Krampus

Sanctus Nicolaus, angelis et Krampi comitantibus

Sanctus Nicolaus, ab angelis et Kramporum grege comitatus, liberos laudat et castigat, ac munera ex corbe tribuit (mos Salisburgensis, in Flachgovia).

Krampus, sive Kramperl (in Bavaria et Austria) et Bartl (in Austriae meridianis regionibus), in Adventūs consuetudinibus figura formidabilis est, Sancto Nicolao comitante. Populo gratus est in regione Alpium Orientalium^(en), in Bavaria Antiqua, Austria, Lichtensteno, Hungaria, Croatia, Slovenia, Slovacia, Bohemia, Tiroli Meridionali, Tiroli Romanico (Tridentino) partibusque Italiae Septentrionalis extra Alpes sitis. Dum Nicolaus liberos probos muneribus ornat, Krampus improbos punit. Coetus Nicolai, Krampi aliiorumque, in dialectis Bavaricis Bass sive Pass vocatur.

Figura Krampi primitus—sicut multae aliae regionis Alpium figurae daemonicae—ex aevo praechristiano oritur. In multis regionibus figura Krampi cum persona Perchtarum commixta est.

Historia

Origo nominis

Nomen a lingua Theodisca media alta " Krampen " 'ungula' vel a Bavarico "Krampn " 'aliquid exanime, siccum, marchitum vel aridum' derivatur.

In praealpinis Bavariae regionibus, in Salisburgensi agro salinario, in Styria nec non in provincia Salisburgensi Krampus nomine Kramperl magis notus est. In Styria et Carinthia praeter nomen Kramperl etiam vox Bartl usurpatur, quae est forma deminutiva nominis Bartholomaei. Propter bilinguismum Sloveno-Germanicum per saecula in Carinthia et Styria durantem, conici potest nomen Slovenicum parkelj itidem ex voce Bartl originem ducere, praesertim cum commutatio litterarum t in k vel d in g (ut in vocibus Kittel in kikelj et Kandl in kangla) etiam in aliis verbis in linguam Slovenicam adoptatis inveniatur. In agro salinario Salisburgensi etiam nomen Miglo invenitur. In regione Tirolensi saepius memorantur Tuifl, Tuifltag vel Tuifltratzen, quae a vocabulo diabolus deducuntur. Vocabulum etiam Gangger usurpatur.

Adventus Nicolai et Krampi. Imago anno 1896 depicta.

Origines et progressus consuetudinis

Nulli fontes ante saeculi XVI exitum exstant.

Extra regiones ad Reformationem Catholicam conversas, Krampi a Servo Ruperto, cuius imago in septentrionalis Germaniae terris reformatis vigebat , summoti manebant. In regionibus autem Alamannicis protestanticis ambae formae inter se miscentur, quae communem originem ex persona quadam Italica saeculi XVI ducere videntur: ibi enim opinio invaluerat Diabolum animas peccatorum devorare. Malum praesertim hiemali tempore aspero dominatur, quapropter in hac specie manifeste et ad vivum repraesentabatur.

Ex scholis monasticis (scilicet ex festo episcopi puerorum) mos domos visitandi nonnisi a medio saeculo 17 exortus esse videtur. Nicolaus enim, larvis terribilibus, daemonibus personisque animalium (sicut capra feni, vulgo Habergeiß) comitatus, liberos probos examinat ac praemiis donat, dum Krampus improbos punit. Aetate Reformationis Catholicae ludi scenici domestici instituti sunt, qui etiam nunc in vicis Bad Mitterndorf, Tauplitz, Pichl-Kainisch (in regione Salzkammergut), in finibus Salisburgensibus et in Tiroli servantur.

Exinde greges Kramporum (vulgo Krampuspassen) simul cum pompa Perchtarum (vulgo Perchtenlauf) orti sunt. Ad hanc pompam soli viri caelibes et armis idonei eiusdem vici admittebantur, qua re hoc spectaculum a medio saeculo XIX atque iterum saeculo XX in publicum prodiit.

Cursus Kramporum

Cursus Kramporum in Valle Gardena / Athesia Athesi

In multis vicis urbibusque regionis Alpium orientalium, Bavariae meridianae superiorisque Palatinatus, Austriae, partium principatus Lichtensteni, Hungariae, Sloveniae, Slovaciae, Czechiae, necnon partium Italiae et Croatiae, etiamnunc pompae Crampi (vulgo Krampusumzüge) celebrantur, in quibus homines habitu Crampi induti, magno tintinnabulorum sonitu per vias incedunt ut praetereuntes terreant. Quibus in pompis etiam virgis longis utuntur. Ludus qui Tuifltratzen (in Tiroli) seu Kramperltratzn (Bavarice a verbo tratzen, quod est 'illudere, lacessere, deridere'; in partibus Austriae etiam Kramperlstauben ab alta Theodisce stauben, id est 'fugare, abigere') vocatur, multis in locis pro experimento virtutis (vulgo Mutprobe) habetur puerorum localium, qui Crampos irritare conantur ita ut neque capiantur neque verberentur.

Dies Crampi est dies quintus mensis Decembris, qui est vigilia festi sancti Nicolai, quod die sexto eiusdem mensis celebratur. Plerumque ambae personae vespere diei quinti Decembris una apparent, interdum autem etiam die sexto Decembris.

Inter maximas pompas, in quibus anno 2008 plus quam mille Crampi aderant, sunt decursus Crampi (vulgo Krampuslauf) Sancti Ioannis in Pongau, qui quotannis die sexto Decembris fit, nec non maximus totius Austriae decursus Crampi Celovaci celebratus. Hic posterior per spatium unius chiliometri cum dimidio patet.

Variationes et notae regionales

Duodecim Crampi cum sancto Nicolao ex Albo Rivo ad Viam Alpinam (in circulo Berchtesgaden)

Sanctus Nicolaus, Nikoloweibl (femina Nicolai) et Buttnmandl in vico Loiplo (in circulo Berchtesgadenensi).

Notandum est discrimina consuetudinum regionalium exstare, quae ex parte vehementer variant (exempli gratia: pompae spectaculorum in Carinthia cum ignibus artificiosis, facibus, pyrobolisque — contra usum virgarum ad spectatores vexandos lacessendosque Salisburgi).Unus ex formidolosissimis ac spectabilissimis Crampi decursibus in Tiroli orientali fit. Ad hanc consuetudinem in hac regione non solum simplex pompa pertinet, sed etiam deiectio Crampi tradita (vulgo Krampuswurf), quae arti deiciendi in palaestra Alpina (quae Ranggeln vocatur) similis est et inter Crampum ac „rixatorem“ (vulgo Raufbold) committitur. Id autem ex voluntaria penitus animosi hominis actione positum est, cum propriae areae huic consuetudinis generi destinatae constituantur. Spectatores post saepimenta sine periculo hoc spectaculum aspicere possunt.

Altera proprietas huius consuetudinis singularis est trahitio mensae (quae dialectis Tirolis orientalis tischziagn seu tischzoichn vocatur), per multa decennia usitata. In his celebritatibus, quae a pompis spectaculorum separatim parantur, complures viri voluntarii post magnam gravemque mensam ligneam considunt et eam contra Crampos impetum facientes, quantum possunt, propriis viribus retinere conantur. Crampis autem id propositum est, ut aut mensam evertant aut eam a loco initiali satis longe subtrahant. Huiusmodi certamen singulis vicibus separatim diiudicatur, cum plerumque post unam vicem viri succedant et Crampi in varios greges se dividant.

In valle Defereggental Tirolis orientalis, die quinto Decembris, sanctus Nicolaus et Crampus a pluribus aliis personis comitantur, quae per anni decursum rura petiverunt: Bajazzo (mimo), Lotter et Litterin (mendicantibus), sponso et sponsa cum tibicine, medico, vigile publico, magistro civium, vigilique nocturnis, necnon Morte ipsa, quae homines de vitae fragilitate monet.

In agro Berchtesgadenerensi (qui est pars meridiana eiusdem nominis circuli), duo genera Cramporum inveniuntur: Kramperl (qui omnino pellibus vestiuntur) et Gankerl (seu Ganggerl), qui agiliores sunt, bracis sine pellibus ac minoribus tintinnabulis instructi; qui posterior vicissim turmas (vulgo Bassen) eorum qui Buttnmandl vocantur et omnino stramine deligantur (et Glöckler ex ritu Perchtarum imitantur) tutantes comitantur.

In valle Gasteinensi quotannis diebus quinto et sexto Decembris ab octoginta usque ad plus quam centum turmae (vulgo Passen) incedunt. Variae turmae (vulgo Passen), quae e Crampo, "angelulo" (vulgo Engerl), "Buttnmandl" (id est sario, qui corbem gerit, neque cum illis Buttnmandl in agro Berchtesgadenerensi supra dictis confundendus est) et sancto Nicolao constant, diversis vestimentorum coloribus agnoscuntur. Ex consuetudine domatim eunt, die quinto Decembris in vicorum centris, qui sunt Bad Gastein, Bad Hofgastein, Dorfgastein, die sexto autem Decembris in regionibus ruribus. Turmae domatim euntes dominum domus ut intrent rogant. Sanctus Nicolaus (et si opus est angelulus) necnon sarius stubam intrat, ubi "boni" praemiis afficiuntur; postea Crampis ingressus datur, ut "mali" puniantur. Cum duae turmae inter se occurrunt (quod saepe fieri potest, cum unaquaeque earum itinere ab omnibus aliis libero utatur), ritus salutationis laboriosus ac spectabilis perficitur. Sancti Nicolai baculos pastorales decussant, angelulos et sarios pariter inter se salutant, deinde ad concertationem primorum daemonum (quae vulgo Vorteufelrempeln dicitur) proceditur, in qua duo primi daemones se salutant et alter alteri per mutuam collisionem vires suas demonstrant, postea ceteris Crampis collidere licet. Quo facto, turmae inter se agnoscunt et invicem „A guads Weitageh', treu in guadn oidn Brauch“ (id est: bonum progressum, fideles bono antiquoque ordini/consuetudini) exoptant. Multi incolae ac hospites undique gentium confluentes his duobus diebus quotannis in vallem Gasteinensem conveniunt.

In regione Alpium Alamannica (in variis Allgoviae Helvetiaeque partibus), consuetudo similis, sed aliis cum personis, Klausentreiben (id est: agitatior Nicolaorum) vocatur.

Crampus praeterea munere suo servo Ruperto (vulgo Knecht Ruprecht), qui in regionibus Germaniae septentrionalis et occidentalis notus est, similis est, sed inter utramque personam discrimina intercedunt: dum enim servus Rupertus solus incedit, Crampi plerumque maioribus in gregibus apparent. In Suabia, Pelznickel donarium comitatur. In Helvetia "Schmutzli" Sanctum Nicolaum comitatur. Qui, sicut Crampus, ad pueros iniucundos puniendos destinatus est, sed saccum effert et pro tintinnabulis bubulis vel magnis clavis cingulo cum tintinnabulis parvis (vulgo Schellengurt) utitur. Crampus specie sua cum diabolo tum figuris mythicis et feralibus (quales sunt Schiechperchten in consuetudinibus Alpinis inventae) similis est. Quibus discrepantibus, quae noctibus sacris (vulgo Rauhnächte) decurrunt, Crampi solum ad consuetudines Adventus pertinent.

In regionibus Scandinaviae similes personae inter Christi natalem et diem Silvestri apparent. Qui ritus julebukklaufen vocatur et ad locum saltem usque ad medium saeculum XX in Norvegia usitatus erat.

Nexus externi

Vicimedia Communia plura habent quae ad Krampum spectant.

• Tikkanen, Amy. Krampus. Encyclopaedia Britannica.

Haec pagina categoriis caret. Quas adde, si potes.