Jump to content

Fridericus III

E Vicipaedia
Fridericus III
Romanorum Imperator

Fridericus III ab Ioanne Burgkmair pictus, anno 1500.
Regni anni19 Martii 1452 – 19 Augusti 1403
AntecessorSigismundus (imperator)
SuccessorMaximilianus I (imperator)
Rex Romanorum2 Februarii 1440
Rex Teutonicorum2 Februarii 1440
Rex Italiae19 Martii 1452
Natus21 Septembri 1415 Aeniponto, Tirolis
Obiit19 Augusti 1493 Lentiae in Austria
DomusHabsburgi
PaterErnestus Dux Austriae
MaterCimburgia de Masovia
LiberiMaximilianus I; Cunegunda Austriae

Fridericus III: arma
Titulus plenus

Dei gratia Romanorum imperator semper Augustus; Rex Hungariae, Dalmatiae, Croatiae etc.; Archidux Austriae; Dux Styriae, Carinthiae, et Carniolae; Dominus Vindorum Marchiae; Comes Porti Naonis, Habsburgi, Tirolis etc.; Comes Palatinus et Comes de Kiburgo, Marchio Burgaviae, et Comes Magnus in Alsatia[note 1]

Fridericus III (Theodisce: Friedrich III, natus 21 Septembris 1415 Ponte Aeni; mortuus 19 Augusti 1493 Lentiae) ab anno 1452 usque ad mortem fuit Romanorum Imperator. Ultimus imperator a papa coronatus, atque ultimus Romae coronatus est. Quartus Rex Romanorum fuit et primus Romanorum Imperator a Domo Habsburgensi, Sigismundum Luxemburgicum secutus; imperatoris titulus a Habsburgis paene continiter usque ad Sacri Romani Imperii dissolutionem anno 1806 retentus est.

Priusquam imperator coronatus, dux fuit Austriae Interioris (Theodisce: Innerösterreich), ab anno 1424 Styriam, Carinthiam, et Carniolam tenens, et quoque procurator regis Sigismundi Archiducis Austriae ab anno 1439. Electus et coronatus anno 1440 Regem Romanorum Teutonicorumque est.[1] Regnum eius per 53 annos perennavit et longissimum est Sacri Romani Imperii atque Regni Teutonici historiae. A filio suo Maximiliano I successus est anno 1493.

Fridericus conatus est terras hereditarias Domus Habsburgensis Austriae (Theodisce: Erblande) iter iungere, et magis hanc causam rebus imperii gubernandi se nisus esse videtur. Praecipue notus est bellis suis contra Matthiam Corvinum Regem Hungariae, in quem fere per 20 annos bella varia gessit. Sed Regna Hungariae et Burgundiae sibi postulando fundamenta imperii maioris iecit et Domum Habsburgensem magnam fecit potestatem Europae.[2][3] Quamquam illusus et "Archi-Dormitor" (Theodisce: Erzschlafmütze) appellatus dum vixit,[4] hodie dux capax fuisse putatur,[5] qui pro filio suo Maximiliano I titulum imperialem et terras Austricas, coniunctis in una, paravit diligenter.[6]

Erat patronus artium, qui praecipue artem musicam promovit per regnum suum.[7] Libri sui collectio prima et praecipua Bibliothecae Nationalis Austriacae facti sunt.[8] Eius nota monogramma, cuius significatio iam disputatur, erat A.E.I.O.U., quae praeceptum Domus Habsburgensis facta est.[9]

Iuventus et Coronationes

[recensere | fontem recensere]

Maximus natu filius Ernesti Ducis Austriae et uxoris eius secundae Cimburgiae de Masovia, Fridericus Ponte Aeni in Tirole natus est anno 1415. Ex octem fratribus solum tres post iuventutem superstites erant: Albertus VI, Margareta Austriae, et Catherina Austriae. Anno 1424 pater Friderici annos 9 nati mortuus est; Fridericus Austriae Interioris (i.e. Styriae, Carinthiae, et Carniolae) Dux factus est, Friderico IV avunculo suo et procuratore regis gubernante pro sibi.[3]

Anno 1435 Albertus II Rex Romanorum dedit Friderico Austriae Interioris gubernandae ius; tum fecit Fridericus in Terram Sanctam peregrinationem, ubi factus est eques Ordinis Equestris Sancti Sepulcri Hierosolymitani.[2] Sed statim Albertus VI Prodigus, Friderici frater minor natu, anno 1437 hereditatis divisionem postulavit et Ducatum Austriae (i.e. Austria Superior et Inferior, cum urbe Vindobonae) flagitavit, certamen inter fratres longum incipiens.[10][11] Circa hoc in tempore Fridericus monogramma A.E.I.O.U. uti coepit variis cum significationibus, ut Amor Electis, Iniustis Ordinor Ultor[4] et Austriae Est Imperare Orbis Universo (Theodisce: Alles Erdreich Ist Österreich Untertan).[12]

Avunculo suo Friderico IV anno 1439 mortuo, factus est bis Fridericus procurator regis: primum Tyrolis et Austriae Anterioris pro Sigismundo Friderici IV heridi, deinde Austriae Ducati pro Ladislao Postumo Alberti II heridi.[2] Iter frater eius Albertus VI conatus est Austriam Anteriorem pro sibi postulare, et debuit Fridericus auxilium a nobilibus Tyrolis ut ius suum regnandi affirmaret. Iam erat Fridericus dux Domus Habsburgensis, quamquam frater ius suum oppugnare continuit.

Fridericus, ut nepos Alberti II Regis Romanorum, candidatus erat electione imperatori anni 1440. Una elegerunt principes electores Fridericum et coronaverunt eum Regem Romanorum et Germanorum. Quod Fridericus auxilium et recognitionem interposuerat Papae Eugenio IV, papa porrexit ei imperatoris coronam. In itinere ad Romam convenit Fridericus cum Eleonora Portugalliae, consponsa sua, Senae, et una ad Romam venerunt.

Fridericus (d.) cum Papa Pio II (s.; "[A]eneas [Silvius Picolomineus]" appellatus) depictus in Libro Chronicarum, 1493.

Quod Fridericus cum Francisco I Sfortia inimicitiam habuerat, non potuerat ab Archiepiscopo Mediolani ut Rex Italiae coronari. 16 Martii 1452 igitur coronatus est Romae Fridericus Rex Italiae a Papa Nicolao V cum corona Regium Teutonicorum, et eodem die Eleonoram Portugalliae in matrimoniam duxit; 19 Martii 1452 coronatus est Romanorum Imperator.[13]

Regnum Imperiale

[recensere | fontem recensere]

Seditio Alberti VI (1461–1463)

[recensere | fontem recensere]

Friderico a Roma post coronationem redito, obviam iit nobilitatis seditionis, ab Uldarico de Eytzing et Uldarico de Cillia ducta.[2] Anni 1461 aestate seditionem coepit Albertus VI, frater eius, Vindobonae, et Fridericus circumcessus est in palatio suo; numquam vincit Albertum in proelio. Fridericus auxilium petit a Georgio Podiebradensi, Rege Bohemiae, et a capite fugit, manens et aulam imperialem Graecii, tum Lentiae, tum Novostadio constituens.[14]

Bellum civile inter fratres Alberto VI mortuo anno 1463 desitum est, sed nobilitatis seditiones permanserunt. Anno 1471 supplicium capitis Andreae Baumkircher, eques Styriae qui seditionis ab anno 1469 dux fuerat, imposuit.[2][15]

Ottomanicis Bellum (1463–1491)

[recensere | fontem recensere]

Anno 1463 Imperium Ottomanicum in Regnum Bosniae bellum intulit, terminum inter imperia propius ferens. Invaserunt anno 1469 Carniolam et anno 1471 Styriam.[16] Ut Turcos repellerent anno 1478 desciscerunt a Sancto Romano Imperio rustici Carinthiae. Bellum Rusticum Carinthiae repressum est anno 1483, militibus Ottomanicis expressis. Seditionis dux Petrus Wunderlich captus est, et supplicio capitis sibi imposito, discerptus Tiburniae.[17]

Quinquies invaserunt Ottomanici Carinthiam inter annos 1473 et 1483, agitationem terris Austriae pandentes. Aedificatae sunt arces ecclesiaeque munitae, a Turcis terras rusticorum defendendi causa.[18] Ottomanorum impetus desiti sunt in proelio Vrpile, anno 1491.

Bellum Bohemio-Hungaricanum (1468–1477)

[recensere | fontem recensere]

A Matthia Corvino Rege Hungariae anno 1468 Regno Bohemiae invaso, constituit Fridericus ipse Hungariam invadere. Se declaraverat anno 1459 regem Hungariae esse, et post leva certamina, Matthia Corvino seditionem Alberti VI nobilitatisque contra Fridericum sustinente, paces fecerant Sopronio anno 1463 et Novostadio 1464 post mortuum Alberti VI. Foedus Novostadii declaravit Hungariam partem Domus Habsburgensis futuram esse, si Matthias Corvinus sine liberis moreretur. Sed Matthias postea sustinavit Andreae Baumkircher seditionem contra Fridericum, et Fridericus recusavit titulum regis Hungariae relinquere; inter se creverunt suspicio et querelae, et anno 1470 Vindobonae palam inter se disruperunt.[15]

Sacri Romani Imperii terrarum mappa, anno 1477. Terrae Domus Habsburgensis aurantiae depictae.

Ut imperatorem abscinderet fecit societatem Matthias cum Carolo Temerario Duce Burgundiae et Ordine Teutonicorum; Fridericus ultionis causa commendavit Regnum Bohemiae riter Vladislavo II Iagellonidi, quamquam Matthias se regem Bohemiae esse declaraverat, et asylum Ioanni Beckensloer, Archiepiscopo Strigonii et Matthiae hostis, dedit. Matthias infuriatus 12 Iunii 1477 contra imperatorem bellum denuntiavit.[15]

Matthias Austriae Inferiori anno 1477 bellum intulit cum Bohemicorum duce Ioanne Zelen. Diripientes agros et oppida a fine usque ad Vindobonam, Hungarici Bruck an der Leitha, Trautmannsdorf an der Leitha, Klosterneuburg, et 100 arces cum 30 oppidis alteribus cito cepiunt. Vindobona, Hainburg an der Donau, et Cremisa quoque circumcessae sunt. Augusto Fridericus pacem petiit, et foedus 1 Decembris 1477 fecit: dedit Matthiae 100,000 florinos et accepit riter illum regem Bohemiae esse.[15]

Bella Burgundiana (1474–1477)

[recensere | fontem recensere]

Inter provocationes varias marginibus imperii occidentalibus a Confoederatione Helvetica, quae terras Habsburgicas rapuerat, et Domo Wittelsbacensi Bavariae, provocationem maximam Friderico fecit Carolus Temerius Dux Burgundiae. Anno 1473 venit Fridericus ad Carolum coniugii inter filium suum Maximilianum et filiam eius Mariam Burgundiae agendi causa, sed non potuit Carolum persuadere. Tum invasit Carolus Coloniam Agrippam, et Fridericus in eum bellum imperiale (Theodisce: Reichskrieg) denuntiavit.[2]

Bella Burgundiana confecta sunt anno 1477 Carolo Temerio mortuo; Maria Burgundiae, nepos sola Caroli, elegit Maximilianum filium Friderici maritum suum esse, qui postea co-dux et Romanorum Imperator factus est.[19] Hoc ex coniugio facta est praeceptum notum Habsburgorum: Bella gerant alii, tu felix Austria nube.[20]

Bellum Austro-Hungaricanum (1480–1487)

[recensere | fontem recensere]
Matthias Corvinus Rex Hungariae, in quem Fridericus fere per 20 annos bella multa gessit.

Matthia Corvino bellum contra Turcicos gerere continuente, illos Bosniae, Serbiae, et Hydrunte vincente, Fridericus Hungariam iter invadere coepit anno 1480, sed exercitus suus constitus est Iaurino 1481. Maio huius anni foedus secundum Vindobonae signum est, sed Martio 1482 invasit Matthias Austriam tertio. Matthias iter cum militibus Cechicis mercenariis venit, a ducibus Ioanne Zelen et Stephano Zapolya ductis, cum peditatu, equitatu, et tormentis.[15]

Fridericus conatus est Martio 1482 Arcem Merkenstein recuperare sine felicitate, et Matthias 30 Septembris Hainburg cepit, ut non solum imperatorem enervaret sicut Bello Bohemio-Hungaricano anni 1477, sed etiam Friderici atque Domus Habsburgensis terras et vinceret et occuparet. Anno 1483 Fridericus fugit a Vindobona ad Lentium, Arce Klosterneuburg capta, et 11 Martii 1484 perdiderunt Hungarici Austriae exercitum in Proelio Leitzersdorf, quod pugna sola in campo aperto fuit belli.[2][15] Haec victoria Hungaricis finem bellum Hungaricum in Imperium Ottomanicum significavit, et Sacro Romano Imperio Archiducati Austriae amissionem institutit.[21]

Vindobona circumcessa est 29 Ianuarii 1485; quamquam potuerunt urbis cives cum imperatore Lentio sermones habere litterasque ei mittere, numquam dedit Fridericus auxilium militare. Iunii 1 1485 cessit Vindobona Matthiae, qui se ducem Austriae declaravit. Sed bellum non est confectum dum Novostadium, arx magna Friderici, 17 Augusti post oppugnationem longam cessit. Austria Inferiori, Styria, et Carinthia a Matthia captae, expeditio militaris facta est.[15]

Postea conatus est Matthias cum Friderico de pace agere, sed Fridericus numquam Matthiae cessit. Foedus numquam factum est, et pacem facere recusavit Fridericus. Solum repentina et inexpectata mors Matthiae anno 1490 bellum desiniit: terras Austriae Inferioris, Styriae, et Carinthiae celriter a Friderico recuperatae sunt.[2][15]

Maximilianus Co-Regnans, Recessus, et Mors (1486–1493)

[recensere | fontem recensere]

Anno 1486 securavit Fridericus successionem Domus Habsburgensis: 16 Februarii 1486 electus est omnium consensu filius suus, Maximilianus, Rex Romanorum et Teutonicorum, et 9 Aprilis Aquisgrano coronatus est. Celeriter factus est Maximilianus de facto co-imperator et gubernandi socius.[22] Quamquam anno 1488 recesserat Lentio colligens miranda et hortis suis fruens, anno 1490 Fridericus Sigismundum Archiducem Austriae coegit officium eius Maximiliano dare; in Friderici recesso Maximilianus fuit medius inter imperii principes, qui meliora et rogationes de legis gubernandique poposcerunt, et Fridericum, qui dubitavit hoc facere.[16][23]

Friderici sepulchrum, Ecclesia Cathedralis Sancti Stephani, Vindobonae.

Anno 1492 electus est Fridericus Ordinis Aurei Velleris eques, et mansit Lentio et Vindobonae. Februario 1493 contraxit cruris sinistri morbum, quod hodie arteriosclerosem fuisse consideratur; pars cruris quae morbo afflicta erat 8 Iunii amputata est. Haec amputatio inter chirurgias notissimas medii aevi est.[24] Sed hoc morbum superesse non potuit Fridericus, et 19 Augusti 1493 Lentio mortuus est, 77 annos natus.[2] Funus suum 7 Decembris factum est. Sepultus est in Ecclesia Cathedrali Sancti Stephani Vindobonae in sepulchro a Nicolauo Gerhaert fabricato, quod anno 1513 perfectum est.[25]

Legatum

[recensere | fontem recensere]

Fridericus cunctanter et dubitanter res agere solebat, et solitarius esse maluit.[26][27] Saepe taciturnus fuisse traditur, et difficile potuit propinquitatem cum uxore sua Eleonora et liberis suis servare. Conciliatus sed non pacificus, extra muris Vindobonae, Novostadii, vel Lentiae ire invitus et coactus fuit. Nota est parsimonia sua: itinera cum gallinariis suis fecit ut ova emere non deberet, et veste mutatus plebis habitum in foris paravit ut non plus aequo exactus esset.[27] Quamquam appellatus est historicis veteribus "iners, tristis, anxius, morosus, maestus melancholia, avarus, parcus, et conturbatus," Friderici artes dilatoriae nunc habentur ut modus difficultates politicas in possessionibus territorialibus longinquis superandi, et nunc sibi tribuitur facultas patienter difficultates politicas vitandi.[26][28]

Fridericus quoque imperium non solum firmavit sed etiam cum dynastia Habsburgensi coniunxit. Maximiliano filio suo coronando, cuius electio primus fuit filii patrem suum sequentis ab aetate Friderici II 300 annos abhinc, imperatoris coronam Domo Habsburgensi destinavit et fecit Habsburgenses nepotes coronae naturales, quod cum praecepto A.E.I.O.U. confirmatum est.[27] Restitutit quoque longe vivendo terras Habsburgenses, quae a Matthia Corvino et hostibus alteribus fragmentae fuerant. Anno 1457 recepit Fridericus Austriam Inferiorem, Ladislao Postumo nepote suo mortuo; 1463 Austriam Superiorem, Alberto fratre suo mortuo; 1477 Burgundiae partem maiorem, Librum Comitatum, et Roterodamum, Carolo Temerio mortuo; et 1490 Austriam Inferiorem, Styriam, et Carinthiam, Matthia Corvino mortuo.[29] "Fundator verus positionis Domus Habsburgensis imperialis" fuisse traditur.[30]

Fuit patronus artium: aedificavit turrem secundam Ecclesiae Sancti Stephani, et Cappellam Sancti Georgii, super quam praeceptum A.E.I.O.U. impositum, Novostadii fecit.[29] Libri 110 sui, qui collegerat in vita sua, facti sunt collectio praecipua Bibliothecae Regiae, quae hodie Bibliotheca Nationalis Austriacae est.[8]

Nota bene

[recensere | fontem recensere]
  1. ↑ Zainer, Günther. 1474. Edictum contra Turcos Friderici III Romanorum Imperatoris. Lipsiae: anno 2010 a Universitate Lipsiense reproducta; per Wikimedia Commons accessum.

Nexus interni

[recensere | fontem recensere]

Notae

[recensere | fontem recensere]
  1. ↑ Radcliffe, Anthony. 1986. "The Habsburg Images: Cigoli, Terzio and Reichle." The Burlington Magazine, 128 (995). pp. 103–06.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Grill, Johnpeter Horst. 2022. "Frederick III." EBSCO. 23 Martii 2026 accessum.
  3. 1 2 Editores Britannicae. 17 Sep. 2025. "Frederick III." Encyclopedia Britannica. 23 Martii 2026 accessum.
  4. 1 2 Langmaier, Konstantin. 2020. "Kaiser Friedrich III. (1415–1493): des Reiches Erzschlafmütze?, Der „schlafende Kaiser“ als Klischee." Zeitschrift des Historischen Vereins für Steiermark, Vol. CXI. pp. 175-176.
  5. ↑ Curtis, Benjamin. 2013. The Habsburgs: The History of a Dynasty. Londinii: Bloomsbury. p. 36.
  6. ↑ Brady, Thomas A. Jr. 2009. German Histories in the Age of Reformations, 1400–1650. Cantabrigiae: Cambridge University Press. pp. 104–106.
  7. ↑ Burn, David J. 2002. The mass-proper cycles of Henricus Isaac : genesis, transmission, and authenticity. Oxoniae: University of Oxford. p. 44.
  8. 1 2 Bibliotheca Nationalis Austriaca. 26 Iulii 2023. "1440: Kaiser Friedrich III. und das böhmische Erbe." Österreichische Nationalbibliothek. 23 Martii 2026 accessum.
  9. ↑ Schmitz-Esser, Romedio. 2019. "FRIEDRICH III. UND DIE PRÄSENTHALTUNG DES ABWESENDEN HERRSCHERS." Zeitschrift für Historische Forschung, Vol. XXXVI, No. 4. pp. 575–614.
  10. ↑ Mutschlechner, Martin. 9 Apr. 2014. "Albrecht VI: the ambitious second son." Die Welt der Habsburger. 23 Martii 2026 accessum.
  11. ↑ Gruber, Stephan. 6 Feb. 2019. "Fraternal strife: Emperor Frederick III versus Duke Albrecht VI." Die Welt der Habsburger. 23 Martii 2026 accessum.
  12. ↑ Mutschlechner, Martin. 11 Apr. 2023. "AEIOU." Die Welt der Habsburger. 23 Martii 2026 accessum.
  13. ↑ Creighton, Mandell. 1882. A History of the Papacy During the Period of the Reformation, Volume II: The Council of Basel to the Papal Restoration, 1418–1464. Londinii: Longmans. pp. 297–99.
  14. ↑ Laczny, Joachim & Sarnwowsky, Jürgen. 2014. Perzeption und Rezeption. Wahrnehmung und Deutung im Mittelalter und in der Moderne. Gottingae: V&R Unipress. pp. 33–65.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kalous, Antonín. 2022. "Hungarian War with the Holy Roman Empire." EBSCO. 25 Martii 2026 accessum.
  16. 1 2 Wilson, Peter. 2016. Heart of Europe: A History of the Holy Roman Empire. Bostoniae: Harvard University Press. pp. 79–399.
  17. ↑ Štih, Peter. 2000. "Kmečki upor na slovenskem Koroškem." In Vidic, Marko. Ilustrirana zgodovina Slovencev. Labaci: Mladinska knjiga. p. 132.
  18. ↑ Mastnak, Martin. 2024. "Turks, Trubar, and Tabori: Turkish 'Incursions,' Peasants, and Built Space in the Nineteenth-Century Slovene National Awakening." Princeton Historical Review, Vol. IX, 2.
  19. ↑ Kendall, Paul. 1977. Louis XI. Novi Eboraci: Norton & Company. p. 391.
  20. ↑ Gruber, Stephan. 6 Feb. 2019. "Tu felix Austria nube." The World of the Habsburgs. 25 Martii 2026 accessum.
  21. ↑ Csendes, László. 2004. "Hunyadi Mátyás nyugati politikája és hadjáratai." In Játszmák az országért. Budapestino: Napkút Kiadó.
  22. ↑ Wanders, Patrick. 2014). Maximilian I and the Holy Roman Empire: The Authority of a King of the Romans (1486–1490). Thesis Universitatis Radboud Noviomagi Batavorum. pp. 3–8.
  23. ↑ Brady, Thomas. 2009. German Histories in the Age of Reformations, 1400–1650. Cantabrigiae: Cambridge University Press. pp. 104–106.
  24. ↑ Pangerl, Daniel. 2010. "„Item als man dem kayser Fridrichen sin fuß abschnitt“. Die Beinamputation an Kaiser Friedrich III. am 8. Juni 1493 in Linz." Sudhoffs Archiv. Vol. XCIV, P. 2. pp. 195–200.
  25. ↑ Meyer, Rudolf. 2000, Königs- und Kaiserbegräbnisse im Spätmittelalter. Von Rudolf von Habsburg bis zu Friedrich III. Coloniae Agrippinae: Böhlau. pp. 186–188.
  26. 1 2 Heinz-Dieter, Heimann. 2001. Die Habsburger. Dynastie und Kaiserreiche. Monaci: C.H. Beck Verlag. pp. 38–45.
  27. 1 2 3 Rady, Martyn. 2023. The Middle Kingdoms: A New History of Central Europe. Novi Eboraci: Basic Books. pp. 167–175.
  28. ↑ Krieger, Karl-Friderich. 2004. Die Habsburger in Mittelalter. p. 171.
  29. 1 2 Rady, Martyn. 2020. The Habsburgs: To Rule the World. Novi Eboraci: Basic Books. pp. 45–49.
  30. ↑ Watanabe, Morimichi. 2016. Nicholas of Cusa: A Companion to his Life and his Times. Oxonii: Routledge. pp. 243–244.

Nexus externi

[recensere | fontem recensere]
Vicimedia Communia plura habent quae ad Fridericum III spectant.
  • Wilhelm Baum, "FRIEDRICH III. von Habsburg, römisch-deutscher Kaiser" in Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon  vol. 24 (Nordhausen, 2005. ISBN 3-88309-247-9) , columnae 635–648 (Theodisce).
Receptum de "https://la.wikipedia.org/w/index.php?title=Fridericus_III&oldid=3951186"