Vita Marcelli (Plutarchus)

Vita Marcelli est biographia Marci Claudii Marcelli, viri Romani quinquies consulis, a Plutarcho scriptore Graeco composita et in Vitis parallelis cum stratego Thebano Pelopida comparata. Ambo enim gloria iam parta magna sese incaute periculo obiecerunt atque militis potius quam imperatoris munere fungentes perierunt. Hanc vitam saeculo quinto decimo in nostrum sermonem vertit Guarinus Veronensis.

De fontibus

Plutarchus qui plurimum legebat in hac vita fontes suos saepius solito nominat. Ita quater Posidonium, ter Titum Livium, bis Caesarem Augustum^[1] (verisimiliter ex oratione funebri quam ille anno 23 a.C.n. pro genero et nepote Marcello habuit, sororis Octaviae filio) invocat. Citantur insuper Cornelius Nepos (qui vitam quandam Marcelli hodie deperditam scripsisse putatur), Polybius, Valerius Maximus rexque Iuba II. In rerum narratione et bellicis gestis praecipui fontes existimantur Titus Livius et Polybius. In summa non multum a Tito Livio abit quem hodieque legere possumus (e Polybio post quintum librum tantummodo excerpta manent). Nec sane omittendus Posidonius qui non minus de moribus quam de historia disserebat.

Ut ei mos erat etiam versus leporis causa inserit, Homeri, Pindari, Euripidis atque insuper bis Xenophontis Cyropaediae meminit^[2]. Archimedis inventis ita delectatur ut in excursu Archytae Tarentini atque Eudoxi Cnidii opera priora memoret atque Platonis de eis opinionem^[3].

De Plutarchi proposito

Ut in aliis vitis et hic Plutarchus Marcellum maiorem et meliorem quam revera fuit facere conatur. Cui si credimus dux mitis et misericors fuit qui Syracusis a suis militibus diripiendis lacrimas infudit atque Archimedis mortem acerbe doluit^[4]. Etiam fabulam a Posidonio mutuatur quomodo ob unius amici preces Engyi incolis pepercerit^[5]. In aliarum civitatum calamitatibus culpam in ipsos incolas reicit potius quam in Marcellum^[6]. Econtra incolas Ennae iussu praefecti Romani saeviter trucidatos tamquam horrendum et inutile facinus narrabat Titus Livius his verbis aestimationem suam tradens: quia caede infanda rebantur non hominum tantum sed etiam deorum sedem uiolatam esse, tum uero qui etiam ante dubii fuerant defecere ad Poenos^[7]. Ipse Plutarchus tamen in Comparatione (I.3) inter argumenta quae Pelopidam Marcello superiorem faciunt memorat quod dux Boeotus numquam deditos occidit. Ita saltem fatebatur Marcellum hoc fecisse. Hoc quoque Marcello obiciebat quod stulte et una cum altero consule exploratoris officio fungens mortem obiit, quod indignum prudenti imperatore videtur. Pelopidas saltem in ipsum hostium tyrannum impetum faciebat^[8]

Nec mirum si Polybio adfirmanti invictum Hannibalem Italiam reliquisse contradicebat et testimonium auctorum Latinorum (in primis Augusti ita nepotis sui maiorum gloriam extollentis) praeferebat qui victorias de Hannibalis exercitu Marcello tribuebant etiamsi non ita magnae fuerunt ut bellum deciderent^[9]. Sed et Polybius, ut qui Scipionum cliens erat, Hannibalem vincendum Scipioni Africano reservare fortasse malebat.

Notae

↑ 30.5 et Comparatio 1.8.
↑ 21.3 et in Comparatione 3.2.
↑ 14 et 17.5-12. Plato enim mathematica ad res mechanicas adhiberi non probabat.
↑ 19.2-6: ...περισκεψάμενος τῆς πόλεως τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, ἐπὶ πολὺ δακρῦσαι, τῷ μέλλοντι γίνεσθαι συμπαθήσας... et 8-12.
↑ 20.3-11.
↑ 20.1-2: ... εἴ τι περὶ Ἔνναν ἢ Μεγαρεῖς ἢ Συρακοσίους ἔργον ἦν εἰργασμένον οὐκ ἐπιεικὲς αὐτοῖς, τοῦτο τῶν πεπονθότων αἰτίᾳ μᾶλλον ἢ τῶν πεποιηκότων δοκεῖν γεγονέναι.
↑ Ab Urbe condita XXIV.39.9.
↑ Comparatio III.1-8.
↑ Comparatio I.7-8: ὡς μὲν οἱ περὶ Πολύβιον λέγουσιν, οὐδ' ἅπαξ ἐνίκησεν, ἀλλ' ἀήττητος ἁνὴρ δοκεῖ διαγενέσθαι μέχρι Σκιπίωνος· ἡμεῖς δὲ Λιβίῳ <καὶ> Καίσαρι καὶ Νέπωτι καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Ἰόβᾳ τῷ βασιλεῖ πιστεύομεν ἥττας τινὰς καὶ τροπὰς ὑπὸ Μαρκέλλου τῶν σὺν Ἀννίβᾳ γενέσθαι· μεγάλην δ' αὗται ῥοπὴν οὐδεμίαν ἐποίησαν.

Editiones

Collection des Universités de France: Plutarque. Vies, tome IV, Timoléon-Paul-Emile. Pélopidas-Marcellus Texte établi et traduit par R. Flacelière et E. Chambry, Les Belles Lettres, 1966 Recensio critica

Plura legere si cupis

Edward Dale Clark, A historical commentary on Plutarch’s Marcellus, University of British Columbia, 1991
Joseph Geiger, "Plutarch's Parallel Lives: The Choice of Heroes", Hermes, 1981: 85-104
Alfred Klotz, "Die Quellen der plutarchischen Lebensbeschreibung des Marcellus", Rheinisches Museum, 1934: 289-318
Max Mühl, Poseidonios und der plutarchische Marcellus: Untersuchungen zur Geschichtschreibung des Poseidonios von Apameia, (Klassisch-philologische Studien; 4) Ebering, 1925
Guilelmus Soltau, De Fontibus Plutarchi in Secundo Bello Punico enarrando, Bonnae, 1870

Nexus externi

Textus apud Vicifontem Ibidem comparatio Marcelli et Pelopidae

Quamquam sint nonnulli nexus speciales de hac re, nexus interviciales absunt. Adde versiones barbaras Vicipaedianas, si reppereris.

[1] 30.5 et Comparatio 1.8.

[2] 21.3 et in Comparatione 3.2.

[3] 14 et 17.5-12. Plato enim mathematica ad res mechanicas adhiberi non probabat.

[4] 19.2-6: ...περισκεψάμενος τῆς πόλεως τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, ἐπὶ πολὺ δακρῦσαι, τῷ μέλλοντι γίνεσθαι συμπαθήσας... et 8-12.

[5] 20.3-11.

[6] 20.1-2: ... εἴ τι περὶ Ἔνναν ἢ Μεγαρεῖς ἢ Συρακοσίους ἔργον ἦν εἰργασμένον οὐκ ἐπιεικὲς αὐτοῖς, τοῦτο τῶν πεπονθότων αἰτίᾳ μᾶλλον ἢ τῶν πεποιηκότων δοκεῖν γεγονέναι.

[7] Ab Urbe condita XXIV.39.9.

[8] Comparatio III.1-8.

[9] Comparatio I.7-8: ὡς μὲν οἱ περὶ Πολύβιον λέγουσιν, οὐδ' ἅπαξ ἐνίκησεν, ἀλλ' ἀήττητος ἁνὴρ δοκεῖ διαγενέσθαι μέχρι Σκιπίωνος· ἡμεῖς δὲ Λιβίῳ <καὶ> Καίσαρι καὶ Νέπωτι καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Ἰόβᾳ τῷ βασιλεῖ πιστεύομεν ἥττας τινὰς καὶ τροπὰς ὑπὸ Μαρκέλλου τῶν σὺν Ἀννίβᾳ γενέσθαι· μεγάλην δ' αὗται ῥοπὴν οὐδεμίαν ἐποίησαν.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]