Si quis Deciorum

Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Si quis Deciorum
Numerus	CB 195
Argumenta	Alcoholismus, Alea, Conviviality
Lingua	Lingua Latina mediaevalis
← In cratere meoIn taberna quando sumus →

“Si quis Deciorum dives officio” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti (cum paucis verbis Theodiscis), quod in codice Carminum Buranorum sub numero CXCV reperitur.

Textus

1a. Si quis Deciorum dives officio

gaudes in vagorum esse consortio,

vina numquam spernas,

diligas tabernas.

1b. Bacchi, qui est spiritus, infusio

gentes allicit bibendi studio;

curarumque tedium

solvit et dat gaudium.

1c. Terminum nullum teneat nostra contio,

bibat funditus confisa Decio.

nam ferre scimus eum

Fortune clipeum.

1d. Circa frequens studium sis sedula,

apta digitos, gens eris emula,

ad fraudem Decii

sub spe stipendii.

2a. Qui perdit pallium,

scit esse Decium

Fortune nuntium

sibi non prospere,

dum ludit temere

gratis volens bibere.

2b. Lusorum studia

sunt fraudis conscia;

perdentis tedia

sunt illi gaudium,

qui tenet pallium

per fraudis vitium.

3. Ne miretur homo, talis

quem tus es nudavit;

nam sors item cogit talis

dare penas factis malis

Iovemque beavit.

4a. Ut plus iudat,

quem sors nudat,

lucri spes hortatur;

sed dum testes

trahunt vestes

non auxiliatur.

4b. In taberna

fraus eterna

semper est in ludo.

hanc qui amat,

sepe clamat

sedens dorso nudo:

5. «Ve tuis donis, Decie,

tibi fraus et insidie;

turbam facis lugentium,

paris stridorem dentium.

6a. Lusorum enim studia

sunt fraudes et rapina,

que michi supplicia

merso dant in ruina.

6b. Fortune bona primitus

voluntas est inversa,

in meque michi penitus

novercatur aversa.

6c. In vase parapsidis

stat fronte capillata,

que nunc aures aspidis

habet, retro calvata.»

7. «Schuch!» clamat nudus in frigore,

cui gelu riget in pectore,

quem tremor angit in corpore:

– ut sedeat estatis tempore

sub arbore!

8a. Per Decium

supplicium

suis datur cultoribus,

quos seviens

urget hiems

semper suis temporibus.

8b. Sub digito

sollicito

latet fraus et deceptio;

hinc oritur,

dum luditur,

sepe litis dissensio.

9a. Deceptoris est mos

velocis, ut tardos

et graves fraudet sors;

sint secum Decii,

sed furti conscii,

dum ludunt, socii.

9b. Sub quorum studio

fraus et deceptio

regnant cum Decio;

non equis legibus

damna notavimus,

sed nexis retibus.

10. Corde si quis tam devoto

ludum imitatur,

huius rei testis Otto,

colum cuius regit Clotho,

quod sepe nudatur.

11a. Causa ludi

sepe nudi

sunt mei consortes;

dum sic prestem,

super vestem

meam mittunt sortes.

11b. Heu, pro ludo

sepe nudo

dat vestire saccus!

sed tum penas,

mortis venas

dat nescire Bacchus.

12. Tunc salutant peccarium

et laudant tabernarium,

excluditur denarius,

profertur sermo varius:

13a. «Deu sal, misir bescher de vin!»

Tunc eum osculamur

Wir enachten niht uf den Rin,

sed Baccho famulamur.

13b. Tunc rorant scyphi desuper

et canna pluit mustum,

et qui potaverit nuper,

bibat plus quam sit iustum.

13c. Tunc postulantur tessere,

pro poculis iactatur,

nec de furore Boree

quisquam premeditatur.

Descriptio

Hoc carmen, Hugoni Primati ascriptum et in sectione potoria codicis positum, vitia ludicra et exhilarationem tabernariam celebrat atque satirice describit. Auctor cultum fictum "Decii", dei aleatorum, inducit, ubi ludus tesserarum ad paupertatem et nuditatem lusores perducit. Per mixturam invidiae, fraudis, et gaudii bacchici, carmen miseriam illorum qui omnia perdunt cum solacio vini comparat. In textu apparet imago Fortune vultu averso et usus rarior linguis vulgaribus admixtus, quod vitam vagorum inter pericula hiemis et calorem tabernae fideliter exprimit.

Investigatio critica

Hoc carmen ludum alearium, vini usum atque tabernae vitam celebrat, pericula quoque doli et fraudis inter aleas extollens. Structura carminis ad similitudinem carminis sexagesimi primi conformata est, cuius procul dubio parodiam exhibet. In primis versibus mentio fit asseclarum Decii, qui deus aleatorum a goliardis fingitur ut propitiam fortunam ludentibus afferat; nomen autem eius ex antiqua gallica voce pro "tali" vel "alea" derivatur. Numeri ipsi alearum, quos auctor memorat, mixturam linguarum praebent, namque vocabulum as (duo) ex gallico antiquo, e (unus) autem ex latino trahitur, quamvis in textu originali nomina germanica mediae aetatis inveniantur.

In carmine imagines mythologicae cum vita cotidiana miscentur. Fortuna ritu tradito cum caesarie in fronte depingitur, sicut in aliis carminibus huius corporis litterarii videtur, dum Clotho, una e Parcis, ut fati rectrix invocatur. Nomen autem "Ozene", quod in textu legitur, ut fictio conventionalis habendum est. Ambiguitas quaedam in versu duodecimo elucet, ubi locutio excludunt denarium duplicem sensum praebet: aut pecuniae amissionem aut econtra eius extractionem significare potest.

Sectio finalis subita personarum mutatione distinguitur, cum a tertia persona plurali ad primam transitur, sermonibus gallico antiquo et germanico interpositis. Hic auctor locos biblicos parodice convertit: imago poculorum redundantium et vini e vasa effluentis clare verba Prophetae Isaiae (XLV, 8) de iustitia e caelo rorante imitatur. Denique, oblivio hiemis et frigidorum Borcae flaminum laetitiam epulantium confirmat, qui curas mundanas posthabent.

Bibliographia

• Rossi, Petrus Victorius, red. (2006 [1989]). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4

• Ostendere
• Recensere
• Historiam inspicere

Carmina Burana