Quia nonunquam
| Quia nonnunquam Litterae encyclicae | |
|---|---|
| Pontifex | Ioannes XXII |
| Datum | 26 Martii 1322 |
| Annus pontificatus | VI |
| Argumenta | De facultate disputandi super paupertatem Christi |
“Quia nonnunquam” incipit bulla apostolica a papa Ioanne XXII die 26 Martii anno 1322 promulgata, sexto anno pontificatus sui currente. Hoc documentum in medio illius magnae controversiae de paupertate Christi ponitur, quae summum pontificem cum multis partibus Ordinis Fratrum Minorum et praesertim cum illis qui "spirituales" dicebantur commisit. Per hanc bullam, Ioannes XXII illam prohibitionem sustulit, a papa Nicolao III in decretali Exiit qui seminat constitutam, quae vetabat ne quis hunc textum publice interpretaretur vel glossaret. Haec decisio eo spectabat, ut disputatio theologica et iuridica de possessionibus Christi et apostolorum libera fieret, cum haec quaestio iam gravissima evasisset quoad doctrinam, disciplinam et res politicas Ecclesiae.[1][2][3]
Hoc documentum momentum conversionis in controversia de paupertate evangelica attulit. Disputatione publice denuo aperta, Ioannes XXII iter paravit ad alias decisiones, quae in bullis Ad Conditorem canonum (1322) et Cum inter nonnullos (1323) ad finem perductae sunt; ibi enim papa negavit doctrinam de absoluta Christi paupertate esse pro dogmate tenendam. Bulla graves consecutiones habuit pro Ordine Franciscano, quia fundamentum iuridicum debilitavit quo paupertas absoluta defendebatur, et discidium inter pontificem et viros praestantes, sicut Michaël de Caesena, Guillelmus de Ockham et Bonagratia de Bergamo, valde auxit.[1]
Contextus historicus
[recensere | fontem recensere]Bulla tempore maximae tensionis intra Ecclesiam et praesertim intra Ordinem Franciscanum edita est. Ab exeunte saeculo XIII, opinio quae asseverabat Christum et apostolos nihil penitus possedisse, neque privatim neque communiter, facta erat quasi signum proprium quorundam Franciscanorum, qui hanc rem a sede apostolica iam definitam esse putabant. Ioannes XXII condicionem difficilem accepit, interpretationibus radicalibus et divisione inter fratres "conventuales" et "spirituales" permixtam. Controversia rursus exarsit anno 1321 ob processum inquisitionis Narbonae habitum, ubi heretica declarata est affirmatio Christum nihil umquam habuisse. Cum theologi Franciscani auctoritatem bullae Exiit qui seminat invocarent, papa rem ad examen cardinalium et theologorum in Curia Avionensi congregatorum misit.[2][3]
Argumentum
[recensere | fontem recensere]In bulla Quia nonnunquam, Ioannes XXII palam sustulit vetitum de commentariis in bullam Exiit qui seminat faciendis, ita ut theologis iurisperitisque liceret eius sententias libere perscrutari. Hac ratione pontifex nondum definitivam sententiam tulit, sed potius spatium liberis disputationibus intra Ecclesiam aperuit. Papa clarissime affirmavit ius definiendi quid esset haeresis tantum ad Sedem Apostolicam pertinere, minime vero ad privatas interpretationes vel ad decreta ordinum religiosorum. Ita bulla auctoritatem pontificiam in rebus doctrinalibus firmavit et viam stravit futuris intercessionibus papae de paupertate Christi.[2][3]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 Giovanni XXII.
- 1 2 3 Ferdinando Treggiari (). Il lessico giuridico della povertà. Ideale minoritico e diritto nel primo secolo dopo Francesco d'Assisi
- 1 2 3 Augusto Illuminati (). POVERTÀ, PROPRIETÀ, USO. POLEMICHE ANTIFEUDALI