Florebat olim studium
| Florebat olim studium | |
|---|---|
| Numerus | CB 6 |
| Argumenta | avāritia |
| Lingua | lingua Latina mediaevalis |
“Florebat olim studium” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero VI reperitur.[1][2].
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]In hoc carmine, auctor deplorat occasum studiorum et sapientiae, querens quod veterum disciplina in otium et ludum conversa sit. Describitur mundus inversus ubi pueri decennes, iugo disciplinae excusso, magistros se iactant et "ceci cecos precipitant". Allegoriae animalium adhibentur ad stultitiam temporis demonstrandam: boves in aula saltant et asini (brunelli) chordas incitant, quod significat confusionem ordinis naturalis et socialis.[1]
In parte prima, auctor praeteritum tempus, studiis florens ac severum, cum praesenti otio lusuque depravato comparat.[3] Praecipue iuvenum discipulorum ("puerorum decennes") arguitur superbia, qui laborem discendi recusantes, ante tempus sese magistros profitentur.[4] Haec rerum condicio per imagines paradoxas describitur: caeci caecos ducunt, asini lyram pulsant, boves saltant et rustici praedicant.[5]
Argumentum carminis ad corruptionem auctoritatum religiosarum extenditur, inducendo Sanctos Patres ut Gregorium, Ieronymum, Augustinum et Benedictum in actibus mundanis vel indecoris. Hi sancti, qui olim sapientiam et severitatem repraesentabant, nunc in tabernas disputant aut de mercibus et segetibus in macello colloqui dicuntur. Etiam figurae biblicae sicut Maria, Martha, Lia et Rachel, necnon exempla virtutis antiquae sicut Cato et Lucretia, vitiis aut sterilitati succumbere videntur, significantes penitus subversionem moralem.[1]
In sectione media, satira ad auctoritates religiosas moralesque pertinet. Sancti Patres (Gregorius, Hieronymus, Augustinus ac Benedictus) in tabernis inter epulas potusque degentes aut de nummulis rixantes finguntur.[4] Pariter personae biblicae et antiquae degenerant: Maria et Martha officia neglegunt, casta Lucretia luxuriae indulget et severus Cato gulae deservit.[4]
In ultima parte, scriptor universalem diagnosim praebet mundi ubi "virtus migrat in vitium" et omnia a debita semita exorbitant. Carmen cum admonitione eschatologica clauditur: vir prudens debet cor mundare ante ultimum examen divinum. Nam cum dies iudicii advenerit, nemo contra sententiam Iudicis aeterni appellare poterit, et stultitia praesentis saeculi tunc penitus arguetur.[1]
Hoc opus speciem praebet planctus more conservativo compositi, quo corruptela studiorum ac morum illius aetatis denuntiatur.[6]. Textus in topo mundi inversi cardine vertitur, ubi pristina bona ac hierarchiae funditus evertuntur.[5]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]Hoc carmen, quod formam planctus prae se fert, more conservativo de disciplinae morumque corruptela conqueritur.[6] Textus in locos communes mundi inversi nititur, ubi pristinae virtutes funditus evertuntur.[3] Auctor aevum praeteritum, studio severo imbutum, cum praesenti socordia ludoque depravato comparat, praesertim arrogantiam scholarium increpans: illi enim "decennes pueri" sese magistros falso profitentur.[3] Satira etiam ad viros ecclesiasticos spectat: nam Gregorius, Hieronymus, Augustinus et Benedictus in locis abiectis, sicut tabernis vel nundinis, pro vili stipe altercantes finguntur.[4] Pariter mulieres biblicae aut classicae, ut Maria, Martha, Rachel et Lucretia, virtutibus quibus inclitae erant exuuntur.[7] Ex parte ideologica, carmen monasticam mundi visionem exprimit, quae novam scholarum cathedralium culturam, utpote nimis agonisticam ac flagrantem, impugnat.[6] Denique conclusio ad eschatologiam convertitur, qua prudens quique admonetur ut cor suum ab iniquitate purget.[3]
Argumentum de tristitia temporis in hoc carmine ad demergentem studiorum condicionem vertitur, quae latiorem societatis eorum dierum corruptionem significat. Similes de hac re cogitationes Philippus Cancellarius protulit, cum de nova Parisiensi Universitate ordienda dissereret. Ille enim deplorabat magistros, qui quondam singulatim cum studio docebant, tunc in unum corpus universale coniunctos segnitiam fovere, lectiones festinanter habere ac tempus in inanibus conventiculis terere, dum iuvenes pro disciplinis tantum nefarias insidias nocturnasque expeditiones pararent.[8]
Primi versus carminis, ubi asseritur studia olim floruisse sed tunc fastidio esse, artissime cum verbis Ioannis Saresberiensis in opere Entheticus scriptis cohaerent. Ibi auctor describit homines qui magis insanire quam philosophari videntur, quibus seria molesta sunt et nugae dulcescunt, usque adeo ut libri adspectus ipse tormentum videatur. Qui malitia repleti sapientiam renuunt, imaginem biblicam ex Libro Sapientiae depromptam revocant, secundum quam in malevolam animam sapientia introire non potest.[8]
Poeta corruptionem sui aevi per seriem adynatorum depingit, quibus universus ordo bonorum ac fundamenta culturae superiorum saeculorum subvertuntur. Imago caecorum qui alios caecos in foveam trahunt ex evangeliis Matthaei ac Lucae oritur. Pariter metaphora avium quae sine pennis volant, quamvis fortasse Horatium remota similitudine tangat, propius ad Ioannem Saresberiensem spectat: ille in Metalogico ironice narrat de novis magistris qui tam celeriter scholas linquunt quam pulli nidos, antequam vere eruditionis pennis instruantur. Asini vero lyra canentes ad fabulas Phaedri remittunt, ubi animal ineptum frustra sonos musicos elicere conatur.[8]
Socialis huius conversionis descriptio etiam ad distinctionem inter bubulcos et equites pertinet, qua rigida medii aevi ordinum partitio violatur. In hoc rerum turbamento, sancti ac doctores Ecclesiae sicut Gregorius, Hieronymus et Augustinus, una cum Benedicto, in humilia et vulgaria officia detruduntur. Feminae quoque symbolicae hanc inversionem patiuntur: Maria et Martha, quae vitam contemplativam atque activam repraesentant, sicut Lia et Rachela, quarum alteri visus hebes, alteri autem decora facies erat, inusitatis ac distortis modis in carmine videntur. Denique Cato Censorius, qui per errorem austeritatis unicum exemplar tunc habebatur, atque Lucretia, pudicitiae Romanae signum, in hoc mutato saeculo pariter vilescunt.[8]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 5 De avaritia 1–25.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 131, 185.
- 1 2 3 4 Lehtonen, 1995, p. 131.
- 1 2 3 4 Lehtonen, 1995, p. 131, 133.
- 1 2 Lehtonen, 1995, p. 131, 132.
- 1 2 3 Lehtonen, 1995, p. 134.
- ↑ Lehtonen, 1995, p. 133.
- 1 2 3 4 Rossi, 2006, pp. 234-236
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4
- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4