O varium Fortune
Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.| O varium Fortune | |
|---|---|
| Numerus | CB 14 |
| Argumenta | avāritia |
| Lingua | lingua Latina mediaevalis |
“O varium Fortune” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero XIV reperitur.[1]
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]In hoc carmine, auctor naturam instabilem et mutabilem Fortunae describit, quae sine ordine hominum sortes evertit. Fortuna fingitur ut vis potens quae pauperes de stercore erigit et rhetores in consules mutat, sed eadem celeritate munera labilia rursus eripit. Haec "Sortis foedera" mobilia dicuntur, quia potentes debilitant et debiles nobilitant, rotam suam sine intermissione volvens.[1]
Argumentum per exempla historica illustratur, commemoratis claris viris et civitatibus quae ruinam fecerunt. Auctor de Dario, Pompeio, Troia, et Carthagine loquitur ut demonstret nihil in terris firmum esse; cuncta enim quae Sors lubrica dedit, eadem postea abstulit. Inde deducitur monitum morale: tutius est vitam mediam eligere quam fastigia petere, quia lapsus ab alta prosperitate semper gravior et durior sentitur.[1]
Denique carmen concluditur meditatione de fugacitate gloriae mundanae, quae comparatur olitibus marcidis vel agro qui hodie floret sed cras aridus erit. Quamvis Fortunae gratia dulcis videatur, eius brevitas omnem laetitiam corrumpit. Poeta igitur hanc lamentationem iustam esse confirmat, iterans versus initiales de lubricitate fati humani.[1]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]Hoc carmen Fortunam ut vim historicam tractat, quae per exempla antiquitatis variis modis instabilis demonstratur.[2] Inter victimas casus enumerantur heroes urbesque praeclarae, sicut Troia, Roma, Carthago, nec non Darius et Pompeius, qui licet gloria florerent, funditus eversi sunt.[3] Fortuna hic depingitur velut iniquum iudicium, quod praemia fortuito distribuit, pauperes sine merito tollens et nobiles deiciens.[4]
Textus identidem ad Boethii De consolatione philosophiae et ad Sacras Scripturas alludit, crudelitatem Fortunae cum instabilitate mundi sublunaris confundens.[5] Carmen ergo haberi potest exemplum de fati perfidia, quo lector monetur ut praesidium stabile quaerat potius quam summum rotae gradum petat.[6] Denique per structuram intertextualem vis Fortunae cum potestate Nummi conectitur (cf. CB 1), quasi in hoc saeculo divina providentia illis viribus cedat.[2]
Hoc carmen seriem brevem compositionum inducit quae de varietate Fortunae eiusque instabilitate agunt. Argumentum praecipue nititur in facultate fati res humanas penitus commutandi, unde sumitur imago inops ex luto excitatus, secundum locum biblicum in Libro I Regum (II, 8) iam in aliis carminibus obvium. Haec vis commutatrix etiam in cursu honorum apparet, ubi rhetor in consulem evehitur, quod exemplum ex Iuvenale (VII, 197-198) diserte depromitur ad demonstrandum quomodo eadem vis et tollere homines et deicere possit.[7]
Ad mutabilitatem sortis illustrandam, auctor figuras historicas Darii et Pompei adhibet, qui velut symbola casus politici habentur. Darius III, Persarum rex, ex litteris antiquis et carminibus epicis de Alexandro Magno scriptis — sicut in Alexandreide Gualteri de Castellione — Medio Aevo notissimus erat. Pariter Pompei Magni fortuna, qui ex fastigio potentiae ad extremam miseriam uno die decidit, iam ab Ovidio et Lucano tamquam documentum fragilitatis humanae celebrabatur. Hae narrationes, una cum memoria cladis Troianae, constantem admonitionem praebent de incertitudine rerum mundanarum.[7]
Investigatio palaeographica musica
[recensere | fontem recensere]In contextu codicum antiquorum qui carmen Burana 14 continent, praesertim in Codice Burano (München, BSB, Clm 4660), investigatio palaeographica systemata notationis admodum diversa revelat. In folio 47v eiusdem manuscripti, carmen O varium Fortune lubricum notatione adiastematica exaratum est, quae lineis carens motum melodicum potius quam certam altitudinem sonorum graphice demonstrat. Haec neumarum typologia, in Bavaria circa annum 1230 usitata, interpretationem exigit per comparationem cum aliis fontibus coaevis, sicut codice Oxoniensi Digby 166 vel Florentino Pluteo 29.2, ubi structurae rhythmicae magis definitae inveniuntur.[8]
Palaeographia musica huius carminis arcte cum structura metrica conectitur, quae versu decasyllabo (4+6) nititur, e modis Gallicis saeculi XII derivato. Analysis diastematica in aliis manuscriptis, sicut in codice Parisino (Bibl. nationale, Fr. 146) anni 1316, mutationes in notatione graphica ostendit, ubi ductus calami magis ad mensurabilitatem tendit. In codice Oxoniensi Rawlinson C 519, notae musicis signis superpositae textui motum ternarium sequuntur, quod cum natura proparoxytona versus Latini congruit. Investigatio ergo paleographica non solum formas signorum sed etiam necessitudinem inter accentum verborum et pondus notarum in membranis medii aevi illustrat.[8]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 5 De avaritia 1-25.
- 1 2 Lehtonen, 1995, p. 131.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 132, 135.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 133, 135.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 136, 139.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 135.
- 1 2 Rossi, 2006, pp. 240–241.
- 1 2 Venutti, Anna. O varium Fortune lubricum (CB 14). Examen Apium.
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
- Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4