In terra summus
| In terra summus | |
|---|---|
| Numerus | CB 11 |
| Argumenta | avāritia |
| Lingua | lingua Latina mediaevalis |
“In terra summus” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero XI reperitur.[1]
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]In hoc carmine, auctor personificatione utitur ad describendam potentiam absolutam pecuniae, quae "Nummus" vocatur et summus rex mundi declaratur. Carmen per seriem paradoxorum et accusationum ostendit quomodo omnes ordines societatis, a regibus usque ad abbates et monachos, huic novo deo serviant et eius imperium venerentur.[1]
Argumentum praecipue intendit in corruptionem moralem et socialem, ubi Nummus iustitiam flectit, bella gerit, et leges mutat secundum voluntatem suam. Auctor satirice dicit Nummum omnia emere et vendere, atque facultatem habere convertendi mendacium in veritatem et scelestos in nobiles. Etiam in rebus spiritualibus Nummus dominatur, nam auctor se vidisse fatetur pecuniam ipsam missas celebrantem et populum decipientem sub specie pietatis.[1]
Conclusio carminis admonet de fragilitate huius mundanae gloriae. Quamvis Nummus ubique regnet et miracula vana operetur, sicut sanationes vel honorum distributiones, eius potestas fluxa est et cito consumi potest. Una Sapientia, quae res aeternas respicit, ab hac schola cupida et corrupta se separare vult, ordinem moralem contra avaritiam defendens.[1]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]Hic versus leoninus argumentum de pecuniae potentia tractat per personificationem Nummi, qui verus mundi sublunaris dominus describitur.[2] In CB 11 rhetorica repetitio (anaphora) demonstrat quomodo opes scelestos nobilitent, pauperes obmutescere cogant, atque regum, pontificum iudiciorumque consilia flectant.[3] Nummus qua vis Fortunae similis fingitur, quae rerum cursum sine ullo morum meritiue respectu decernit.[2] In nonnullis recensionibus, pecunia divinae omnipotentiae in Libris Samuhelis memoratae exaequatur, cum egestos "de stercore" erigere valeat.[2] Carmen mentes magis conservatrices sapit, quae ordinem societatis tripartitum (inter clerum, militiam et agricolas) periclitari vident ob novam hominum mobilitatem ex nummis ortam.[2] Denique auctor asseverat neminem sine pecunia coli, ipsamque sapientiam a schola Nummi abhorrere ob mundanae gloriae brevitatem.[4]
Hic cantus argumentum tractat de triumpho nummi, quae materia aetate Mediaevali usque adeo diffusa erat, ut in scholis ad meditandum et ad carmina pangenda saepissime proponeretur. Pecunia hinc dominatrix absoluta rerum terrenarum fingitur, quae omnia per avaritiam perturbat; homines enim ad hoc numinis simulacrum adorandum proni sunt, dum auctor virtutes taumaturgicas eiusdem dei per parodiam extollit. In hoc contextu, mentio turbae priorum cappis nigris indutorum peculiariter ad monachos Benedictinos et Cluniacenses spectare videtur.[5]
Scriptor carminis crebro sacras scripturas adhibet ut vim nummi verbis biblicis pervertat. Exempli gratia, facultas pecuniae pauperes e luto sublevandi palam resonat locum ex Libro I Regum (II, 8) et Psalmo CXII (7) sumptum, ubi autem Dominus, non mammona, egenos e pulvere erigit. Similiter, cum de nummo loquente agitur, auctor ad Ecclesiasticum (XIII, 4) alludit, ubi divitis superbia cum pauperis silentio comparatur. Pecunia insuper corda sapientium occidere dicitur, quod ex verbis Deuteronomii (XVI, 19) derivatur, ubi munera oculos prudentium excaecare produntur.[5]
Vis pecuniae etiam ad sanationem et conversionem rerum naturalium extenditur. Cum dicitur nummum secare, urere et omnem defectum corrigere, poeta verisimiliter verba Ciceronis ex Philippicis (VIII, 15) repetit, ad medicinam corporis pertinentia, sed hic ad corruptionem oeconomicam translata. Praeterea, nummus amara in dulcia convertere valet, qua imagine propheta Isaias (V, 20) usus erat ad vae iis dicendum qui bonum malum esse affirmant. Denique, potestas pecuniae in surdis exaudiendis parodiam manifestam efficit verborum Evangelii secundum Marcum (VII, 37) de Christi miraculis, quibus surdi audire et muti loqui facti sunt.[5]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 5 De avaritia 1–25.
- 1 2 3 4 Lehtonen, 1995, p. 127.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 127, 206.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 209.
- 1 2 3 Rossi, 2006, pp. 239–240
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
- Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4