Ioël
Ioël (Hebraice יוֹאֵל Yô’ēl, 'Dominus est Deus') fuit unus e Prophetis Minoribus in Bibliis Hebraicis sive Veteris Testamenti; ei adscribitur Liber Ioel. De vita ipsius nihil fere certi traditur: in inscriptione libri nominatur tantum “filius Pethuel” (Ioel 1,1). Tempus quo vixerit inter eruditos disputatur.
Nomen et persona
[recensere | fontem recensere]Etymologia. Ioel ex radicibus Hebraicis YHWH + ’ēl componitur: sensus 'Dominus est Deus'.
Identitas. A plures aliis hominibus nomine Ioel in Regnis / Chronicis commemoratis distinguendus est. De patria, aetate, muneribus extra vaticinia nihil traditur.
Tempus et contextus (quaestio datationis)
[recensere | fontem recensere]Eruditi de chronologia libri dissentiunt; argumenta praecipua haec sunt:
Datatio antiqua (saec. IX a.C.n.; regnum Ioas vel paullo post). – Silentium de regibus externis (Assyria, Babylonia); hostes nominati Tyrus, Sidon, Philistaei (3,4–6). – Cultus templi in Hierosolymis florens; sacerdotes et seniores vocantur ad ieiunium (1,13–14; 2,15–17). – “Dies Domini” describitur more primitivorum prophetarum; nullum signum administrationis Persicae.
Datatio postexilica (saec. V–IV a.C.n.; aetas Persica vel initia Hellenistica). – Mentio “Graecorum” (Iones) ad commercium servorum (3,6) indicium temporis post Alexandrum ab aliquibus habetur. – Ordo cultus et processiones liturgicae graphice describuntur (2,15–17), quae cum structura cultus postexilici conveniunt. – Multi locos Ioelianos putant ex aliis prophetis sumptos esse vel ad eos alludere (e.g. Amos, Ezechiel), potius quam ab illis citari.
Communis hodie sententia inclinat ad tempus postexilicum Persicum, quamquam argumenta pro aetate antiquiore non desunt. Itaque in nonnullis encyclopaediis invenitur formula cauta: “post 586 a.C.n. (templo restituto), sed ante expansionem plenam Hellenismi”.
Liber Ioel: compositio et argumenta
[recensere | fontem recensere]
Plerique structuram libri in duas magnas partes dividunt (secundum Textum Masoreticum; numeratio in Septuaginta aliquantulum differt):
1,1–2,17 – Clades locustarum et clamor ad paenitentiam.
– Series calamitatum (locustae, siccitas) devastat regionem; describitur luctus agricolarum et sacerdotum (cap. 1). – Propheta convocat ieiunium sollemne: “convertimini ad me in toto corde vestro, in ieiunio et fletu et planctu” (2,12–17). – Imagines bellicae et cosmicae (“quasi populus fortis ordinatus ad proelium”) locustas velut exercitum pingunt (2,1–11).
2,18–3,21 (Heb. 4,21) – Responsio divina: restitutio, effusio Spiritus, iudicium gentium.
– Restitutio frugum et pluviarum; fons de domo Domini egrediens (3,18). – Effusio Spiritus super omnem carnem: filii et filiae prophetabunt (2,28–32 Heb.; LXX 3,1–5). – Iudicium gentium in “valle Iosaphat” (3,2.12) sive “valle Acervorum” (concisio falce: 4,13 LXX); Iuda et Hierusalem salvantur.
Imagines praecipuae et theologia
[recensere | fontem recensere]Dies Domini. Nucleus theologicus: dies proximus et terribilis, sed simul salvificus pro populo qui convertitur (1,15; 2,1.11.31).
Locustae: litterales an symbolicae? Multi putant cladem esse historicam (pestis locustarum), alii metaphoram exercitus vel iudicii divini (cf. Ioel 2 cum Apoc. 9).
Paenitentia communitaria. Corda scindenda, non vestimenta (2,13); sacerdotes inter porticum et altare orant.
Spiritus et universalitas. Spiritus non tantum in reges aut prophetas, sed in “omnem carnem” effunditur: iuvenes, senes, servi, ancillae (2,28–29).
Zion et praesentia Dei. Sion centrum theophaniae, fons ex templo; Deus habitat in Hierusalem (3,17.21).
Textus et versiones
[recensere | fontem recensere]
Textus Masoreticus principalis; ordo capitulorum in LXX differt (capita 3–4 MT saepe 2–3 LXX).
Versiones antiquae: Vulgata (Hieronymi), Peshitta, Targum ad Prophetas.
Testimonia Qumranica: fragmenta libri in Codicibus Maris Mortui (e.g. 4QXII) partim servata sunt.
Ioël in Novo Testamento et in liturgia
[recensere | fontem recensere]Actus Apostolorum 2,16–21: Petrus die Pentecostes Ioel 3,1–5 (Heb. 2,28–32) adimpletum esse declarat;
Epistula ad Romanos 10,13: “Omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit” (Ioel 3,5) a Paulo ad salutem per Iesum refertur.
In traditionibus ecclesiasticis et orientalibus lectiones Ioelianae in Pentecoste (effusio Spiritus) et ieiuniis (convocatio ad paenitentiam) usurpantur, exempli gratia in liturgia Romana in missa feriae IV Cinerum.
Historia interpretationis
[recensere | fontem recensere]Iudaica. Midrash et commentatores (e.g. Rashi, David Kimhi) locustas plerumque litteraliter exponunt, sed nonnumquam etiam tamquam imago iudicii divini adversus hostes.
Patres et media aetas. Hieronymus in prologo et commentario accentum ponit in paenitentia et die Domini; allegoriae ad Ecclesiam frequentantur.
Reformatio et postea. Lutherus et Calvinus usum ecclesiasticum ieiunii/precationis extollunt; moderni grammatico-historici quaestionem datationis et generis apocalyptici tractant.
Comparatio cum Apocalypsi: imagines Ioelianae (tuba, tenebrae, sol lunaque obscurata, populus quasi equestris) in Apoc. resonant.
Loca selecta
[recensere | fontem recensere]Ioel 2,12–13 – “Convertimini ad me in toto corde vestro… scindite corda vestra et non vestimenta.”
Ioel 2,28–29 (Heb. 3,1–2) – Effusio Spiritus super omnem carnem.
Ioel 3,18 – Fons e domo Domini; montes mustum stillabunt.
Ioel 4,10 (LXX 3,10) – “Conflabitis vomeres in gladios…”, locus saepe cum Is 2,4 comparatus.
Bibliographia minima (indicativa)
[recensere | fontem recensere]Hieronymus: Commentarius in Ioel.
Ioannes Calvinus: Praelectiones in Prophetas Minores (Ioel).
Manualia critica recentiora de Prophetis Minoribus et de genere apocalyptico.