Chiasmus

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere

Chiasmus (ex littera Graeca X) in rhetorica est figura loquendi in qua duae vel plures clausae per conversionem structurarum ut ampliorem rem attingant arte conexae sunt; hoc est, clausae parallelismum inversum monstrant. Chiasmus fuit usitatissimus in litteris Latinis, ubi scriptores eum adhibuerunt ut partes orationis librent et ordinent. Etiam Graeca Hebraicaque Bibliorum Sacrorum verba multos extentos multiplicesque chiasmos continent.

Hodie, verbum chiasmi latius adhibitum est ad quamque structuram cruciformem, cum rhetores aetatis aureae eum a structuris similibus, sicut antimetabole, distinxissent: ipsi chiasmo usi sunt pro structuris quae easdem voces et sententias non iteraverunt, sed structuram grammaticam vel informationes invertunt. Notio chiasmi adhibita est ad propositiones fabellarum et ludorum scaenicorum, qui sic ut videtur structuram chiasticam exhibent.

Elementa chiasmi simplicis saepe notantur forma ABBA, ubi litterae ad partes grammaticae, verba, vel sensu respondent.

Vocabulum chiasmus primum attestatum est anno 1871, solum in lingua Anglica (chiasm), et deinde in lingua Latina anno 1903 (Brogan et Halsall 1993:183).

In lingua Latina[recensere | fontem recensere]

Chiasmus sicut commutationis lineae aureae saepe in poetica Latina adhibetur, sed in prosa quoque invenitur.

visceribus atras pascit effossis aves

Hic, forma est AbVaB: A et B nomina substantiva designant; a et b nomina adiectiva et nomina quae ea modificant; V est verbum.

Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari sed scire, non audisse sed vidisse, non interfuisse sed egisse dicit.
  • Plinius Minor quoque chiasmo frequenter in litteris usus est. Exemplum gratia, eius littera de Plinii Maioris morte patruum describit in periculum navigantem ut alios servaret:
festinat illuc unde alii fugiunt

Sensu inverso[recensere | fontem recensere]

Grammatica inversa[recensere | fontem recensere]

Scriptura religiosa[recensere | fontem recensere]

Sicut nomen pro antimetabole[recensere | fontem recensere]

Nonnulla exempla ab explanatoribus modernis prolata ut chiasmum demonstrent recte appellata sunt antimetabole.

  • Ex Genesis 9:6:
quiqumque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius

In lingua Hebraica, haec sententia sex verba habet, forma ABCCBA.

Fecerunt itaque civitates duas amores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad contemptum Dei, caelestem vero amor Dei usque ad contemptum sui.

Hic, forma est AcBdAdBc, cum parallelismo inter verba amor et contemptum et chiasmus inter verba sui et Deus.

Vide etiam[recensere | fontem recensere]

Fontes[recensere | fontem recensere]

  • Breck, John. 1994. The Shape of Biblical Language: Chiasmus in the Scriptures and Beyond. Crestwood in Novo Eboraco: SVS Press.
  • Brogan, T. V. F., et Albert W. Halsall. 1993. "Chiasmus." In The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics. Alex Preminger et T. V. F. Brogan ediderunt, pp.183–184. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-03271-8.
  • Quinn, A. 1982. Figures of Speech. Praecipue pp. 93–95.
  • Smyth, Herbert Weir. 1920. Greek Grammar. Cantabrigiae in Massachusettia: Harvard University Press. ISBN 0-674-36250-0.
  • Welch, W. 1981. Chiasm in Antiquity: Structures, Analyses, Exegesis.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]