Roman numeral 10000 CC DD.svg
Mille Paginae.png
Latinitas bona

Cuprum

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Cuprum.

Cuprum[1] (-i, n.) vel aes[1] (-ris, n.)[1] seu rectius cyprum (-i, n.), nam plerumque Cypri a Romanis reperiebatur, est elementum metallicum. Romani elementum istum saepius aes (-aeris, n.) vocabant, quam ligationem a cypro mero non decernebant. Adiectivum ad res e cupro factas indicans est cupreus (-a,-um, adj.) seu cypreus (-a,-um, adj.).

Proprietates[recensere | fontem recensere]

Physicae[recensere | fontem recensere]

Cuprum uná cum argento et auro tabulá periodicá gregem 11 consociat, quibuscum quasdam proprietates communiter habet. Omnia unam electronem s-ambitus super d-ambitu compleno habent, et sunt ductiliora et optimi traductores electricitatis. Vinculo metallico apud alios atomos valet s-electron; complenus d-ambitus haud valet, quam ob rem vinculum est neque covalens neque potens, ita singulum crystallum cupreum est ductilius et haud durum.[2] Vitio autem in cancellos crystallinos inserto, exempli gratiá, apud fines crystallinos, materiam sub tensione fluere impedit, sic durescitur, quam ob rem cuprum in forma monocrystallina haud fere venditur, potius polycrystallina quae est potentior.[3]

Quia cuprum haud est durum, et electricitatem magnopere conducit (59.6 x 106 Ω-1/m) et calorem (401 W/m/K), quod est secundus optimus temperaturá 20 °C ex metallis puris,[4] quia resistentia ex electronis dilapsis plerumque orior, vibratuum caloricorum in cancellis causá, qui haud sunt magni in metallo molli.[2] In aëre libero, cuprum maximam densitatem fluxionis electricae 3.1 x 106 A/m2 conducit, postquam magnopere calescit.[5]

Si cuprum cum alio metallo contigit, galvanice erodit.[6]

Cuprum elementum colorem naturum habet quae ab colore aut argenteo aut cano omnium aliorum metallorum differt, nisi osmio (aliquantum caeruleo colore) et auro (flavo colore).[7] Cuprum purum colorem ab aurantiaco ad rubrum habet, in colorem subrubrum in aëre infuscatur. Hic color ex transitu electronico ab s-ambitu ad d-ambitum orior, cuius vis cum luce aurantiaca congruit.[2]

Chemicae[recensere | fontem recensere]

Turris Oriens Observatorii Regis, Edimburgi. Comparare colorem cupri novi quod anno 2010 instructum est et cupri viridis quod anno 1894 instructum est.

Cuprum permagnas compositiones format in qua cuprum statum oxidatum +1 suscipit, cuius compositiones cuprosae appellantur, et statum oxidatum +2, cuius compositiones cupricae appellantur.[8] Aquá non affectum est, sed cum oxygenio atmosphaerico lente affectum est, patinam oxidum cupri colore fusco-nigro suscipit, quod rosionem defodere prohibet. Aeruginem (carbonatum cupri), patinam viridem, in aedificionibus statuisque cupro indutis saepe videt, exempli gratiá Statua Libertatis, una ex maximis statuis cupreis in mundo.[9]

Cum sulphida hydrogenii et alia sulphida cuprum afficit, sulphida cupri in superficie formantur. Aër cum compositionibus sulphidis cuprum erodere sic facit.[10] Solutio ammoniaca oxygenifera cum cupro compositionem congregatam, aquá dissolubilem format. Oxygenium et acidum hydrochloricum cum cupro chlorida cupri formant. Peroxidum hydrogenii acidicum cum cupro sales cupri(II) format. Chloridum cupri(II) cum cupro chloridum cupri(I) format.[11]

Isotopia[recensere | fontem recensere]

Sunt undetriginta isotopia cupri. Isotopia 63Cu et 65Cu sunt radioactivitate stabilia. Cuprum naturalis ex undeseptuagina per centum 63Cu constat; reliqua est 65Cu. Ambo isotopium numerum versandi 3/2 mechanice quantali habet.[12] Omnia alia isotopia sunt radioactiva, ex quibus diutissimum est 67Cu cuius toti dimidium 61.83 horis exstat.[12] Sunt septem isotopia metastabilia , ex quibus diutissimum est 68mCu cuius toti dimidium 3.8 minutis exstat. Isotopia numeri massae super 64 a casu β- tabent, sub autem 64 a casu β+. Isotopium 64Cu ab ambo casu tabet.[13]

In natura[recensere | fontem recensere]

Cuprum naturá in forma vel nativa vel minerali exsistit. Cuprum nativum est polycrystallum, cuius maximum crystallum inventum erat 4.4×3.2×3.2 cm.[14] Moles maxima cupri nativi, cum anno 1857 in Keewenaw Paeninsula, Michiganiae, inventa est, erat pondere 840 milia libras.[15] Sunt permagna metalla cuprifera: chalcopyrites et chalcocites sunt sulphida cupri, caeruleum autem et molochitis sunt carbonata cupri, cuprites est oxidum cupri.[4] Quinquaginta partes per millionem crusti Telluris est cupriferum[15], et cuprum in stellis ingentibus factum est.[16]

Productio[recensere | fontem recensere]

Chuquicamata in Chilia est una ex maximis apertis fodinis cuprigenis in mundo.
Tota productio mundi (milliones tonnae per annum).
Productio cupri anno 2005.
Pretium cupri ab anno 1986 ad 2011 (USD per tonnam).

Sulphida cupri magnis fodinis apertis e saxis porphyriticis cupriferisque, 0.4 - 1.0% cuprum continentibus, effoduntur. Exempli gratiá, Chuquicamata in Chilia, Bingham Canyon Fodina in Uta, CFA, El Chino Fodina in Novo Mexico, CFA. Secundum Mensuram Geologicam Britannicam, Chilia anno 2005 maximum cuprum in mundo effodit; CFA, Indonesia, et Peruvia secutus erant.[4] Hodie plurimum cupri quam quavis alia tempore utimur, quod haud est satis ut omnia respublica utatur summam quae primam rempublicam decet.[17]

Copia[recensere | fontem recensere]

Quamquam cuprum in usu plusquam decem milia annos est, plusquam 95 per centum toti cupri effossi liquefactique ab anno 1900 extractum est. Copia cupri in Tellure est permagna: sunt 1014 tonnae in chiliometro summo crusti, id est satis 5 milliones annos normá extrahendi hodierná durare. Pars autem minima technologiá pretioque hodierno est extrahendo digna. Aestimantur copiam effodendam esse satis ab 25 annos ad 60 annos, secundum, e. g., normam consumendi.[18] Maior fons cupri in mundo hodierno est recuperatio.[19] Propter illoc et alias causas, aestimatio productionis copiaeque est multa et varia. Ratio quae Cacumen Cupri appellatur est similis Cacuminis Petrolei.

Pretium cupri, quintuplicans ab USD 1.32 per chiliogramma mense Iunii 1999 — vilissimum per sexaginta annos — ad USD 8.27/kg mense Maii 2006, historice erat instabile[20], at minusquam post tres annos mense Februarii 2009 postulatio in mundo labavit ut pretium ad USD 3.33/kg cecidit.[21]

Ratio[recensere | fontem recensere]

Cuprum rude modo est 0.6 partes per centum cupri, facilissime horum extrahendo est sulfidi, maxime chalcopyrites (CuFeS2), minus chalcocites (Cu2S),[22] quae contundentes continere 10–15 partes per centum cupri spumá fluitanti vel purgatione biologicali factae sunt.[23] Illuc cum dioxido siliconii processu qui liquefactio ictu temporis appellatur calescit ut maior pars ferri removeretur. Exitus, materia cum Cu2S 70 partes per centum cupri continens, torretur ut omnes sulfidi in oxidos mutarentur:[22]

2 Cu2S + 3 O2 → 2 Cu2O + 2 SO2

Oxidum cupri in cuprum pustulatum calefactione mutatur:

2 Cu2O → 4 Cu + O2

Anacyclismus[recensere | fontem recensere]

Cuprum, uná cum aluminio, est plene regyrabile sine virtu amittendo sive meracum sive in mercimonio. Cuprum volumine est tertiá maximá anacyclizatum, secundum ferrum et aluminium. Aestimant 80 partes per centum cupri effossi per omne tempus esse nunc in usu.[24] Secundum renuntiationem cui nomen est Copia Metalli per Omnes Homines ex sodalitate International Resource Panel, omni homini est 35 - 55 chiliogrammae cupri, plerumque per respublicas primas (140 - 300 chiliogrammae per capita) et minus per respublicas tertias (30 - 40 chiliogrammae per capita).

Ut cuprum anacyclizaret, idem processum ad extrahendum aliquantum sequitur. Scruta cuprifera et meraca in fornace liquefacit, chemicale reducit, et in lateres magnos parvosque fundit; scruta minoris puritatis electrolyse in solutione acidi sulphurifici purificat.[25]

Nexus externus[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad cuprum spectant.

Nota[recensere | fontem recensere]

  1. 1.0 1.1 1.2 Ebbe Vilborg. Norstedts svensk-latinska ordbok. Editio secunda anni 2009. Pro nomine adiectivo "cupri", "aheneus"/"aeneus" et "cupreus".
  2. 2.0 2.1 2.2 George L. Trigg; Edmund H. Immergut (1 November 1992). Encyclopedia of applied physics. 4: Combustion to Diamagnetism. VCH Publishers. pp. 267–272. ISBN 978-3-527-28126-8  
  3. Smith, William F. and Hashemi, Javad (2003). Foundations of Materials Science and Engineering. McGraw-Hill Professional. p. 223. ISBN 0-07-292194-3  
  4. 4.0 4.1 4.2 Hammond, C. R. (2004). The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition. CRC press. ISBN 0-8493-0485-7  
  5. Resistance Welding Manufacturing Alliance (2003). Resistance Welding Manual (4th ed.). Resistance Welding Manufacturing Alliance. pp. 18–12. ISBN 0-9624382-0-0  
  6. "Galvanic Corrosion". Corrosion Doctors 
  7. Chambers, William; Chambers, Robert (1884). Chambers's Information for the People. L (5th ed.). W. & R. Chambers. p. 312. ISBN 0-665-46912-8  
  8. Holleman, A. F.; Wiberg, N. (2001). Inorganic Chemistry. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9  
  9. "Copper.org: Education: Statue of Liberty: Reclothing the First Lady of Metals – Repair Concerns". Copper.org 
  10. Rickett, B. I.; Payer, J. H. (1995). "Composition of Copper Tarnish Products Formed in Moist Air with Trace Levels of Pollutant Gas: Hydrogen Sulfide and Sulfur Dioxide/Hydrogen Sulfide". Journal of the Electrochemical Society 142 (11): 3723–3728 
  11. Richardson, Wayne (1997). Handbook of copper compounds and applications. New York: Marcel Dekker. ISBN 978-0-585-36449-0  
  12. 12.0 12.1 Audi, G; Bersillon, O.; Blachot, J.; Wapstra, A.H. (2003). "Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties". Nuclear Physics A (Atomic Mass Data Center) 729: 3 
  13. "Interactive Chart of Nuclides". National Nuclear Data Center 
  14. Rickwood, P. C. (1981). "The largest crystals". American Mineralogist 66: 885 
  15. 15.0 15.1 Emsley, John (11 August 2003). Nature's building blocks: an A-Z guide to the elements. Oxford University Press. pp. 121–125. ISBN 978-0-19-850340-8  
  16. Romano, Donatella; Matteucci, Fransesca (2007). "Contrasting copper evolution in ω Centauri and the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters 378 (1): L59–L63. arXiv:astro-ph/0703760  
  17. Gordon, R. B.; Bertram, M.; Graedel, T. E. (2006). "Metal stocks and sustainability". PNAS 103 (5): 1209–1214 
  18. Brown, Lester (2006). Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble. New York: W.W. Norton. p. 109. ISBN 0-393-32831-7  
  19. Leonard, Andrew (2006-03-02). "Peak copper?". Salon – How the World Works 
  20. Schmitz, Christopher (1986). "The Rise of Big Business in the World, Copper Industry 1870–1930". Economic History Review. 2 39 (3): 392–410 
  21. Ackerman, R. (02-04-2009). "A Bottom In Sight For Copper". Forbes 
  22. 22.0 22.1 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth–Heinemann. ISBN 0080379419  
  23. Watling, H. R. (2006). "The bioleaching of sulphide minerals with emphasis on copper sulphides — A review" (PDF). Hydrometallurgy 84 (1, 2): 81–108 
  24. "International Copper Association" 
  25. "Overview of Recycled Copper" ''Copper.org''. Copper.org (2010-08-25). Retrieved on 2011-11-08.


stipula Haec stipula ad chemiam spectat. Amplifica, si potes!