Domitus
Domitus vel domi exstricatus? est ratio qua species animalium plantarumque dilectu humano ad potestatem humanam adsuescit. Domitus proprietas est quippe artificiosa ab hominum electione. Aliquae species, sicut Elephas maximus, cuius permulti singulariter sunt animalia labori diutissime dicata, non "domi exstricata" habentur quia sub potestate humana plerumque non alita sunt, quamquam saepe mansuefiunt. Homines animalia domita ob multas causas curaverunt: ut cibum et pretiosas merces (sicut lanam, gossypium, vel sericum) producant, ut multis modis laborent (ut hominibus resque transportent et tutentur), ut se et pecus protegant, ut voluptatem dent (sicut animalia dilecta et plantae ornamentales), et pro investigationibus scientificis (velut indagationes curae quorundam morborum).
Plantae domitae praecipue causa dilectationis aestheticae in domo et circa domum saepe "plantae dilectae" vel "ornamentalia" appellantur; mansuefactae autem plantae quae pro copiis cibi adhibentur "fruges" usitate appellantur. Discrimen fieri potest plantarum domitarum quae homines cogitate ob proprietates optabiles mutaverunt aut legerunt (vide cultigenus) et plantarum domitarum quae necessarie abs earum cognatis feris non discrepant, Similiter, animalia ob sodalitatem domi mansuefacta usitate appellantur animalia dilecta, et ea causa cibi vel laboris appellantur animalia domita vel animalia fundi.
Index |
[recensere] Domitus animalium
[recensere] Tempora locique primi domitus
Omnes anni sunt a.C.n.
[recensere] Circulus alter
| Animal | Classis | Ordo | Tempus | Locus |
|---|---|---|---|---|
| Bos primigenius indicus | Artiodactyla | Mammalia | 8000 BCE | India |
| Apis | Hymenoptera | Insecta | 4000 BCE | Multi loci |
| Elephas maximus | Proboscidea | Mammalia | 2000 BCE | Civilizatio Vallis Indi |
| Dama dama | Artiodactyla | Mammalia | 1000 BCE | Basin Mediterranea |
| Pavo cristatus | Galliformes | Aves | 500 BCE | India |
| Streptopelia risoria | Columbiformes | Aves | 500 BCE | Africa Septentrionalis |
| Coturnix japonica | Galliformes | Aves | 1100–1900 | Iaponia |
| Serinus canaria | Passeriformes | Aves | 1600 | Canariae, Europa |
| Aix galericulata | Anseriformes | Aves | Ignotum | Sina |
| Cygnus olor | Anseriformes | Aves | 1000–1500 | Europa |
[recensere] Exempla domitus hodierni
| Animal | Ordo | Classis | Tempus | Locus |
|---|---|---|---|---|
| Rattus norvegicus (varietas fancy rat) | Rodentia | Mammalia | 1800s | Britanniarum Regnum |
| Vulpes | Carnivora | Mammalia | 1800s | Europa |
| Neovison vison, Mustela lutreola | Carnivora | Mammalia | 1800s | Europa |
| Melopsittacus undulatus | Psittaciformes | Aves | 1850s | Europa |
| Nymphicus hollandicus | Psittaciformes | Aves | 1870s | Europa |
| Taeniopygia guttata | Passeriformes | Aves | 1900s | Australia |
| Cricetinae | Rodentia | Mammalia | 1930s | United States |
| Vulpes vulpes domestica | Carnivora | Mammalia | 1950s | Unio Sovietica |
| Ovibos moschatus | Artiodactyla | Mammalia | 1960s | United States |
| Elaphe guttata | Squamata | Reptilia | 1960s | Civitates Foederatae |
| Python regius | Squamata | Reptilia | 1960s | |
| Gromphadorhina portentosa | Blattodea | Insecta | 1960s | |
| Cervus | Artiodactyla | Mammalia | 1970s | Nova Zelandia |
| Erinaceinae | Erinaceomorpha | Mammalia | 1980s | Civitates Foederatae |
| Petaurus breviceps | Diprotodontia | Mammalia | 1980s | Australia |
| Mephitidae | Carnivora | Mammalia | 1980s | Civitatum Foederatarum |
| Potos flavus | Carnivora | Mammalia | tempus incertum | Media America |
[recensere] Animalia olim mansuefacta
Nonnullae species dicuntur mansuefactae fuisse, sed non iam mansuetae sunt, aut quia eae sunt exstinctae, aut quia earum forma domita non exstat. Exempla sunt Bassariscus astutus, Bos aegyptiacus, elephantes Africanus et Asianus (vide Elephas belli), Puma yagouaroundi, et Strigops habroptila.
[recensere] Hybridae
Multa horum nominum sunt portmanteaux Anglici.
- Alpaca (DNA monstrat hoc animal esse hybrida Lamae glama et Vicugnae vicugna)
- Beefalo
- Cama (animal)
- Chausie
- Cheetoh
- Coydog
- Dzo
- Feles Bengalensis
- Hinny
- Huarizo
- Iron Age Pig
- Mulus
- Savanna (feles)
- Sheep-goat
- Tiglon
- Wolfdog
- Wolphin
- Yakalo
- Zeedonk
- Zetland
- Zorse
- Zony
- Zubron
[recensere] Vide etiam
- Indices et series temporis
- Commentarii
[recensere] Notae
- ↑ Vide Origo canis domestici
- ↑ Krebs, Robert E. & Carolyn A. (2003). Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions & Discoveries of the Ancient World. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-31342-3
- ↑ Simmons, Paula; Carol Ekarius (2001). Storey's Guide to Raising Sheep. North Adams, MA: Storey Publishing LLC. ISBN 978-1-58017-262-2
- ↑ Melinda A. Zeder, Goat busters track domestication (Physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), April 2000.
- ↑ Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L. The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression., April 2000.
- ↑ Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa (Sahara), southwestern Egypt.
- ↑ Fons: Laboratoire de Préhistoire et Protohistoire de l'Ouest de la France [1].
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named9500_years - ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedMuir - ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedWalton - ↑ [2], domestication of the cat on Cyprus, National Geographic.
- ↑ West B. and Zhou, B-X., Did chickens go north? New evidence for domestication, World’s Poultry Science Journal, 45, 205-218, 1989, Formula:PDFlink, 8 p.
- ↑ History of the Guinea Pig (Cavia porcellus) in South America, a summary of the current state of knowledge
- ↑ Beja-Pereira, Albano et al., African Origins of the Domestic Donkey, Science 304:1781, 18 June 2004, cited in New Scientist.
- ↑ Roger Blench, The history and spread of donkeys in Africa|235 KiB.
- ↑ The Domestication of the Horse; vide etiam Domitus equi
- ↑ Domestication of Reindeer
- ↑ Geese: the underestimated species
[recensere] Nexus externi
- De domitu animalium
- Guns, Germs and Steel, liber a Jared Diamond scriptus (ISBN 0-393-03891-2)
- Nuntius de fele antiquissima
- Experimentum Belyaev cum vulpe domestica
- Usus Animalium Domesticorum in Educatione Hortorum Zoologicoum
- Primus Domitus Cucurbitae peponis in Americis abhinc annorum 10,000
- Tabula domitus boum
- Major topic "domestication": free full-text articles (plusquam centum reviews) in National Library of Medicine
- Why don't we ride zebras? interretialis puerorum pellicula de domitu animalium