Paulus Deschanel

Paulus Deschanel

Res apud Vicidata repertae:

Paulus Deschanel: imago

Paulus Deschanel: subscriptio

Nativitas: 13 Februarii 1855; Scarbecca
Obitus: 28 Aprilis 1922; Lutetia
Patria: Francia

Familia

Genitores: Émile Deschanel;
Coniunx: Germaine Deschanel
Proles: Jean Deschanel, Louis-Paul Deschanel

Memoria

Sepultura: Sepulchretum Montis Parnassi Lutetiae

Imago officialis praesidis Pauli Deschanel (1920).

Paulus Eugenius Ludovicus Deschanel (natus die 13 Februarii anno 1855 Schaerbekiae prope Bruxellas, mortuus die 28 Aprilis anno 1922 Lutetiae Parisiorum) vir publicus et scriptor Francogallus fuit. Per quinque et triginta annos delegatus departimenti cui nomen Eure-et-Loir, bis praeses Camerae delegatorum (primum ab anno 1898 ad annum 1902, iterum ab anno 1912 ad annum 1920), sodalis Academiae Francogallicae inde ab anno 1899, die 17 Ianuarii anno 1920 decimus praeses Tertiae Rei Publicae electus est, postridie quam Georgius Clemenceau, quem in suffragio praeparatorio antecesserat, candidaturam suam retraxit. Gravi anxietatis et tristitiae morbo correptus, quem defatigatio nimiusque labor exasperaverant, die 21 Septembris eiusdem anni magistratu se abdicavit, septem mensibus exactis, quod spatium inter brevissima totius regiminis historiae numeratur una cum munere Ioannis Casimir-Perier (1894-1895). Mense Ianuario anni 1921 senator electus, anno insequenti de vita decessit.

Memoria popularis unum praesertim eventum singularem de eo retinuit: eum, veste nocturna indutum, nocte a die 23 in diem 24 Maii anni 1920 ex hamaxosticho praesidiali cecidisse. Haec imago, a cantoribus iocosis illius aetatis, deinde a scriptoribus anecdota parum diligenter colligentibus abunde celebrata, splendidum cursum parlamentarium diu obscuravit. Orator celeberrimus, doctrinae republicanae moderatae et socialis auctor, rerum externarum observator attentus, Deschanel inter principes factionis progressistarum Tertiae Rei Publicae fuit, una cum Raimundo Poincaré et Ludovico Barthou. Vita eius simul ostendit quales homines rem publicam tunc gererent et quibus ex ordinibus orti essent, quomodo instituta anni 1875 re vera valerent, quam dure denique posteri eos iudicent quorum cursus medio itinere abruptus est.

De origine familiari et pueritia in exsilio acta

Aemilius Deschanel, pater, vir litteratus et senator.

Paulus Deschanel in familia natus est studio republicano et proscriptione insigni. Pater eius, Aemilius Deschanel, Lutetiae anno 1819 natus, vir litteratus praeclarus e tenui loco ortus erat. Filius naturalis matris innuptae, Mariae-Palmyrae Deschanel, verisimillime filius erat advocati apud supremam curiam (Cour de cassation), qui, quamquam eum non agnovit, educationi eius prospexit studiaque eius in collegio Sanctae Barbarae deinde in lyceo Ludovici Magni sustentavit, ubi adulescens Carolum Baudelaire convictorem habuit. Professor litterarum factus, praelector gratiosus et publicista, Aemilius Deschanel iam mature sententias republicanas prae se tulit, quae ei, post rerum conversionem diei 2 Decembris anni 1851, exsilium in Belgio pepererunt.

Paulus Deschanel puer.

Schaerbekiae igitur, in suburbio Bruxellensi, in parva domo viae Brabantiae, primus eius liberorum natus est. Coloniae proscriptorum Francogallorum haec nativitas signi instar fuit. Victor Hugo, qui « parvum Deschanel promissum » impatienter flagitaverat, quasi patrini spiritalis personam gessit, et Edgar Quinet eum « primogenitum proscriptionis » salutavit. Puer ita per quattuor annos inter republicanos exsules crevit, in amore Galliae interdictae et in cultu principiorum anni 1848 educatus.

Anno 1859 venia a Napoleone III ob victoriam Italicam concessa familiae reditum Lutetiam permisit. Aemilius Deschanel praelectiones suas et operam apud Journal des débats resumpsit, sed iusiurandum regimini imperiali dare obstinate recusavit, quo facto ianuae scholarum publicarum ei clausae sunt, quamvis Victor Duruy minister condiciones obtulisset. Paulus igitur educatus est conscius se culpa Imperii extra patriam natum esse, in mundo ubi res publica, litterae et memoria exsilii perpetuo miscebantur. Commentarii paterni imaginem servant pueri hilaris, vividi, sui iuris, interdum pugnacis, qui quattuor annos natus aufugit « ut virum ageret » et quinque annos cum dimidio natus se « parvum virum » fieri velle declaravit.

Imperio lapso Aemilio Deschanel cursus publicus patuit: mense Februario anni 1876 delegatus tertiae circumscriptionis Sancti Dionysii electus est, deinde sub Re Publica munus parlamentarium continuavit. Filius igitur in proximo virorum publicorum republicanorum convictu adolevit, eo imbutus quod diaria postea « lactationem oratoriam » appellaverunt: ars dicendi, hereditas paterna, totius eius cursus instrumentum praecipuum fuit.

De institutione et primis muneribus in administratione praefecturali

Institutio Pauli Deschanel praecipue litteraria et iuridica fuit. Studiis secundariis peractis Sorbonam frequentavit, anno 1873 stipendia voluntarius in peditatu Lutetiae meruit, deinde cursus Liberae Scholae scientiarum politicarum secutus est. Baccalaureatum iuris mense Iulio anni 1874, licentiam iuris mense Decembri anni 1875 adeptus est. Iam tum commentationes eruditas in ephemeridibus claris edidit: de Rabelaeso in Revue bleue anno 1875, de Diderot et de Edgaro Quinet in Journal des débats anno 1877. Inter litteras et rem publicam haesitans, ut pater, non eligere maluit et utrumque cursum simul tenere.

Necessitudinibus paternis adiutus, republicanis tunc administrationem occupantibus, subpraefectus Drocensis nominatus est munusque die 2 Ianuarii anno 1878, duos et viginti annos natus, iniit. Epistulae eius adventum maestum iuvenis Lutetiani in urbem provincialem frigidam et ignotam describunt, sed etiam tirocinium artis politicae: agricolas et optimates conservatores ad Rei Publicae beneficia convertere, regionem obire, contionari. Haec prima experientia in departimento Eure-et-Loir, cuius per tria decennia cum dimidio delegatus futurus erat, fundamenti loco fuit.

Sequentia munera praefecturalia minus ei placuerunt. Mense Maio anni 1879 secretarius generalis praefecturae Sequanae et Matronae Meleduni nominatus, in munere nimis administrativo languebat, ubi, ut scribit, « dotes oratoriae » eius fulgere non poterant. Mense Decembri anni 1879 Brestum promotus est, in subpraefecturam primae classis maximam totius Galliae; ibi in urbem regiae parti faventem incidit, quae eum frigide accepit, et reprehensiones tulit quod parum firmus videretur. Translatio Meldensis, mense Aprili anni 1881, purgatorii instar ei visa est, uno tantum, ut ipsi videbatur, merito: « una hora a Lutetia et sex mensibus a comitiis » distare. Nam vera eius ambitio iam constituta erat: delegatum fieri.

Comitiis delegatorum mensis Augusti anni 1881 administrationem reliquit et Drocis, sub vexillo Unionis republicanae, contra delegatum munere abeuntem Gatineau candidatus fuit. Programma eius, cautum, tria postulata coniungebat: leges constitutionales paucis locis emendare, ad suffragium per indices redire, communitatibus localibus maiorem autonomiam dare. Iam ab hac prima petitione moderatio doctrina eius fuit. Quamquam in contionibus turbulentis acriter certavit, victus est. Annos sequentes itineribus impendit (in Italiam anno 1880, in Germaniam annis 1884-1885) et studiis de re externa et coloniali edendis, in quibus La Question du Tonkin (1883) et La Politique française en Océanie (1884), quae famam eius rerum externarum periti constituerunt.

Delegatus departimenti Eure-et-Loir (1885-1920)

Paulus Deschanel delegatus.

Duae res Deschanelio fores Palatii Borbonici aperuerunt: restitutio suffragii per indices departimentales et mors, mense Iulio anni 1885, pristini adversarii Gatineau. Comitiis mensis Octobris anni 1885, rerum statu nationali republicanis difficili, qui contra Unionem conservatricem divisi erant, republicani departimenti Eure-et-Loir indicem unitum proposuerunt in quo iuvenis pristinus subpraefectus erat. Triginta annos natus electus, legationem departimenti usque ad annum 1920 non reliquit: novies deinceps electores eum in parlamentum remiserunt.

Postquam ad suffragium per circumscriptiones reditum est, circumscriptio eius Nogentensis (Nogent-le-Rotrou) arx fidelitatis eximiae facta est. Annis 1889, 1893, 1898, 1906 et 1914 omnium fere suffragiorum summam attigit aut prope attigit, adversariis fortuitis numeros ridiculos colligentibus. Solus medicus Poupon, factionis radicalis candidatus anno 1910, verum certamen ei intulit, magis cavillationibus in elegantiam et munditias Deschanelii quam sententiis nixum; ille amplius septuaginta unam centesimas partes suffragiorum obtinuit. Haec condicio localis mirum quiddam praebet: delegatus departimenti Eure-et-Loir domum in departimento non possidebat, nullum ibi munus municipale gerebat et inde ab anno 1895 modesta tantum consiliarii generalis officia praestabat. Sed haec praesentiae eius in departimento raritas commodo fuit: securitas comitialis ei permisit ut ambitionibus nationalibus totus vacaret, dum fama Lutetiana in circumscriptionem redundabat, cuius commoda agrestia in Belsia annonae frumentariae difficultate et fuga ruricolarum exeuntis saeculi afflicta defendebat.

Una res longum eius delegati cursum distinguit: numquam minister fuit. Haec constans ministeriorum recusatio, quae ei tamen saepius oblata sunt, ex ratione confessa pendebat. Persuasum enim habebat, ut ipse dixit, naufragium ministeriale se ipsum « uno ictu » fracturum fuisse; certum etiam habebat aditum ad praesidatum Rei Publicae ei tantum patere qui supra factionum iurgia staret nec ullum sibi inimicum fecisset. Itaque semper arbitri partes muneribus agendi praetulit. Aequales, ut Iosephus Caillaux, deinde historici, ut Ioannes Iacobus Becker, hoc notaverunt: totus eius cursus ad Elysaeum spectabat, sententiis nimis definitis perpetuo vitatis.

Doctrina politica: progressismus moderatus

Deschanel ad familiam republicanorum moderatorum pertinet, illorum « progressistarum » qui exeunte saeculo undevicesimo Cameram regebant quorumque, cum Poincaré et Barthou, inter capita numerabatur. Socialismi collectivistici aeque ac programmatis factionis radicalis adversarius apertus, nihilominus complexum sententiarum socialium defendebat quae ipsos amicos politicos interdum turbabant, adeo ut La Petite République, diarium sinistrae partis, eum mense Martio anni 1897 « socialistam classium possidentium et regnantium » appellaret.

Cor doctrinae socialis eius mutualismus erat. Sodalis Consilii superioris Mutualitatis, praeses Foederationis societatum Galliae pensionibus providentium, in providentia communi libere ordinata instrumentum progressus socialis videbat, interventioni directae civitatis praeferendum. Iam exeunte anno 1899 totum programma adumbravit: sedes operariis gratuito collocandis, mutualitates discipulis, matribus, feminis destinatas, mutua et pharmacopolia mutualistica, pensiones et assecurationes, quae omnia multos imitatores invenerunt. In re tributaria principium vectigalis ex reditibus accepit, sed ita ut tributum alia vectigalia substitueret et corrigeret, signis externis divitiarum potius quam professione, quae factioni radicali cara erat, niteretur, et minimum ad vitam necessarium, onerum familiarium ratione habita, servaret; tributum solvere ei officium civis erat.

In re oeconomica, vocabulo non vindicato, res domesticas adversus externam aemulationem vectigalibus tuebatur quotiens pars essentialis in periculo esse videbatur. Anno 1891 liberum commercium et foedus mercatorium Francogallico-Anglicum anni 1860 oppugnavit; mense Aprili anni 1897 cum Raimundo Poincaré Comitatum nationalem republicanum commercii et industriae condidit, apud quem hortatus est ut regressus commercii externi et classis mercatoriae sisteretur, ut educatio, quam ad sedentaria munera spectare iudicabat, ad audaciam et vim singulorum converteretur, utque opes imperii colonialis adhiberentur. Agriculturae defensor, Ligae republicanae parvae proprietatis conditor, thesibus socialisticis de fundis in paucorum manus cogendis programma societatum cooperativarum, onerum levaminum et collegiorum rusticorum opposuit, eo fundatum quod vis patriae in aequilibrio inter parvam et magnam proprietatem sita esset.

Cogitatio eius de civitate hanc tabulam complet. Initiativae singulorum fautor ad tarditates administrationis supplendas, condicionem ministrorum publicorum attente curavit et anno 1908 chartam iurium et officiorum functionariorum scribendam proposuit, eo principio nixam quod voluntarius in servitium civitatis ingressus acceptionem obligationum eius secum ferret. Decentralizationis ex animo fautor inde a primo programmate anni 1881, repraesentationi proportionali addictus, inter institutorum reformatores stetit, numquam tamen ad ipsius regiminis reprehensionem delapsus. Haec omnia (mutualitas, cooperatio, tributa correcta, leges sociales, reformationes politicae) corpus doctrinale moderatum sed novum efficiunt, quo singularem locum tenuit: parti dextrae nimis socialis, sinistrae nimis collectivismo infensus videbatur; « vix alium quam se ipsum repraesentat », notabat iam scriptor anni 1898. Id ipsum tamen vim ei addidit cum munera arbitri peteret.

Denique res externae constantissimum eius studium fuerunt. « Non potentiam quaero: res externae me trahunt », confessus est iam anno 1893. Haec inclinatio, in pueritia exsulis radicata, itineribus methodicis alebatur: praeter Italiam et Germaniam, anno 1891 rationem institutorum Americanorum rogatu gubernii investigavit, Angliam, Hispaniam, Graeciam, Africam septentrionalem peragravit, et mense Aprili anni 1912 regiones Balcanicas visitavit, ubi rex Ferdinandus Bulgariae ei sententias suas de Constantinopoli exposuit. Aequales, etiam adversarii ut Caillaux, ei concesserunt eum de quaestione Orientali et de Europa media « recte vidisse ».

Prima praesidentia Camerae delegatorum (1898-1902)

Paulus Deschanel circa annum 1908.

Vicarius praesidis Camerae per annum cum dimidio, Deschanel ad sellam praesidialem ascendit postridie comitia mensis Maii anni 1898, quibus progressistae primus coetus Camerae facti erant. A paribus designatus post recusationes Poincaré et Caroli Dupuy, cum Henrico Brisson, vetere factionis radicalis duce et antecessore suo, contendit. Suffragatio inter turbulentissimas historiae Palatii Borbonici fuit: die 1 Iunii praeses provisorius unius suffragii maioritate electus, suffragio tam controverso ut ipse iterationem postularet, postridie confirmatus, die 9 Iunii anno 1898 praeses definitivus factus est, 287 suffragiis contra 277, tres et quadraginta annos natus. In oratione inaugurali diei 13 Iunii doctrinam arbitrii quae sua permansit definivit: « Vir ad arbitri partes vocatus studia sua reprimere debet et supra ipsam fidem suam assurgere. »

Munus quod tunc iniit inter gravissima regiminis erat, gravius quam suadet imago arbitri tintinnabulum agitantis. Praeses Camerae labores coetus ordinat et in agendorum ordine constituendo magnam partem habet; lites sessionum et suffragiorum ambiguitates dirimit; ordini disputationum invigilat poenasque disciplinares irrogat; denique a capite civitatis, quotiens gubernium mutandum est, consulitur. Quibus de causis, in ordine dignitatis ut in usu, secunda persona Rei Publicae est. Initio legislaturae electus, quotannis reelectioni subiciebatur, quo titularis sub perpetua maioritatis custodia tenebatur. Deschanel in eo munere se gessit cum studio caerimoniarum quod delegatos primum delectavit, caricaturis materiam praebuit, sed etiam altam eius muneris notionem prodebat, quod ille tacite quasi vestibulum Elysaei interpretabatur.

Tempora munus formidolosum reddebant: prima eius praesidentia media in causa Dreyfusiana coepit, paucis mensibus post editum Zolae J'accuse. Camera discindebatur inter adversarios revisionis, qui rationem status et honorem exercitus revisioni anteponebant, et Dreyfusianos, qui iustitiam et iura hominis invocabant, ipsis progressistis divisis. Re vera Deschanel ipse in partem revisioni adversam inclinabat, non odio Iudaeorum sed illo civitatis amore multis moderatis communi, qui in Causa fermentum discordiae nationalis timebat; hanc tamen sententiam stricte privatam servavit, numquam publice expressit neque umquam antisemiticis incitationibus se adiunxit. Munus ei clipei loco fuit: a Caillaux interrogatus, officia aequitatis sellae praesidialis obtendens se subduxit.

Haec ostentata aequitas effecit ut ab utraque parte simul peteretur. Diaria extremae sinistrae « partium studium indignandum » moderatis favens denuntiabant; La Libre Parole Eduardi Drumont eum, commentariis antisemitismi atrocissimi, « factioni Iudaicae » venditum esse accusabat quod delegatum nationalistam censura notavisset. Irridebatur etiam nimium caerimoniarum studium, vestis caudata sollemnis, cura primi loci in caerimoniis. Delegati nihilominus praesidentiam eius suo pretio aestimabant: quotannis mense Ianuario maioribus usque suffragiis renovatus, usque ad reelectionem sine competitore anno 1902, Cameram per horas regiminis intentissimas rexit: mortem Felicis Faure, electionem Aemilii Loubet, iudicium Redonense, gubernium Defensionis republicanae a Waldeck-Rousseau ductum. Sed comitia anni 1902, quae Foedus sinistrarum vicit, maioritatem mutaverunt: die 1 Iunii anno 1902 in sella praesidiali a Leone Bourgeois superatus est, 303 suffragiis contra 267. Ictus durus fuit homini qui hoc munus vestibulum Elysaei putabat.

Academicus, vir elegantiarum, vita privata

Deschanel in Academia Francogallica.

Praeter cursum parlamentarium Deschanel cursum litterarium et mundanum prosecutus est, quo inter notissimas personas Lutetiae illius « Pulchrae Aetatis » fuit. « Bellus homo hemicyclii » appellatus, sui usque ad caricaturam curiosus, salones, primas fabularum theatralium repraesentationes et cenas litterarias frequentabat, ubi Annam de Noailles, Petrum Loti, Anatolium France, Gabrielem D'Annunzio, Camillum Saint-Saëns aut Petrum Bonnard noverat. Anno 1899, dum Camerae praesidet, in Academiam Francogallicam electus est contra Aemilium Faguet et Renatum Bazin, qua de electione diaria infesta ironice scripserunt, titulos eius litterarios tenuiores quam sollertiam et vestium elegantiam iudicantia. Filius ita assecutus est quod pater, scriptor tamen maior, numquam obtinuerat. Anno 1914 etiam in Academiam scientiarum moralium et politicarum cooptatus est.

Diu caelebs ab heredibus divitibus expetitus, quem fama diariorum pluribus opulentis condicionibus successive despondit, mense Februario anni 1901, sex et quadraginta annos natus, Germanam Brice duxit, quinque et viginti annorum, filiam Renati Brice, delegati progressistae et societatum administratoris. Nuptiae, civiliter die 13 Februarii celebratae (ipso die natali sponsi) testibus Aemilio Loubet praeside Rei Publicae et Ernesto Legouvé Academiae Francogallicae decano, deinde religiose die 16 Februarii in aede Sancti Germani de Pratis ingenti adstante multitudine, eventus mundanus illius temporis fuerunt. Fuerunt etiam, ut saepe inter progressistas illius aetatis, foedus inter Rem Publicam moderatam et orbem negotiorum: dos, quae decies centena milia francorum efficiebat, cum reditu annuo coniuncta rem familiarem viri mutavit, qui hactenus indemnitatibus parlamentariis vixerat.

Coniugibus tres liberi nati sunt: Renata-Antonia (1902), Aemilius-Ioannes (1904) et Ludovicus-Paulus (1909). Laborum patiens et indefessus, sexta hora surgens, sero cubitum iens, Deschanel educationem eorum prope curabat, eos in theatrum et ad nascentem cinematographum ducebat. Aemilius-Ioannes viam politicam secutus anno 1932 delegatus departimenti Eure-et-Loir factus est, antequam post Liberationem honoribus gerendis inhabilis declaratus est quod anno 1940 plena imperia decreverat; Ludovicus-Paulus, historicus relationum internationalium factus, inter primos Francogallos in acie mense Septembri anni 1939 cecidit.

Repulsa praesidialis anni 1913 et reditus ad sellam praesidialem

Deschanel anno 1912, cum ad praesidentiam Camerae rediit.

Post cladem anni 1902 Deschanel decem fere annos quasi a primis partibus semotus egit, magnis orationibus de quaestionibus socialibus, de ministris publicis, de rebus externis distinctos, quas Camerae ad sinistram conversae saepe urbana indifferentia audiebant. Prima vera eius petitio Elysaea mense Ianuario anni 1913 facta est, exeunte munere Armandi Fallières. In conventu praeparatorio sinistrarum, qui candidatos ante congressum Versaliensem dirimere solet, primo suffragio 83 tantum voces tulit, longe post Poincaré, Pams et Dubost, et suffragio officiali se abstinuit. A Poincaré adversariis rogatus ut secundo suffragio candidati ad suffragia distrahenda propositi partes ageret, machinationem quam indignam iudicabat excelso animo recusavit. Poincaré die 17 Ianuarii anno 1913 electus est; Deschanel inde amaritudinem diuturnam concepit, querens « sortem erga se avaram et iniustam fuisse ». Petitio praeterea diariorum iurgiis et calumniis mutuis infecta erat, quae amicitiam iuvenilem cum novo electo aliquamdiu turbaverunt.

Solacium anno priore venerat: anno 1912, mortuo Henrico Brisson, Camera eum ad praesidentiam suam revocaverat. Sellam sine intermissione usque ad annum 1920 tenuit, quotannis mense Ianuario reelectus, atque ita in eo munere primi belli mundani ortum, cursum exitumque transegit.

Camera delegatorum in Magno Bello

Deschanel in conventu sociorum, mense Maio 1917.

Bellum munus praesidis Camerae transformavit. Ultra disciplinam disputationum, Deschanel custos praerogativarum parlamentariarum factus est contra potestatem exsecutivam et imperium militare quae sola gubernare tendebant. Strenuam belli gerendi inspectionem parlamentariam suasit, mense Ianuario anni 1915 affirmans: « si Parlamentum ausum esset, si plura scivisset, melius se haberet Gallia », qua sententia a Poincaré differebat, qui de Camerarum in rem imperii militaris intrusione cautior erat. Inde a mense Iunio anni 1916 sessionibus secretis praefuit, illis conventibus ianuis clausis habitis ubi arcana impetuum frustratorum patefiebant; eius erat iram delegatorum continere cum pretium humanum operationum a duce Nivelle anno 1917 gestarum cognoscerent. Onus quoque grave sustinuit laudationes funebres delegatorum in acie caesorum dicendi, a Driant, tribuno militum Verduni occiso, ad Abel Ferry, atque honorem sollemnem quem Camera Guynemer capitaneo aviatori, qui ipse parlamentarius non erat, tribuit.

Deschanel praeterea inter magnos belli oratores regiminis fuit. Ab anno 1914 ad annum 1918 orationes, praefationes, commentarios multiplicavit unionem nationalem, recuperationem Alsatiae et Lotharingiae, martyrium Belgii celebrantes, caedes Armeniorum anni 1915 denuntians et, genere dicendi valde sui temporis, civilizationem Francogallicam iuris vi Germanicae opponens. Hae contiones, post indutias in volumine La France victorieuse collectae, effecerunt ut « ipsa patriae vox » salutaretur. Sed haec eloquentia officialis perturbationem privatam celabat: adnotationes eius personales, in tabulario eius servatae, neglectam ante annum 1914 belli praeparationem et viros publicos quos eius rei reos iudicabat acriter accusant, et hominem produnt eo excruciatum quod de vero exercituum statu sciebat nec dicere poterat. Denique foedus Versaliense intra animum improbabat, cuius reprehensionem methodicam post Elysaeum praeparavit, quam mors eum in Senatu pronuntiare prohibuit.

Elysaeum expugnatum: electio diei 17 Ianuarii anni 1920

Comitia delegatorum diei 16 Novembris anni 1919 Galliae Cameram « caeruleam » (bleu horizon) dederunt, coalitione dextrae et centri quae Foedus nationale vocabatur dominante, dum Senatus, tertia parte mense Ianuario anni 1920 renovatus, sinistrior manebat et Leonem Bourgeois praesidem suum creabat. Cum Raimundus Poincaré ad finem septennii sui veniret, opinio publica Georgium Clemenceau, victoria coronatum, ei in Elysaeo successurum exspectabat. Sed « Pater Victoriae » inimicitias cumulabat: catholicorum Foederis nationalis, qui veterem anticlericalem relationibus cum Vaticano resumendis adversum suspectabant quosque rumores de exsequiis praesidialibus civilibus, ab Aristide Briand callide foti, penitus sollicitabant; partis factionis radicalis, quae persecutiones contra Caillaux et Malvy institutas ei non ignoscebat; socialistarum omnium ad unum; denique plurimorum parlamentariorum quos methodi eius imperiosae, contemptus Parlamenti et dicteria offenderant.

Contra eum Deschanel candidatus idealis videbatur coetibus cupidis, pace facta, ad mores ante bellum vigentes redire. Praeses provisorius novae Camerae die 18 Decembris anno 1919 reelectus, deinde die 13 Ianuarii anno 1920 in sella confirmatus, sessione in qua fautores « Versalias! » clamabant, adiuvante strenue Briand petitionem sollertiorem quam diu creditum est gessit: comis erga omnes, numquam « cessationum operarum fractor », repraesentationis proportionalis defensor, sinistram Herriot et Blum verbis de quaestione Vaticana consulto vagis tranquillabat, dum electis catholicis contrarium subaudiendum praebebat. Die 16 Ianuarii anno 1920, in conventu praeparatorio coetuum republicanorum, Clemenceau antecessit, qui candidaturam statim retraxit. Postridie, in congressu Versaliensi, Deschanel primo suffragio praeses Rei Publicae electus est, 734 vocibus, numero inaudito qui suffragium totius fere coetus testabatur. Diaria unionem nationalem in novo electo incarnatam celebraverunt; historici potius, cum Ioanne Iacobo Becker, in ea vident electionem capitis civitatis e genere Armandi Fallières, « ornati sed inertis », et argumentum, eiusdem Becker verbis, spiritum Foederis nationalis « natum mortuum » fuisse. Clemenceau, vulneratus, ante potestatum traditionem munere se abdicavit; Alexander Millerand novum gubernium composuit.

Septennium septem mensium

Praeses defatigatus atque spe deiectus

Cum mense Februario anni 1920 in Elysaeum migravit, Deschanel, quinque et sexaginta annos natus, vir exhaustus erat. Anni praesidentiae Camerae bellantis, contentio belli, vices electionis, scriptio vitae Gambettae quae otia eius devoraverat aequilibrium nervorum eius subruerant. Defatigationi mox accessit quod munus suum legibus impotens esse intellexit: vir qui totam vitam ad hoc munus direxerat nullum verum instrumentum sibi praesto esse animadvertit. Haec spes deiecta scrupulos animum obsidentes aluit, sensum fidei parlamentariorum proditae, deinde perturbationes corporis manifestas: oppressionem, palpitationes, anxietatem, quod ipse « facem in pectore » esse dicebat. In primis itineribus officialibus, in ora Azurea vere anni 1920 factis, propinqui et diurnarii hominem caerimoniarum legibus et custodia publica oppressum notaverunt, qui modo gestus spontaneos turbas commoventes, modo subitos angoris impetus ostendebat.

Primi tamen menses muneris pleni fuerunt. Praeses Consiliis ministrorum gubernii Millerand praefuit, quod vere anni 1920 magnae illi operarum cessationi quam ferriviarii et fodinarum operarii fecerunt obviam ibat, hospites recepit, itinera fecit, monumenta inauguravit, occursus cum populo multiplicavit ubi simplicitas eius spontanea testes capiebat. In re ipsa sententiae eius apparebant: relationibus cum Sede Apostolica caute resumendis favebat, quod postea inter incepta sua vindicavit, et applicationi foederis pacis, cuius vitia privatim deplorabat, attendebat. Praesertim invenit Constitutionem anni 1875, qualem usus inde a Iulio Grévy finxerat, capiti civitatis non nisi partes repraesentationis relinquere. Quod per totam vitam concupiverat, id adeptus tam angustum invenit; quae res in homine sententiarum et verborum ad valetudinem labefactandam plurimum valuit.

Lapsus ex hamaxosticho prope Montargis (nocte a die 23 in diem 24 Maii anni 1920)

Prima pagina diarii Le Petit Journal diei 25 Maii 1920, de lapsu praesidis nuntians.

Casus qui fabulam eius in perpetuum figeret in itinere officiali versus Montbrison accidit, ubi monumentum senatoris aviatoris Reymond, bello occisi, inaugurare debebat. Gravedine affectus, primum iter omittere voluerat. Die dominico 23 Maii vesperi hamaxostichus specialis e statione Lutetiana quae Lugdunensis dicitur profectus est; praeses, medicamento sedativo sumpto, in curru ob caelum procellosum praefervido cubitum ivit. Circiter horam undecimam noctis cum decem minutis, semisomnus, mente obscurata, surrexit ut fenestram sursum deorsumque labentem cubiculi sui aperiret, quae ansa transversa carebat et a pavimento parum elata patebat. Dum agmen velocitatem ad quinquaginta fere chiliometra in horam minuit ut locum operibus impeditum transeat, in glaream viae ferreae cecidit, ad chiliometrum 110,9, ante Montargis.

Contusus et cruentatus sed sine gravi vulnere, secundum viam ambulavit et operarium societatis, Andream Radeau, custodem cancellorum in circuitu, convenit, cui dixit: « Praeses Rei Publicae sum et ex hamaxosticho cecidi. » Pro ebrio habitus, in casulam custodis cancellorum Gustavi Dariot ductus est, cuius uxor, ignotum curans, ex mundis pedibus tantum « Dominum » esse divinavit. Interea hamaxostichus iter pergebat; recitatio nominum in statione Molinensi facta quinquaginta tres comites recensuit, sed nemo quinquagesimum quartum, ipsum praesidem, turbare ausus est, cuius absentia non nisi mane constitit, cum telegrammata magistratuum localium agmen assecuta sunt. Quaestio publice instituta rem casu fortuito accidisse conclusit, quem fabrica curruum praesidialium adiuvisset, quod Poincaré in Senatu publice confirmavit.

In re publica et apud diaria res pessime cessit. Etsi pars diariorum de valetudine praesidis sincere sollicitabatur, folia satirica rem arripuerunt: Le Canard enchaîné titulum dedit « Noli igitur veste nocturna ambulare », L'Action française « vestem nocturnam tricolorem » suggessit, cantores iocosi naenias de custode cancellorum et de veste nocturna praesidiali composuerunt. Clemenceauo hoc dictum crudele tribuitur: « Non miror: Dominus Deschanel semper ad summa pervenire festinavit. » Paene solus Poincaré « arbitri supremi » defensionem publice suscepit et postulavit ne caput civitatis iurgiis vexaretur. Deschanel ipse postridie praesidentiam Consilii ministrorum resumpsit, sed iam sciebat statum suum quietem plenam exigere. Abdicationem obtulit; Millerand recusavit, persuasum habens paucos menses tranquillitatis suffecturos esse.

Rambouillet et abdicatio (mense Septembri anni 1920)

Aestas nihil melius attulit. Post commorationem familiarem in Normannia, praeses a mense Iulio ad Septembrem in castello Rambouillet quievit, ubi tristitia eius ingravescebat, conscientia rumorum eum insanum dicentium nutrita. Die 10 Septembris anno 1920 prima luce, semivestitus in hortum descendit et usque ad medium corpus in aquam piscinae ingressus est, antequam in cubiculum reductus est, facti sui nescius. Testis ambulatorem tranquillum et absorptum descripsit: « Apparebat eum nimis cogitare. » Casus, statim vulgatus quamquam nonnulli diurnarii contra impudentiam communem protestabantur, condicionem intolerabilem reddidit. Hac vice Millerand abdicationem accepit.

Die 21 Septembris anno 1920 nuntius sollemnis praesidis in Palatio Borbonico a Raoul Péret et in palatio Luxemburgensi a Leone Bourgeois lectus est: « Certus me officium crudelissimum simul et maxime necessarium implere, in mensa Senatus et in mensa Camerae delegatorum abdicationem meam a praesidatu Rei Publicae depono. » Camerae « ardenti patriae servitori » honorem habuerunt et vota pro valetudine eius restituenda fecerunt. Die 23 Septembris congressus Versaliensis Alexandrum Millerand successorem elegit. Discrimen, quod leges constitutionales anni 1875 non praeviderant quippe quae morbi capitis civitatis hypothesim ignorarent, ita sine concussione, voluntate ipsius, solutum est: contra opinionem vulgatam, numquam ei praesidatus abrogatus est.

De morbo praesidis: fabula et veritas

Natura ipsa mali quod praesidatum Deschanelii abstulit innumerabilium coniecturarum materia fuit, in quibus fabulae diu historiae praevaluerunt. Per decennia libri et commentarii anecdota mirabilia circumtulerunt: praesidem coram parlamentariis arbores scandentem, legatum externum recipientem ipsum solo magno cingulo Legionis honoris indutum, decreta nomine Napoleonis subscribentem quae uxor adulterare debuisset. Investigationes in tabulariis publicis factae, praesertim in Archivis nationalibus duce Ioanne Favier, neque decreta illa neque testes earum scaenarum neque ullum fontem aequalem serium umquam invenerunt: hae narrationes, post eventum natae et de editione in editionem auctae, ad fabulam pertinent.

Historia morbi a studiis specialibus restituta, praesertim a thesi medicinae anni 1981 et ab opere Petri Rentchnick de morbis virorum publicorum, ad diagnosim simpliciorem convergit: statum anxietatis et tristitiae gravem in homine nimio labore confecto, nulla mentis aegrotatione antea observata, nulla diuturna memoriae iactura, nullo signo dementiae aut paralysis generalis. Casus Montargensis et Rambolitanus per confusiones mentis transitorias, defatigatione et medicamentis ortas, explicantur, non per insaniam. Testimonium anno 1950 ab uno medicorum eius scriptum hanc tabulam confirmat, quam ipse Deschanel abbati Mugnier summatim exposuit: malum suum anxietatem fuisse, auctam eo quod « praesidi Rei Publicae nihil efficere licet ». Aeger ceterum convaluit: tres menses quietis in valetudinario Ruelliensi (Rueil-Malmaison), quod personae exhaustae ut Georgius Feydeau aut Mauritius Ravel frequentabant, eum restituerunt. Ipse pretium politicum casus lucide aestimabat: ei qui observabat nihil ridiculi esse in aegrotando, respondit: « Aliis non! Sed praesidi Rei Publicae, ita! »

Reditus: senator departimenti Eure-et-Loir (1921-1922)

Deschanel die 31 Decembris 1920, cum primum in publicum rediit.

Restitutus, Deschanel otium sapientis recusavit et auctoritatem suffragio populari recuperare constituit. Sessionibus Instituti primum resumptis, candidaturam ad comitia senatoria departimenti Eure-et-Loir diei 9 Ianuarii anni 1921 proposuit. Primus eius in publicum egressus, die 31 Decembris anno 1920 coram delegatis senatoriis factus, a diariis laudatus est, quae claritatem et vigorem verbi eius recuperatum notabant: « Ex quo crudelis morbus me praesidatum Rei Publicae relinquere coegit, in secessu vixi, a mundo separatus. Volui ut prima mea visitatio vobis esset. » Departimentum, decimum iam fidele, eum in palatium Luxemburgense misit.

Deschanel mense Martio 1922, paulo ante mortem.

In Senatu pristinum civitatis caput verum reditum parabat: magnam interpellationem de rebus externis, vere anni 1922 a Raimundo Poincaré, rursus praeside Consilii ministrorum, acceptam. Textus, post mortem eius repertus et a Revue des Deux Mondes editus, reprehensionem ordinatam diplomatiae e bello natae continebat: methodum Consilii supremi accusabat, ubi quattuor homines « de sorte Galliae, Europae et orbis terrarum pro arbitrio statuissent » sociis minoribus exclusis, contra principia, ut ipse iudicabat, democratiae parlamentariae, et accusationes imperialismi Francogallici a gubernio Britannico Lloyd George sparsas refellebat. Haec accusatio annuntiata tantum sollicitudinis movit ut clausura sessionis senatoriae festinata, ineunte Aprili anni 1922, pronuntiationem in autumnum differret. Deschanelio occasio non fuit: die 28 Aprilis anno 1922 Lutetiae mortuus est pleuritide quae sectionem abscessus pulmonaris secuta erat, septem et sexaginta annos natus.

Exsequiae eius cum honoribus militaribus die 3 Maii anno 1922 in ecclesia Sancti Honorati ad Eylau celebratae sunt, praesentibus gubernio, Poincaré, marescallis Foch et Franchet d'Esperey, corpore legatorum externorum et multitudine pia. Secundum ultimam eius voluntatem nulla oratio in coemeterio Montparnasse habita est, ubi sepulcrum familiare petivit: unus ex oratoribus regiminis celeberrimis ita decessit ut nulla vox super tumulum eius tolleretur.

Orator et scriptor

Paulus Deschanel ab Aimé Nicolas Morot pictus.

Fama Deschanelii primum in verbo nitebatur. Ad eloquentiam a pueritia institutus a patre litterarum professore et praelectore claro, stilum coluit abundantem, floridum, diligenter paratum, qui in magnis occasionibus mirabiliter valuit et coetus in disputatione cotidiana interdum fatigavit. Imago quam diaria anno 1893 de eo pinxerunt, « alumni eloquentiae », figurae elegantis et multiplicis in scriptorio effigiebus Chateaubriand et Voltaire circumdatae, duplicem personam, litterariam et politicam, quam vindicabat, bene exprimit.

Opera eius scripta duo studia eius reddunt. Ad res externas et coloniales pertinent studia iuvenilia de Talleyrand et de Friderico II, deinde La Question du Tonkin (1883), La Politique française en Océanie (1884) et labores de commodis Francogallicis in Oceano Pacifico. Ad quaestionem socialem et instituta pertinent La République nouvelle et La Question sociale, ambo anno 1898 edita, atque orationes et tractatus de decentralizatione, mutualitate et reformatione civitatis, ubi progressismus eius moderatus exprimitur. Bellum ei volumen La France victorieuse inspiravit, quod orationes annorum 1914-1919 colligit, et anni qui electionem Elysaeam antecedunt scriptione vitae Gambettae dominantur, conditoris regiminis quem exemplar eloquentiae et amoris patriae habebat. Academia Francogallica, eum anno 1899 eligens, non tam magnum scriptorem quam perfectum exemplum viri publici litterati Tertiae Rei Publicae consecravit.

Posteritas: « praeses non intellectus »

Sepulcrum Pauli Deschanel in coemeterio Montparnasse.

Posteritas Deschanelii contra cursum eius aedificata est. Vir qui per quartam saeculi partem inter conspicuos Galliae parlamentarios fuit, praeses Camerae horis regiminis gravissimis, in memoria communi praeses ex hamaxosticho lapsus factus est, insanus putativus Elysaei, heros invitus cantilenae de custode cancellorum. In omni fere electione praesidiali eadem anecdota, saepe ficta, raro probata, reflorescebant, adeo ut tota eius vita ex solis septem mensibus anni 1920 iudicata sit. Ipse vim ridiculi in re publica disqualificantem praesenserat, quae ante eum Mac-Mahon et Felicem Faure percusserat.

Historiographia recens hanc imaginem corrigere aggressa est. Vita a Theodorico Billard scripta, cuius subtitulus Deschanelium « praesidem non intellectum » facit, fabulas Elysaeas singulatim dissolvit et parlamentarium exercitatum, democratiae moderatae et socialis doctorem, praesidem Camerae annorum 1898-1902 et 1912-1920, duorum temporum cardinalium historiae regiminis, restituit. Syntheses universitariae de Tertia Re Publica significationem politicam electionis anni 1920 retinent: Deschanelium Clemenceauo praeferentes, parlamentarii parenthesim belli claudere et ad notionem praesidatus modestam redire eligebant, cuius electionis ambiguitates discrimen mensis Septembris anni 1920 deinde abdicatio Millerandio anno 1924 politice imposita ostenderent. Figura transitus inter Rem Publicam optimatium litteratorum et democratiam multitudinis, Paulus Deschanel ita exemplum scholasticum manet: hominis qui vitam impendit muneri expugnando cuius exercitium eum paucis mensibus fregit, cuiusque historia, eo invito, lapsum magis quam ascensum memorat.

Bibliographia

• Thierry Billard, Paul Deschanel. Le président incompris, Lutetiae, Perrin, coll. Tempus, 2022 (editio iterata). Vita princeps, tabulario Deschanel innixa, quae fabulam a veritate septennii anni 1920 distinguit.
• Inter opera vetustiora ab hac vita recensita numerantur praesertim Jean Mélia, Paul Deschanel, Plon, 1924; Louis Sonolet, La Vie et l'Œuvre de Paul Deschanel, Hachette, 1926; necnon commentarius doctoris Logre de « syndromate Elpenoris », Le Monde, die 1 Maii 1948, prima interpretatio medica lapsus ex hamaxosticho.
• Jean-Jacques Becker, Victoire et frustrations (1914-1929), Lutetiae, Le Seuil, coll. Points Histoire, 2013. De rerum condicione electionis praesidialis anni 1920 et Foederis nationalis.
• Jean-Marie Mayeur, Les Débuts de la IIIe République (1871-1898), Lutetiae, Le Seuil, coll. Points Histoire, 2013; Madeleine Rebérioux, La République radicale ? (1899-1914), Lutetiae, Le Seuil, coll. Points Histoire, 2014. De condicione politica primorum annorum cursus Deschanelii et progressismi.

Nexus externi

Vicimedia Communia plura habent quae ad Paulum Deschanel spectant.

• "Paul Deschanel" apud Academiam Francicam
• "Paul DESCHANEL (18 fév-20 sept 1920)" apud situm praesidis Franciae

Principes Franciae 1799–1946

Napoleo Bonaparte primus consul 1799, imperator 1804 • Ludovicus XVIII rex 1814 • Carolus X 1824 • Ludovicus Philippus 1830 • Ludovicus Napoleo Bonaparte praeses 1848, imperator 1851 • Adolphus Thiers praeses 1871 • Patricius de Mac-Mahon 1873 • Iulius Grévy 1879 • Maria Franciscus Sadi Carnot 1887 • Ioannes Casimir-Perier 1894 • Felix Faure 1895 • Aemilius Loubet 1899 • Armandus Fallières 1906 • Raimundus Poincaré 1913 • Paulus Deschanel 1920 • Alexander Millerand 1920 • Gasto Doumergue 1924 • Paulus Doumer 1931 • Albertus Lebrun 1932 • Philippus Pétain princeps civitatis Francicae 1940–1944 • Carolus de Gaulle praeses Franciae liberae 1940, praeses regiminis provisorii 1944 • Felix Gouin 1946 • Georgius Bidault 1946 Opus geopoliticum • Porta Franciae • Index praesidum rei publicae Francicae Capsae cognatae: Reges Francorum • Praesides Franciae 1947– • Primi ministri Franciae