Roman numeral 10000 CC DD.svg
Mille Paginae.png

Renatus Cartesius

E Vicipaedia
Jump to navigation Jump to search
Wikidata-logo.svg Renatus Cartesius
Res apud Vicidata repertae:
Renatus Cartesius: imago
Renatus Cartesius: subscriptio
Nativitas: 31 Martii 1596; Descartes
Obitus: 11 Februarii 1650; Holmia
Patria: Francia

Officium

Officium: Professor
Munus: philosophus, mathematicus, musicologus, physicus, astronomus, musicae theoricus, epistularum auctor, mechanical automaton engineer, miles

Consociatio

Familia

Genitores: Joachim Descartes;
Proles: Franccine Descartés

Memoria

Sepultura: Abbey of Saint-Germain-des-Prés, Adolf Fredrik Church

Insignia heraldica

Renatus Cartesius: insigne

Renatus Cartesius[1] seu Renatus Des Cartes[2] (Francogallice René Descartes; natus Hagae Turonicae 31 Martii 1596; Holmiae mortuus 11 Februarii 1650) fuit philosophus et mathematicus Francicus qui ad illuminismum valde contulit. Saepe pater philosophiae modernae appellatur, et quidem his de causis: quod inter primos Aristotelismum scholasticorum reiecerit; quod dualismum animae et corporis nova ratione imbuerit; quod scientias naturales in observationibus et experimentis positas magnopere provexerit.

Dubitatione usus methodo opinatam reiecit cognitionem in auctoritate sensibus ratione positam, novaque fundamenta epistemica erexit hac intuitione nixus: cum cogito, sum. Quod his praeclaris verbis dixit: "Ego cogito, ergo sum."[3] Cartesius dualismum ontologicum effecit, qui animam, quam rem cogitantem dixit, a materia, quam rem extensam nuncupavit, prorsus distinxit. Metaphysica Cartesii rationalismum sequiur, quippe cum notiones innatas animae materiae Dei postulent. Physica autem ac physiologia eius in sensuum experientia positae mechanismo et empirismo nituntur.

Tabularia de Cartesio Universitatis Pictaviensis, 1616.

De vita[recensere | fontem recensere]

Renatus die 30 Martii anno 1596 Hagae Turonicae apud aviam maternam natus est. Iam iam primum annum compleverat, cum Ioanna Brochard mater quodam morbo pulmonis confecta obiit.[4] Ab avia eruditus est cum sorore fere annis sex maiore, et fratre annis quinque. Ioachim Descartes pater, qui praedia in Castro Heraldi possidebat ibique habitabat, iuris consultus parlamento provinciali operam navabat. Praeterea, Renatus fere annorum quattuor erat, cum pater rursus sibi matrimonium reparavit.

Initia vitae Renati nobis latent. Nihilo minus puer infirmae valetudinis fuisse videtur, nam cum decem aut undecim annos natus Flexiam missus esset, ut apud collegium Iesuitarum studia coleret, permittebatur diu mane in lecto manere, cum ceteri pueri ad preces matutinas habendas cum ortu solis e lecto surgerent. (Quam consuetudinem per omnem vitam servavit.) Apud collegium educatione liberali quam amplissima instructus est, nam non solum Latinam et Graecam linguas didicit; philosophiaque ac arte rhetorica et dialectica eruditus est, sed etiam in studiis mathematicae et physicae versatus est. Disciplina in schola Iesuitarum tradita in scholastica Aristotelio-Thomistica posita magnas apud Renatum dubitationes suspicionesque excitavit, quamquam semper scholam suam magistrosque suos in honore habuit.

Finitis scholae studiis anno 1616 apud universitatem Pictaviensem baccalaureati et iuris licentiati gradum cepit — voluntate patris, ut videtur, cum complures homines gentis iure graduati essent. Sed quae ante annum 1618 fecerit, incertum est. Doctrinam qua in schola eruditus erat varie ancipitique opinione passsus est, nam institutionem laudabat, argumenta vituperabat. Post omnia studia dubitationibus laborabat conscius inscientiae suae:

Quapropter ubi primum mihi licuit per ætatem è præceptorum custodia exire, literarum studia prorsus reliqui: Captóque consilio nullam in posterum quærendi scientiam, nisi quam vel in me ipso, vel in vasto mundi volumine possem reperire, insequentes aliquot annos variis peregrinationibus impendi: Atque interea temporis, exercitus, urbes aulásque exterorum principum invisendo, cum hominibus diversorum morum & ordinis conversando, varia hinc inde experimenta colligendo, & me ipsum in diversis fortunæ casibus probando, sic ad omnia quæ in vita occurrebant attendebam, ut nihil ex quo eruditior fieri possem mihi viderer omittere.[5]

Anno 1618 in Bataviam profectus est, ut apud Mauritium Oraniensem voluntarium munus militiae sustineret, eo pacto arbitratus facilius se in Europa iter facere mundumque visere posse (nam sedes belli tum alibi erat). Bredae cognovit Isaacum Beeckman, mathematicum et philosophum Batavum octo annis maiorem natu, quocum amicitiam iunxit. Beeckman Cartesium excitavit, ut denuo arte mathemtica usus scientiis operam daret. Die 31 Decembris 1618 strenam amico suo dicavit Compendium musicae (nam musica tum temporis pars mathematicae putabatur). Qui liber, primus ex libris a Cartesio conscriptis, non ante exiit quam anno 1650 post obitum Cartesii.

Anno 1619 Cartesius Isaaco Beeckman duce naviter in problemata mathematica et mechanica incumbebat, donec sub exitum anni, iam exorto bello triginta annorum, Bredam reliquit nomen daturus exercitui catholico Maximiliani, Bavariae ducis et Franciae socii. Ulmae pernoctans 10 Novembris 1619 somnia vidit tria, quibus officium vitae sibi dari intellexit.[6] In iis enim somniis iucundis et confusis fundamenta novae scientiae illi apparuerunt, in quibus geometriam analyticam poneret. Quibus visis Cartesius iuvenis nuntiari putavit omnem scientiam sibi reformandam esse. Itaque a philosophia incipere constituit, a qua principia ceterarum scientiarum duci arbitrabatur.

Annis 1620 hanc novam methodum excogitare coepit adgressus ad multa opera ad methodum attinentia, quae quidem non perfecit. Quas demum exercitationes anno 1628 reliquit. Aliis quoque operam dedit inquisitionibus, quae problemata sensui subiecta sicut opticam tractant. Anno 1623 in Italiam profectus est. Anno 1625 Lutetiam reversus Marinum Mersennum. philosophum multis in rebus versatum, convenit. Anno 1628 in Bataviam demigravit, ubi usque ad annum 1649 habitavit.

Cartesius die 11 Februarii 1650 Holmiae obiit, ubi ad Reginam Christinam docendam vocatus erat; constat eum pneumonia mortuum esse.

De philosophia[recensere | fontem recensere]

Saepe constat Cartesium primum esse qui compagem scientiarum naturalium, his primum crescentibus, fecit. "Discours de la méthode" scribens invidere principia principalia quae aliquis sine dubio scire possit conatur. His in animo habens, omniaque quae dubitare potest spernens haec restituit ut fundamenta ulteriorae scientiae faciat.

Cartesius laborans.

Meditationibus de Prima Philosophia, Cartesius praeter omnia dubit. Primo omnia a sensibus dubit, cum saepe sensus homines decipent. Sunt autem, dicit, de quibus sensus nos decipere non possunt, nam sensus "interdum . . . circa minuta quaedam & remotiora nos fallant, pleraque tamen alia sunt de quibus dubitari plane non potest". Secundo, Cartesius deliberat si ipse aut dormiat aut insanus sit. Quamquam potestatem insaniae somnique ad de rebus compositis decipendum, postulat omnia quae homines in somnis aut in insaniis vident sunt res quas hi homines iam cognoverunt negatque se de rebus logicis (e.g. mathematica et suum systema Cartesianum coordinatarum) a somnio decipetur. Tertio ergo, deo bono negato, Cartesius sumet esse "genium aliquem malignum, eundemque summe potentem & callidum, omnem suam industriam in eo posuisse" ut se falleret. Hic genius, ut postulat, Cartesium etiam de arithmetica decipere potest.

Quae cum ita sint, omnia maxime in dubio esse videtur; quaereret igitur aliquid certus, ut fundamenta pro scientiam veram inveniat:

In tantas dubitationes hesternâ meditatione conjectus sum, ut nequeam ampliùs earum oblivisci, nec videam tamen quâ ratione solvendae sint; sed, tanquam in profundum gurgitem ex improviso delapsus, ita turbatus sum, ut nec possim in imo pedem figere, nec enatare ad summum. Enitar tamen & tentabo rursus eandem viam quam heri fueram ingressus, removendo scilicet illud omne quod vel minimum dubitationis admittit, nihilo secius quàm si omnino falsum esse comperissem; pergamque porro donec aliquid certi, vel, si nihil aliud, saltem hoc ipsum pro certo, nihil esse certi, cognoscam. Nihil nisi punctum petebat Archimedes, quod esset firmum & immobile, ut integram terram loco dimoveret; magna quoque speranda sunt, si vel minimum quid invenero quod certum sit & inconcussum.
– Renatus Cartesius, Meditationes de Prima Philosophia, meditatio II, i (1641).

Cogito[recensere | fontem recensere]

De potestate genii maligni putans, Cartsius se dixit invenisse rem certam, de qua nullus genius malignus eum decipit:

mihi persuasi nihil plane esse in mundo, nullum caelum, nullam terram, nullas mentes, nulla corpora; nonne igitur etiam me non esse? Imo certe ego eram, si quid mihi persuasi. Sed est deceptor nescio quis, summe potens, summe callidus, qui de industriâ me semper fallit. Haud dubie igitur ego etiam sum, si me fallit; & fallat quantum potest, nunquam tamen efficiet, ut nihil sim quamdiu me aliquid esse cogitabo. Adeo ut, omnibus satis superque pensitatis, denique statuendum sit hoc pronuntiatum, Ego sum, ego existo, quoties a me profertur, vel mente concipitur, necessario esse verum.
– Renatus Cartesius, Meditationes de Prima Philosophia, meditatio II, iii, (1641),

Argumentum quo Deum esse demonstravit[recensere | fontem recensere]

Cartesius duobus argumentis Deum esse demonstravit quorum genus est argumentum ontologicum, id est Caetesius demonstrare conatur deum propter definitionem eius esse. Meditatione quinta Cartesius ita de Deo scribit:

non possim cogitare Deum nisi existentem, sequitur existentiam a Deo esse inseparabilem, ac proinde illum reverà existere; non quòd mea cogitatio hoc efficiat, sive aliquam necessitatem ulli rei imponat, sed contrà quia ipsius rei, nempe existentiae Dei, necessitas me determinat ad hoc cogitandum: neque enim mihi liberum est Deum absque existentiâ (hoc est ens summe perfectum absque summâ perfectione) cogitare, ut liberum est equum vel cum alis vel sine alis imaginari.
– Renatus Cartesius, Meditationes de Prima Philosophia, meditatio V, x (1641).

Rationalismus[recensere | fontem recensere]

Cartesius rationem et scientiae et intellegentiae mentis esse fontem credens, exemplum dedit cerae:

Sumamus, exempli causâ, hanc ceram: nuperrime ex favis fuit educta; nondum amisit omnem saporem sui mellis; nonnihil retinet odoris florum ex quibus collecta est; ejus color, figura, magnitudo, manifesta sunt; dura est, frigida est, facile tangitur, ac, si articulo ferias, emittet sonum; omnia denique illi adsunt quae requiri videntur, ut corpus aliquod possit quàm distinctissime cognosci. Sed ecce, dum loquor, igni admovetur: saporis reliquiae purgantur, odor expirat, color mutatur, figura tollitur, crescit magnitudo, fit liquida, fit calida, vix tangi potest, nec jam, si pulses, emittet sonum. Remanetne adhuc eadem cera? Remanere fatendum est; nemo negat, nemo aliter putat. Quid erat igitur in eâ quod tam distincte comprehendebatur? Certe nihil eorum quae sensibus attingebam; nam quaecunque sub gustum, vel odoratum, vel visum, vel tactum, vel auditum veniebant, mutata jam sunt: remanet cera.
– Renatus Cartesius, Meditationes de Prima Philosophia, meditatio II, xi (1641).

Opera selecta Renati Cartesii[recensere | fontem recensere]

Principia philosophiae, 1685
  • 1618. Compendium Musicae. Liber est de theoria rebusque aestheticis musicae, pro Isaaco Beeckman scriptus est.
  • 1626–1628. Regulae ad directionem ingenii. Nondum finitum est. Autore motuo liber 1684 divulgatus est.
  • 1630–1633. Le Monde (Mundus) et L'Homme (Homo). Primum est accuratum opus re scientia naturalis Certesii. Homo Latine 1662 est divulagatum, Mundo 1664.
  • 1637. Discours de la méthode (Dissertatio de methodo). Introductio est de Essais, inter quae sunt et Dioptrique et Météores et Géométrie. Versio Latine Géométrie omissit; id separatem editus est.
  • 1637. La Géométrie (Geometria). Magnum opus Cartesii mathematicum.
  • 1641. Meditationes de prima philosophia sive Meditationes Metaphysicae. Editio secunda proximo anno divulgata quoque habet et obiectiones et responsiones et epistolam ad Dinet.
  • 1644. Principia philosophiae quae Cartesius opera Aristoteliana in universitatibus substituere voluit.
  • 1647. Notae in programma responsio est discipulo quondam Henrico Regio.
  • 1647. Descriptio corporis humani. Opus post mortem auctoris divulgatum est.
  • 1648. Responsiones Renati Des Cartes…. Notae de controversia inter Cartesium et Fransiscum Burnam 16 Aprilis 1648. Liber inventus est 1895 divulgatusque 1896.
  • 1649. Les passions de l'âme (Passiones animae). Dedicatus est liber Elizabetha Bohemiae.
  • 1657. Epistulae Cartesii, quae a Claudio Clerselier, qui multa de methematica omisit, divulgatae est.

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Sic Petrus Gassendus in titulo libri Disquisitio metaphysica seu dubitationes et instantiae adversus Renati Cartesii Metaphysicam, et responsa (1644); sic saepe postea.
  2. Seu Des-Cartes; sic, ipso vivo, in titulis librorum Latine divulgatorum, e.g. Renati Des-Cartes Meditationes de prima philosophia, inqva Dei existentia et anima immortalitas demonstratvr (1641) [1]; Geometria, à Renato Des Cartes anno 1637 Gallicè edita, nunc . . . in linguam Latinam versam et commentariis illustratam (1649) [2].
  3. Principia philosophiae 1.7 sqq.
  4. Baillet 1691: 13 inexplicabilem "mal de poumon" coniectat.
  5. Dissertatio de methodo, p- 6.
  6. Sebba 1987.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

Bibliographica
  • Sebba, Gregor (1964) Bibliographia Cartesiana: A Critical Guide to the Descartes Literature 1800-1960. Nijhoff.
  • Armogathe, Jean-Robert, et Vincent Carraud (2003) Bibliographie cartésienne (1960-1996). Lupiae: Conte.
De vita
  • Baillet, Adrien (1691) La vie de Monsieur Descartes. Première partie. A Paris, chez Daniel Horthemels.
  • Broughton, Janet (2002) Descartes's Method of Doubt. Princeton University Press.
  • Gaukroger, Stephen (1995) Descartes: an intellectual biography. Clarendon Press.
  • Hatfield, Gary (2018) René Descartes. The Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  • Rodis-Lewis, Geneviève (1995) Descartes: biographie. Calmann-Lévy.
  • Sebba, Gregor (1987) Dream of Descartes. Southern Illinois University Press.

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Wikisource-logo.svg Vide Renatus Cartesius apud Vicifontem.