constantia qualitatis: duae massae auri pondere tantum inter se differunt
  • mutabilitate ad rerum condiciones opportuna: aurum et argentum divisu et denuo compositu facilia sunt
  • vectabilitate: respectu valoris metalla motu facilia sunt
  • aspectu iucundo.

At Adam Smith ita narrare pergit: Homines oeconomicos suo commodo consulentes omni tempore molitos esse se invicem fraudare metallicae pecuniae aliquid vilius miscendo. Etiam dubium fuisse metallum expendere, quod metiendi instrumenta saepe parum exacta essent.[2]

De pecunia publica[recensere | fontem recensere]

Deinde exstitit res publica, quae qualitatem pecuniae mercalis custodiret. Nummi enim publice signabantur eo consilio, ut omnes permutationis participes confidere possent mercalem qua utebantur pecuniam germanam esse. Pecunia signata etiam publica dici potest, nam nummis signatis res publica (qualiscumque fuerit) germanitatem pecuniae praestitit. Paulatim quidem pro pecunia metallica substitui coepta est pecunia chartacea. Quae mutatio argentariorum opera facta esse videtur. Ubi territorii alicuius actoribus oeconomicis persuasum esset, argentarium quendam eum esse, qui summam in pecunia chartacea quam divulgavit indicatam posset et vellet per aurum aut argentum iussu solvere, pecunia chartacea facta est instar pecuniae metallicae.[3] Itaque in hac narratione ortus pecuniae chartaceae in argentariorum negotii ortu constat. Jevons autem putat pecuniam chartaceam ortam esse idcirco quod pondus pecuniae metallicae, quominus mercationes permagnae efficerentur, obstaret.

Num historiae vulgari fides habenda sit[recensere | fontem recensere]

Historia pecuniae ab Adamo Smith narrata in omnibus fere artis oeconomicae libris variatim repetitur. Narratio ipsa, quamquam speciem fide dignam habet, a veritate ab anthropologis et gestorum oeconomicorum scriptoribus reperta discrepare videtur. Narratio enim vulgaris his in propositis constat:

  • mercium permutationem hominum animis insitam esse: in statu naturali nullam aliam rationem oeconomicam valuisse
  • quam rationem, quippe quae inefficax esset, cum tempore mutatam esse: delectam esse pecuniam mercalem, qua merx quaelibet permutari posset
  • deinde pecuniam chartaceam, quod efficax esset, usu receptam esse.

Quae narratio vulgaris, quamquam valde bene sibi constat et quidem in habitum mathematicum figurata est,[4] nihil nisi phantasia diserta est, nam Carolus Polanyi, anthropologus et oeconomicorum gestorum scriptor, in libro quem The Great Transformation (1944) inscripsit, mores et tempora antecedentia "transformationi magnae" — sive origini oeconomiae mercatoriae — tractat, nempe eadem tempora, quorum homines Adam Smith descripsit singulares suo arbitrio agentes suoque commodo consulentes, qui mercium permutationi omni tempore interessent. Non permutandi et possidendi cupiditatem sed potius statum socialem tuendi voluntatem hominibus insitam esse concludit Polanyi. Tria principia esse dixit fructus dispensantia et greges sociales ordinantia. Quae sunt haec:

  • reciprocitas: operae ultro divisae erant inter varios separatos greges (familias, gentes, sodalicia), qui reciprocam operarum fructuum permutationem factitabant; quae permutatio omnibus utilis non in lucro exigendo constabat sed in consuetudine sustinenda, quae cohaerentiam gregum et communitatem augeret;
  • redistributio: praedarum, frugum, fetuum, confectionum et ceterorum productorum repositio et distributio caerimonialis, qua divitiae ad usum quandam specialem aut ad principem conferebantur;
  • res domestica: in domibus (praediis, villis) res variae conficiebantur aut colebantur non ad mercatum sed ad proprium usum.

Constat haec principia non solum apud Polanyi sed apud alios quoque anthropologos et historicos inveniri. Apud populos antiquissimos rerum permutationes factae sunt, non quidem inter homines singulos sed inter gentes et nationes. Praeterea formae permutationis non erant mercatoriae. Quomodo enim permutatio rerum consuetudines sociales adficeret et mutaret, maximi momenti ducebatur. Gravissima permutationis forma donum habebatur.[5] Oeconomia doni non in oblati et quaesiti principiis consistebat sed ceteris in consuetudinibus socialibus. Itaque rerum permutationes, quas in oeconomia doni factas esse constat, reciprocitatis et redistributionis rationibus parebant. Paeterea ex studiis anthropologicis cognovimus nationes archaicas, iam antequam mercatus magni facti essent, mercali usas esse pecunia. Quodsi pecunia mercalis in usu communi fuit in oeconomia doni et in mercium permutatione iisdem condicionibus facta, non est, cur dicatur esse creata pecunia mercalis, qua mercatus commercialis — qui nondum erat — facilior et efficacior fieret. Siquidem pecunia mercalis ipsi mercatui antecessit, nihil fuisse videtur, quod efficacius et facilius reddi potuit.

Eventa permutationis in anthropologorum studiis saepe describuntur commotione et fraudatione plena fuisse.[6] Sed fuerunt etiam nationes inter quas permutatio rerum pacate conficiebatur, quo factum est, ut, fide utrimque facta, eventa permutationis repeti, et res etiam per fidem emi possent.

Pecunia — metallum an debitum[recensere | fontem recensere]

Narratio vulgaris ab Adamo Smith verbis concepta atque a Carolo Menger et Stanleio Jevons extenta de tractandae pecuniae efficientia agit: ex mercalium pecuniarum multitudine nummos metallicos (aureos, argenteos) delectos esse, quod efficacius esset; deinde pecuniam chartaceam pro nummis substitutam esse, quod efficacius esset; denique positis rei argentariae princpiis historiam debiti coepisse, quod recepto per fidem debito efficacius esset suscepta magna inire. Quam historiam coniecturalem constat male, ut supra demonstratum est, cum veritate studiis anthropologicis patefacta cohaerere.

Narratio Adami Smith ab Alfredo Mitchell-Innes, legato et oeconomico Britannico, in quaestionem vocata est duabus symbolis in The Banking Law Journal (1913-1914) editis. Dixit enim Smithium, conatum narrationem suam confirmare, errores graves commisisse. Hoc attulit exemplum: vicum quendam Scoticum clavis, et alium vicum in Terra Nova situm gado siccato usos esse pecunia. At fefellit Smithium, secundum Mitchell-Innes, in vico Scotico clavos a clavificibus tantum et in vico Terranovensi gados siccatos a solis piscatoribus adhibitos esse ad faciendam mercaturam. Clavifices enim et piscatores alimenta et materiam rudem utrique ex mercatoribus debito paraverant. Itaque debita sua antea contracta rependebant clavis et gadis, quos acceptos mercatores deinde testabantur. Smith, cum clavos et gados pecuniae vice functos esse crederet, re vera debitum per fidem factum reppererat, quamquam non cognoverat.

Etiam de macellario, pistore et braxatore narravit Smith, quorum desideria in rebus permutandis parum inter se congruebant. Macellario enim satis superque erat carnis, ad quam emendam pistor et braxator parati erant ea quidem condicione, ut carnem pane cervisiave permutare possent. Sed macellario iam panis et cervisiae satis erat. Itaque nec pistori nec braxatori eo tempore quicquam erat, quod macellario offerrent. Quo factum est, ut permutatio alimentorum fieri non posset. Secundum Smithium, actores oeconomici difficultates huiuscemodi ita solvere solebant, ut suam mercem tali, quam quam plurimi aucuparentur, merce permutare inciperent. Smithio contra dixit Mitchell-Innes: talem, quam imaginaretur Smith, optimum petentium permutationum continuationem non posse ad expediendam mercaturam conducere.


Pecus ovium a cane custoditum

De fatis pecuniae[recensere | fontem recensere]

Civitates Sumericae iam ante annum 2000 a.C.n. pecunia in commercio usi sunt; siclus erat quoddam hordei pondus.[7] Et etymologice vocabulum Latinum pecunia a pecu venit,[8] quod pecua animalium olim quoque sicut pecunia fungebantur. Hodie et dictum "pecuniam solvere" hanc antiquam aetatem nobis revocat.

Nummus electrinus in Lydia circum annum 640 a.C.n. signatus

Primi nummi putantur orti esse Ephesi in urbe Ioniae saeculo XII a.C.n.,[9] et simul in Sina, et India (ubi kārṣāpaṇa appellata sunt[10]). Phidon, rex Argorum, primos nummos argenteos circa annum 700 a.C.n. cudendos curavit, et Croesus, rex Lydiae, primos aureos inter annos 560 et 546 a.C.n..[11] Etiam nummus aureus Ying Yuan signatus est in Sina saeculo sexto aut quinto a.C.n.[12] Tetradrachmum argenteum Athenis signatum usque ad saeculum vicesimum adhibitum est.

Roma antiqua[recensere | fontem recensere]

Solidus, nummus Romanus

Romae temporibus antiquis duo nummi aurei genera signata sunt: aureus, qui fere septem grammata auri compositi cum argento continuit, et solidus, cui ex 4.4 grammate pensato 4.2 auri infuit. Nummi Romani et Byzantini saepe cum metallis aliis compositi sunt, ut valor suus minus sit quam valor in nuumo inscriptus tanto ut systema nummarium rationale habeatur.[13]

Devaluatio inflatione immani tertio saeculo. Pondus argenti quae denarii et Antoninarii monetae continebant, et auri quae aurei ostendatur.

Romani primi inflationem immanem passi sunt saeculo tertio. Quique Augusti, ut militum obsequia pigneretur, mercedes militibus augmentabant, sed pecuniis carebant ad id facendum. Ad mercedes luendas, igitur Augusti argentum in monetis diminuerunt. Argento autem diminuto, pretii ubique tantum auxerunt, ut Augusti iterum mercedes auxere necesse sit. Hoc iterum iterumque accidit. Consummatio fuit disaestimatio monetae romanae paene completa.[14]

Pecunia chartacea[recensere | fontem recensere]

Dollarium argenteum, charta nummaria ab argentaria Delaware Bridge Company edita anno 1836.

Nummos aureos pecuniam potissimam diu ubique habebant usque ad initium saeculi vicesimi. Argentariae nummos argenteos vulgaverunt, et aurum praecipue reservaverunt.

Germania, cum post bellum Franco-Borussicum in civitatem singulam consociata est, ponderis auri unitatem marcam appellatam instituit, postquam aliae civitates idem facerunt, et mox aurum factum est in unitatem valoris universalem, portabilem, et stabilem.[15]

Pecunia fiduciaria[recensere | fontem recensere]

Dollarium CFA fiduciarium anni 2003, quod hodie per conventum internationale fungitur sicut pecunia reserva internationalis.

Pecunia fiduciaria primum in America adhbibetur saeculo septemdecimo et tunc post Depressionem Magnam saeculo vicesimo.

Civitates mundi anno 1944 systema Bretton Woods adoptaverunt, quo Aerarium Monetarium Internationale decretum est ac quo civitates inter se aurum pro charta argentaria mutabunt, sed civibus ipsis iam aurum non habebunt. Hoc autem systema demum anno 1971 quoque succumbit, quo tempore omnes civitates mundi ad systema fiduciarium adusque conversi sunt. Hoc in systemate valor monetae civitatis aestimatur per cambium internationale (FOREX) et aequilibrium omnium mercimoniorum quae inter nationes commerciantur. Valor monetae cuiusdam civitatis tandem diminuit siquando lacuna commercialis magna accumulatur. Argentaria centralis quoque potest valorem moderari per usuras et reservas capitales accomondandas et aerarium publicum potest novas chartas novas imprimendo ad oblatum monetarium augendum.

Usque ad saeculum vicesimum omnes nummi, quae pecuniae vice fungebantur, ex auro, argento aut aere auctoritate rectionis cudebantur, et mandata nummaria, syngrapha nummaria, et chartae argentariae solae ex fundis metallorum in argentaria servatis trahebant. Anno 1971 autem omnes orbi terrarum civitates per leges systema novum instituerunt, vulgo pecunia fiduciaria appellatum, ubi sola argentaria centralis in quaque civitate potest imprimere chartas argentarias. Quibus metallum non adest, sed valorem moderantur duo instituta in quaque civitate: argentaria centralis et aerarium publicum.

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Smith 1776: 21; Menger 1871: 255-256; 1892: 252-255; Jevons 1875: 42-44.
  2. Smith 1776: 22-23.
  3. Smith 1776: 257.
  4. E.g., Kiyotaki & Wright 1989.
  5. Mauss 1923-1924.
  6. Sahlins 1972: 201
  7. Kramer 1956: 52–55.
  8. Confer pecu, pecus, et , pecunia
  9. Goldsborough (2013).
  10. Mookerji 1966: 213.
  11. Mitchiner 2004.
  12. Tameanko 2005.
  13. Haec consuetudo fortasse Latine senioratio dici potest; quod exempli gratia provenit e vocabulo senhoratge e lingua Provencal Francica.
  14. Nexus externus a Hugh Kramer anglice scriptus de descrimine tertii saeculi
  15. Krause, Chester L. and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801-1991 (18th ed. ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

  • Bell, S. & Nell, E. (ed. 2003) The State, the Market and the Euro. Cheltenham: Elgar
  • Goldsborough, Reid (2013) "A Case for the World's First Coin: The Lydian Lion"
  • Goodhart, C. (1998) The two concepts of money. Apud Bell & Nell (ed. 2003), 1-25
  • Hudson, Michael (2004a) The development of money in Sumer's temples. Apud Hudson & Wunsch (ed. 2004)
  • —————— (2004b) The archaeology of money. Apud Wray (ed. 2004: 99–127)
  • —————— & Wunsch, Cornelia (ed. 2004) Creating Economic Order. Record-keeping, Standardization, and the Development of Accounting in the Ancient Near East: A Colloquium Held at the British Museum, November 2000. Bethesda, Md.: CDL Press.
  • Jevons, William Stanley (1875) Money and the Mechanism of Exchange. London: Kegan Paul,Trench & Coppleton.
  • Kiyotaki, Nobuhiro & Wright, Randall (1989) On Money as a Medium of Exchange. Journal of Political Economics 97: 927-954.
  • Kramer, Samuel Noah (1956) History Begins at Sumer. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
  • Laum, B. (1924) Heiliges Geld. Tübingen: Mohr Siebeck
  • Mauss, Marcel (1923-1924) Essai sur le don. Forme et raison de l'échange dans les sociétés archaïques. Année Sociologique. Un document produit en version numérique par Jean-Marie Tremblay, 2001.
  • Menger, Karl (1871) Grundsätze der Volkswirtschaftslehre. Erster, allgemeiner Theil. Wien: Wilhelm Braumüller.
  • —————— (1892) On the Origin of Money. Economic Journal 2: 239-255.
  • Mitchell-Innes, Alfred (1913) What is money? The Banking Law Journal 30: 377-408. Reimpressum apud Wray (ed. 2004: 22-51)
  • —————— (1914) The Credit Theory of Money. The Banking Law Journal 31: 151-168. Reimpressum apud Wray (ed. 2004: 52-75)
  • Mitchiner, M. (2004) Ancient Trade and Early Coinage. London: Hawkins Publications.
  • Mookerji, Radha Kumud (1966) Chandragupta Maurya and His Times. Editio quarta. Delhi: Motilal Banarsidass Publications.
  • Peacock, Mark S. (2006) The origins of money in Ancient Greece: the political economy of coinage and exchange. Cambridge Journal of Economics 30: 637–650
  • Polanyi, Karl (1944/1957) The Great Transformation. New York : Beacon Press.
  • Sahlins, Marshall (1972) Stone Age Economics. New York: Aldine de Gruyter
  • Schumpeter, Joseph Alois (1954) History of Economic Analysis. Oxford: Oxford University Press.
  • Smith, Adam (1776/1991) The Wealth of Nations. New York: Alfred A.Knopf.
  • Tameanko, Marvin (2005) The Coins of Hsienyang: City of the First Emperor of China. Celator, 6-23
  • Wray, L. Randall (ed. 2004) Credit and State Theories of Money. The Contributions of A. Mitchell Innes. Cheltenham, UK & Northampton MA, USA: Edward Elgar

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad pecuniam spectant.
Wikiquote-logo.svg Vicicitatio habet citationes quae ad pecuniam spectant.

Mille Paginae.png


Roman numeral 10000 CC DD.svg