Lingua Palatina
Lingua Palatina (Palatine Pälzisch, Theodisce Pfälzisch) lingua Palatinatus est, per se ad Linguas Germanicas Centrales Occidentales pertinens, quae per vallem Rheni in regione urbes Bipontium[1], Caesaream Lutram[1], Alceiam[1], Wormatiam, Manhemium[1], Heidelbergam, Spiram, Insulam Rheni[2] comprehendente usque ad Alsatiae fines extenditur.
Descriptio
[recensere | fontem recensere]Lingua Palatina, quae sicut lingua Bavarica autonomae linguae dignitatem habet, vulgo in Germania austro-occidentali adhibetur, accuratius in provincia (Theodisce Regierungsbezirk) Hassia Rhenana[3] et Palatinatu et in Circulo Saravi et Palatinatus, necnon in communibus Hassiae et Badeniae et Virtembergiae prope Manhemium.
Praecipuae linguae Palatinae varietates dialectales sunt:
- Palatina Orientalis (Theodisce Vorderpfälzisch), valde melodica, in Palatinatu, praesertim apud Portum Ludovici patens;
- Palatina Occidentalis (Theodisce Westpfälzisch), varietas quasi normata, in Circulo Saravi et Palatinatus patens (in Silva Palatina tamen varietas Austro-Occidentalis auditur);
- Palatina Austro-Occidentalis (Theodisce Südwestpfälzisch), antiqua dialectus Alemannica Alsatiae, adhuc vigens in territoriis Gallicis ad septentrionem Argentorati;
- Palatina Electoralis (Theodisce Kurpfälzisch), apud Manhemium aliosque Hassiae et Badeniae et Virtembergiae pagos patens.
In Ucraina varietas quaedam, quae Galiciana-Palatina nominatur, atque in Nova Anglia alia archaica linguae Palatinae forma adhibetur; ambae varietates e dialecto Palatina Austro-Occidentali, scilicet ex antiquo “dialecto silvae”, derivantur. Sicut lingua Islandica linguae Viccingorum, ita lingua Palatina antiquorum Francorum linguae simillima est.
Exempla
[recensere | fontem recensere]| Palatinice | Theodisce | Latine |
|---|---|---|
| dalles ('s hott d dalles) | kaputt (es ist kaputt) | fractus (fractus est) |
| bollere | lärmen | strepitum facere |
| Grumbeer | Kartoffel | patata |
| Schnoog(e) | Mücke | culex |
| ratzebutz | völlig | omnino |
| Schdää | Stein | saxum |
| Schdinndl | Stündchen | hora |
| arich | sehr | multum |
| ajo - nee (nää) | ja - nein | ita - non |
| isch lawer dir e Ohr ab unn widder draa | ich spreche gerne mit Ihnen | valde me delectat cum ea loqu |
| babbisch Gutsl | anhängliche Person | homo importunus et molestus |
| dowedder (dowedda) | dagegen | contra |
| babble | reden | loqui |
| ebbes | etwas | aliquod |
| Ärwett | Arbeit | labor |
| uff | nach | versus, ad |
| Woog | See | lacus |
| Zores | Streit | litigium |
| alla dann | aufwiedersehen | Vale(te) |
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 J. G. Th. Graesse, Orbis Latinus (Dresdae: Schönfeld, 1861; 1909. Brunsvici, 1972, 3 voll.) 1 (A–D), 2 (E–M), 3 (N–Z).
- ↑ Mone, F. J. (1848). Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins (Vol. 1). G. Braun'sche Hofbuchhandlung.
- ↑ Vide Status dioecesium catholicarum in Austria germanica, ubi dicitur "(...) Hassia rhenana (ubi jus francogallicum valet) (...)".