Licet eger cum egrotis
| Licet eger cum egrotis | |
|---|---|
| Numerus | CB 8 |
| Auctor | Gualterus de Castellione |
| Argumenta | avāritia |
| Lingua | lingua Latina mediaevalis |
“Licet eger cum egrotis” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero VIII reperitur.[1]
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]In hoc carmine, auctor satiricus de gravibus vitiis et corruptione cleri conqueritur. Invocans munus "cotis" (quae ferrum acuit sed ipsa secare non valet), scriptor sacerdotale officium usurpat ut praesides Ecclesiae reprehendat, qui Christum non sequuntur nisi a longe. Lamentatio ad filias Sion dirigitur, quia ordo clericalis ad vilitatem laicalem decidit et Ecclesia, sponsa Christi, iam facta est res mercalis.[1]
Argumentum praecipue simoniam impugnat: gratia divina, quae gratuita esse deberet, venalis facta est in curiis. Auctor memorat pacta Simonis Magi et nefas Giezi, monens eos qui sacramenta (altaria, eucharistiam, chrisma) vendunt lepra morali vulnerari. Cupiditas et ambitus tamquam idolorum servitus describuntur, quae pastores a templo Spiritus Sancti separant, eos in "filium sanguisugae" transformantes.[1]
Postremo, carmen describit senes et iuvenes cleri qui, virtutis speciem simulantes, vitiis carnalibus et luxuriae Epicuri indulgent. Metus inopiae in senectute eos ad pecuniam cumulandam impellit, unde castitatis murus perit et omnia iura per pecuniam pervia fiunt. Scriptor acerbe concludit neminem purum vivere, cum futuri pontifices non Deum, sed aurum et convivia colant.[1]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]Hoc carmen, in quarta collectionis parte numeratum (CB 8–CB 11), simoniam atque corrumpentem pecuniae vim intra ecclesiasticum ordinem acriter denuntiat.[2] Auctor clericos reprehendit qui, avaritia ducti, spiritualia munera mercantur, ita officium suum prodentes.[3] Argumentum praecipue in corruptos clericulorum mores intenditur: hi enim, dum egestatem senectutis timent, integritatis splendorem amittunt.[4] Opus igitur in traditionem satiricam inscribitur, quae summas Ecclesiae dignatates castigat ne christianae fidei puritas evertatur.[5]
Hoc carmen, a Gualtero de Castellione circa annum 1170 compositum, acrem praebet denuntiationem de corruptione Ecclesiae illius temporis. Poeta vehementer vituperat cleri mores, qui propter simoniam, avaritiam atque luxuriam a recto itinere deviavisse videntur. Gualterus, dum haec scribit, morbo leprae laborat, qua condicione ipse se "aegrum inter aegros" definit; quae imago, dolorem personalem cum morali mundi statu confundens, invenitur etiam in carmine CXXIII eiusdem auctoris.[6]
In prooemio, auctor se munere cotis fungi velle declarat, ut aliorum mentes exacuat, quamvis ipse actione careat, secundum claram Horatii poeticam imitationem. Dolor ob Ecclesiae statum evocatur per lamentationem "filiarum Sion", quae imago ex Evangelio secundum Lucam sumpta est. Ipsa simonia, quae tunc temporis late diffusa erat, per figuras biblicas Simonis Magi et Giezi illustratur. Giezi praesertim, famulus Elisei qui Naaman Syri munera dolo accepit, exemplum evadit peccati Simoniaci: sicut ille lepra percussus est, ita vitium spirituale quasi morbus totum corpus Ecclesiae, quae "sponsa Christi" dicitur, contaminat. Haec interpretatio allegorica, in traditione medii aevi exegitica usitata, avaritiam cum idolorum servitute comparat, ut in epistulis Paulinis docetur, affirmans eos qui pecuniae student a regno Dei excludi.[6]
Investigatio palaeographica musica
[recensere | fontem recensere]Licet eger cum egrotis carminis testimonia praebent gravissima de transitione notationis musicae. In codice manu scripto E (Ebroicensi), hoc carmen duabus strophis instructum est, quae notationem quadratam elementis palaeographicis mixtam exhibent. Investigatio palaeographica indicat usum Barform, ubi structura melodica in pedes et caudam dividitur, sicut in ritu monastico usitatum erat. Nota quadrata in hoc manuscripto non solum altitudinem soni designat, sed etiam ut neuma strophicus agnoscitur, praesertim cum in textu neuma melodica appareat; hoc in casu, punctum scripturae notam d'appoggio (quae dicitur) definit, plerumque in fine neumae vel, si de neuma plicato agitur, in eius initio sitam.[7]
Analysis fontium demonstrat codicem C (Cantabrigiensem) spatium vacuum pro notis musicis servare, quod indicat scriptorem textus a notatore musico distinctum fuisse, licet melodiam addere in animo haberet. In codice E, variantes melodicae inter primam et secundam stropham reperiuntur, quae diversitatem exsequendi in traditione manuscripta xii et xiii saeculi patefaciunt. Haec elementa palaeographica, sicut ligaturae et distributio syllabica neumatum, fundamentum praebent ad intellegendum quomodo carmina moralia et satirica in mediis aevis ad usum choralem vel solitarium accomodarentur, praesertim in circulis clericorum ubi simonia et lussuria argumenta carminis erant.[7]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 5 De avaritia 1-25.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 17.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 17, 27.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 96.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 138, 142.
- 1 2 Rossi, 2006, pp. 237–238.
- 1 2 Licet eger cum egrotis – CB 8. Examen Apium.
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
- Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4