Notatio scaccorum algebraica

E Vicipaedia
Jump to navigation Jump to search
Scaccarium cum exercitu nigro in ordinibus columnisque primis.


Notatio scaccorum algebraica est solitissimum systema calculorum motus notandi, cuius primum Philippus Stamma usum repperit, quod in eius libello de ludo scaccorum (Francogallice "Essai sur le jeu des echecs") descripsit. Hodie omnes ludi in certaminibus inter omnes nationes hoc modo scribuntur.[1] Olim autem saepius notatio vetusta adhibebatur.


Nomina sedum[recensere | fontem recensere]

Numeri et litterae quadri in scaccario.

Incipiamus nominando omnes sedes scaccarii:

Scaccarium constat ex sexaginta quattuor sedibus, quia ab ordinibus octo et columnis octo partitur.

Quaeque columna littera vocatur incipiendo ex latere sinistro, ergo columnae primae nomen a erit, ultimae h.

Quisque autem ordo numero vocatur ex parte lusoris albi in partem lusoris nigri, ergo ordini primo nomen 1 erit, ultimo 8.

Nomina militibus[recensere | fontem recensere]

Nomen Littera Pictura
Rex
R
RexRex
Domina
D
ReginaRegina
Turris
T
TurrisTurris
Sagittifer
S
EpiscopusEpiscopus
Eques
E
EquitesEquites
Pedes
P
PedesPedes

Nomen omnium calculorum, praeter pedites, abbreviatur maiuscula littera. Haec abbreviatio solet esse littera prima nominis calculi in lingua propria lusorum. Inspice, si vis, indicem abbreviationum calculorum in linguis nonnullis.

Rex abbreviatur littera R, Domina D, Turris T, Sagittifer S, Eques E et Pedes P. Ista nomina ex carmine Vidae "Scacchia, ludus" sumpta sunt, quia non solum puritatem sermonis Latini servant, sed etiam primarum litterarum iterationes vitant. Praeterea Marcus Hieronymus Vida scaccis recentibus (scacchi alla rabbiosa) ludebat[2]. Nota bene, pedites saepius non a littera, immo ab absentia litterae notantur.

In libris scriptis pro lectoribus omnium gentium, non litterae sed signa scribuntur.

Notatio motuum[recensere | fontem recensere]

Tracta notantur littera calculi moti, littera columnae quo movet et numero ordinis quo movet. E.g. Se5 indicat "Sagittiferum movisse in sedem e5"; c5 indicat "peditem movisse in sedem e5", quod littera peditis saepissime non scribitur.

Notatio capturae[recensere | fontem recensere]

Si calculus calculum capit, x vel : scribitur inter litteram calculi et litterarum sedis, e.g. Txe5 indicat "Turrem calculum cepisse in sede e5". Si pedes capit, littera columnae in loco litterae calculi scribitur, e.g. exd5 indicat "peditem ex columna e cepisse calculum in sede d5". Cum pedes peditis adversarii transitu insidiatur, hoc notatur tamquam in obliquum caperet.


Amplior gradus[recensere | fontem recensere]

Si pedes ad metam pervenerit, littera calculi, in quem promovetur, cum signo = scribitur post columae litteram et ordinis numerum, e.g. e1=D indicat "peditem nigrum (quod lusori nigro ordo ultimus est 1) in sede e1 promotum esse in Dominam".

Adroccare[recensere | fontem recensere]

Adroccare notatur 0-0 ad latus regis et 0-0-0 ad latus reginae.[3] Praeterea adroccandi motus numquam notatur nisi Rex primum moveat.

Scaccus et scaccus mattus[recensere | fontem recensere]

Cum calculus regi minatur, i.e. ei scaccum dat, signum + additur post motum. Si duo calculi simul scaccum regi dant, ++ additur. Cum Rex ad incitas extremas redigitur, i.e. mattus est, signum # additur post motum. Etiam satis est "Mattum" scribere post notationem.

Ludi finis[recensere | fontem recensere]

Ludo finito, 1-0 indicat lusorem album vicisse, 0-1 lusorem nigrum et ½-½ ludum ancipitem esse.

Sententia et ratio[recensere | fontem recensere]

Calliditas motus sic adnotari potest:

  • ! tractum bonum
  • !! tractum optimum
  • ? imprudentia
  • ?? mendum
  • !? tractum insolitum
  • ?! tractum dubium


Exemplum[recensere | fontem recensere]

Mattum scholaris

Motus in duobus modis scribi possunt:

(1) in duabus columnis, albi/nigri, ubi semper in primis erit numerus motuum:

1. e4 e5
2. Ef3 Ec6
3. Sb5 a6

(2) in textu: 1. e4 e5 2. Ef3 Ec6 3. Sb5 a6.

Textus motum interrumpit, et "..." indicat motum sequentem:

1. e4 e5
2. Ef3 ...
Niger peditem defendit.
2. ... Ec6
3. Sb5 a6

Exumplum notationis ludi dextra animati, "Mattum scholaris" appellati, est subter datum:
1. e4 e5
2. Dh5?! Ec6
3. Sc4 Ef6??
4. Dxf7# 1-0


Vide exemplum scaccorum ludi longior.


Nomina militibus et scaccorum ludo linguis nonnullis[recensere | fontem recensere]

Haec sunt nomina et abbreviationes militibus in linguis nonnullis:[4]


Lingua rex domina turris sagittifer eques pedes[5] Scacci "Scaccum!" "Mattum!"
figura rexrex reginaregina turristurris episcopusepiscopus equeseques pedespedes ... + #
Anglice K king Q queen R rook B bishop N/Kt knight (P) pawn Chess Check Checkmate
Arabice م ف ر فل حص شطرنج
Batave K koning D dame T toren L loper P paard pion Schaken Schaak Mat
Bohemice K král D dáma V věž S střelec J jezdec (P) pěšec Šachy Šach Mat
Cambriane T teyrn/brenin B brenhines C castell E esgob M marchog (G) gwerinwr Gwyddbwyll Siach Siachmat
Catalane R rei D dama/reina T torre A alfil C cavall (P) peó Escacs Escac, Xec Escac i mat
Coreane K Q R B 비숍 N 나이트 (P) 체스
Danice K konge D dronning T tårn L løber S springer (B) bonde Skak Skak
Esperantice R reĝo D damo T turo K kuriero Ĉ ĉevalo (P) peono Ŝako Ŝak
Estonice K kuningas L lipp V vanker O oda R ratsu (E) ettur Male šahh
Finnice K kuningas D kuningatar T torni L lähetti R ratsu (S) sotilas Sakki Sakki
Francice R roi D dame T tour F fou C cavalier (P) pion Jeu d'échecs Échec Échec et mat
Germanice K König D Dame T Turm L Läufer S Springer quoque Pferd vel Rössl nominatum (B) Bauer Schach Schach Matt
Graece Ρ βασιλιάς Β βασίλισσα Π πύργος Α αξιωματικός Ι ίππος πιόνι Σκάκι Mάτ
Hebraice מלך מלכה צריח רץ פרש רגלי שחמט שח מט
Hibernice R B banríon C caiseal E easpag D ridire (F) fichillín/ceithearnach Ficheall Sáinn Marbhsháinn
Hispanice R rey D dama T torre A alfil C caballo (P) peón Ajedrez Jaque Jaque mate
Hungarice K király V vezér B bástya F futó H huszár (P) gyalog/paraszt Sakk Sakk Skák og mát
Iaponice キング クイーン ルーク ビショップ ナイト ポーン チェス 王手
Islandice K kóngur D drottning H hrókur B biskup R riddari (P) peð Skák, tafl Skák
Indonesice R raja M menteri B benteng G gajah K kuda (P) pion Catur Skak
Italiane R re D donna T torre A alfiere C cavallo (P) pedone Scacchi Scacco Scacco matto
Lithuane K karalius V valdovė B bokštas R rikis Ž žirgas (P) pėstininkas Šachmatai Šach Matas
Lusitane R rei D rainha T torre B bispo C cavalo (P) peão Xadrez Xeque Mate
Luxemburgice K kinnek D damm T tuerm L leefer P päerd (B) bauer Schach Schach Schachmatt
Norvegice K konge D dronning T tårn L løper S springer (B) bønde Sjakk Sjakk Sjakkmatt
Polonice K król H hetman W wieża G goniec S skoczek (P) pion Szachy Szach Mat
Romanice R rege D regină T turn N nebun C cal (P) pion Şah Şah Mat
Russice Кр король Ф ферзь Л ладья С слон К конь (П) пешка Шахматы Шах Мат
Sicule R re D riggina T turru A alferu S scecchu (P) pidinu Scacchi
Sinice K Q R B N 國際象棋 將軍 將死
Slovacice K kráľ D dáma V veža S strelec J jazdec (P) pešiak Šach Šach
Slovenice K kralj D dama T trdnjava L lovec S skakač (K) kmet Šah Šah Mat / Šahmat
Suecice K kung D dam T torn L löpare S springare (B) bonde Schack
Turcice Ş/K şah/kral V vezir K kale F fil A at (P) asker/piyon Satranç Şah Mat
Ucrainice король D королева T тура C слон K кінь (П) пішак Шахи Шах Мат

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. FIDE De legibus scaccoum, App. E. In 11 December 2006
  2. Murray, H.J.R. (1913). A History of Chess. Benjamin Press (primum ab Oxford University Press divulgatus), p. 791
  3. Nota hanc esse scriptam in FIDE Enchiridione, at PGN postulat O-O et O-O-O.
  4. Nomina multa ex hac pagine:Ari Luiro: Chess Pieces in 73 Languages apud www.geocities.com
  5. Memento, littera peditibus non scribitur in notatione algebraica.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]