Epistula Presbyteri Ioannis
 |
Haec commentatio vicificanda est ut rationibus qualitatis propositis obtemperet. Quapropter rogamus ut corrigas, praecipue introductionem, formam, nexusque extra et intra Vicipaediam. |
Epistula Presbyteri Ioannis est textus epistularis apocryphus saeculo XII medio in Europa exortus, qui Presbyter Iohannes, fabuloso orientis christiani regi, adscribitur.[1] Hoc documentum mirum in modum per orbem christianum diffuso, ad mythum illius regis in mente Europaeorum fovendum ac confirmandum summopere valuit.
In hac epistula, Ioannes se "regem regum" atque "dominum trium Indiarum" profitetur, necnon ab uno ex Magis oriundum.[1] Regnum suum describit imperium amplissimum, auro, gemmis ac miraculis naturae abundans, ubi creaturae prodigiosae habitant et ubi potestas spiritalis cum saeculari concordia perfecta cohaeret. Insuper fides christiana regni extollitur, quae saepe cum doctrina Nestoriana coniungitur, tamquam communitas orientalis illibata et pura servata.[2]
Origo et propagatio
[recensere | fontem recensere]Epistula circa annum 1165 manu scripta latine apparuit, missa (ut fertur) ad Manuelem I Comnenum, imperatorem Byzantinum.[1] Postea in curia Romana atque in aulis principum Europaeorum pernotuit, ubi propter res politicas et religiosas summam admirationem movit. Per multa saecula pro vera habita, in complures linguas Europaeas necnon in Hebraicam conversa est. Testimonio sunt numerosi codices ac versiones, quae inter se saepe discrepant.[1]
Argumentum
[recensere | fontem recensere]Presbyter Ioannes imperatorem Byzantinum verbis sollemnibus salutat, ei salutem et favorem divinum imprecans [3]. Cum famam suae magnitudinis ad Manuelem I pervenisse sciat, se munera per nuntium misisse memorat [4]. Imperatorem invitat ut vota sua promat, pollicens se omnia postulata expleturum [5]. Quamvis imperatorem mortalem esse confiteatur, rex orientalis se ipsum virtute et opibus praestantiorem esse confirmat [6].
Rex se pium christianum exhibet, ad pauperes fidelesque ubique defendendos paratum [7]. Proponit se ad Sanctum Sepulcrum cum exercitu maximo profecturum, ut fidei hostes debellet et crucem Christi honoret [8]. Se "dominum dominantium" vocat, cui septuaginta duo reges tributarii subsunt, opibus et potestate omnibus aliis antecellens [9].
Regnum Ioannis per Tres Indias patet, a loco sepulturae sancti Thomae Apostoli usque ad desertum Babylonicum prope Turrim Babel [10]. Provinciae septuaginta duae reguntur a totidem regibus, quarum aliae christianae, aliae gentiles sunt [11]. Fines imperii propter vastitatem ac naturam mirabilem vix metiri possunt.[12]
In textu variae creaturae tam verae quam fictae recensentur: elephanti, dromedarii, hippopotami, leones candidi et rubri, pantherae, gryphes, pygmaei, cyclopes necnon cynocephali [13]. Accedunt res naturales inauditae, ut mare arenosum instar undarum sine aqua movens [14], flumen lapidum quod tribus tantum diebus in hebdomada fluit [15], et rivus subterraneus gemmas ferens [16]. Fons quoque mirabilis ad pedes montis Olympi sita esse dicitur, cuius aqua senes regenerat [17].
Regio auro, argento ac lapidibus pretiosis scatet, inter quos smaragdi, sapphiri, topazii, carbunculi et amethysti numerantur [18]. Plantae singulares ibi crescunt, ut assidios, quae a daemonibus protegit [19], et piper in silvis a serpentibus custoditis, quas homines incendunt ut fructus colligant [20].
Societas regni exemplaris describitur: desunt mendici, fures, adulteri et avari [21]. Omnes in concordia et veritate vivunt [22]. Peregrini hospitaliter excipiuntur [23], et cunctis incolis victus cottidie abunde praebetur [24]. Iustitia et ordo in hoc imperio summa sunt.
Exercitus regis insignis est: tredecim cruces aureae exercitum praecedunt, quarum unaquaeque a decem milibus equitum et centum milibus peditum sequitur [25]. Rex autem ipse, cum inermis equitat, crucem ligneam et duo vasa (pulvere et terra plena) praefert, ut mortalitatem et potentiam significet [26].
Palatium regium ex ebeno, acacia et lapidibus structum est, ubi mensae ex auro et amethysto factae sunt [27]. Speculum magicum, a duodecim milibus militum custoditum, sinit ut rex omnia quae in provinciis geruntur videat [28]. Alterum palatium a patre Quasideus ex visione divina aedificatum est, ubi nemo fame, siti aut morbo afficitur [29].
Quamvis tantam habeat potentiam, princeps se "Presbyterum" tantum nominat [30]. Cum multi administri reges vel episcopi sint, ipse titulum humiliorem eligit ut reverentiam erga gradus ecclesiasticos monstret, licet summum imperium teneat.[31]
In fine epistulae affirmatur magnitudinem regni non nisi visu percipi posse [32]. Numerus stellarum caeli et arenae maris adhibetur ut vastitas imperii et varietas rerum mirabilium indicetur [33].
Significatio politica et religiosa
[recensere | fontem recensere]Praeter res fabulosas, epistula consilium politicum praebet: Presbyter Ioannes se paratum dicit ad christianos occidentales iuvandos contra Saracenos et ad Hierosolyma recuperanda.[1] Haec spes tempore expeditionum sacrarum valde vigebat. Tanta fuit fides huic scripto habita, ut anno 1177 Papa Alexander III epistulam rescripserit, quam per medicum suum ad regem mitti curavit.[1]
Interpretatio critica
[recensere | fontem recensere]Investigatores hodierni hanc epistulam pseudo-epigrapham occidentalem esse censent, a viro docto compositam qui ex Bibliis, textibus apocryphis (ut Actis Thomae) et litteris de Alexandro Magno res hausit.[1] Creditur textum in aulis imperialibus vel in monasteriis Europaeis natum esse, ut diversis necessitatibus politicis serviret.[34]
Fortuna
[recensere | fontem recensere]Hae litterae non modo cartographiam et itinera medii aevi moverunt, sed etiam mentes hominum usque ad aetatem explorationum. Mythos Presbyteri Ioannis postea ex Asia in Aethiopiam translatus est.[1] Aetate nostra, Umberto Eco in mythistoria cuius titulus Baudolino hanc epistulam adhibuit ut symbolum fabricationis historicae et potentiae fictionis in rebus humanis.[34]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 5 6 7 8 Enrico Targa. Sul leggendario regno di Prete Gianni. . instoria.it
- ↑ Quaderni d'Altri Tempi. Terre misteriose e favolose dove regnava il Prete Gianni – Un enigma medievale al tempo di Marco Polo. . quadernidaltritempi.eu
- ↑ Uebel, nota no. 1
- ↑ Uebel, nota no. 2
- ↑ Uebel, nota no. 5
- ↑ Uebel, nota no. 4
- ↑ Uebel, nota no. 10
- ↑ Uebel, nota no. 11
- ↑ Uebel, nota no. 9, 13
- ↑ Uebel, nota no. 12
- ↑ Uebel, nota no. 13, 22
- ↑ Uebel, nota no. 99, 100
- ↑ Uebel, nota no. 14, 40, 41
- ↑ Uebel, nota no. 31
- ↑ Uebel, nota no. 32, 33
- ↑ Uebel, nota no. 38, 39
- ↑ Uebel, nota no. 27, 28
- ↑ Uebel, nota no. 22, 39
- ↑ Uebel, nota no. 23
- ↑ Uebel, nota no. 24, 25
- ↑ Uebel, nota no. 45, 46, 52
- ↑ Uebel, nota no. 51, 52
- ↑ Uebel, nota no. 45
- ↑ Uebel, nota no. 65
- ↑ Uebel, nota no. 47
- ↑ Uebel, nota no. 48, 49
- ↑ Uebel, nota no. 56, 59
- ↑ Uebel, nota no. 71, 72
- ↑ Uebel, nota no. 76–78, 85–90
- ↑ Uebel, nota no. 97, 98
- ↑ Uebel, nota no. 98, 74, 75
- ↑ Uebel, nota no. 99
- ↑ Uebel, nota no. 100
- 1 2 Patto Lettura Bologna. Il Prete Gianni. . pattoletturabo.comune.bologna.it
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Uebel, Peter. Prester John and the Crusades. ericmazur.net