Ecce torpet probitas
| Ecce torpet probitas | |
|---|---|
| Numerus | CB 3 |
| Auctor | Gualterus de Castellione |
| Argumenta | Avaritia |
| Lingua | Lingua Latina mediaevalis |
“Ecce torpet probitas” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero III reperitur. Hoc opus, de morum corruptela et de virtutum interitu lamentatur, praecipue avaritiam saeculi reprehendens.[1]
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]Carmini argumentum est vehemens vituperatio contra ethicam dissolutionem. Auctor queritur probitatem torpere et virtutem quasi sepultam esse. Dominatur in mundo avaritia, quae radix omnium malorum habetur. Veritas in mendacium vertitur et iura passim violantur. Notabilis est satira contra divites, qui verbum "dare" coniugare nesciunt et mari insatiabili comparantur.[1]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]In hoc carmine, quod Gualterus de Castellione circa annum 1170 composuit, argumentum de tristitia temporis tractatur. Auctor deplorat christianas virtutes prorsus evanuisse in societate quae, caritate posthabita, ad solam divitiarum cupiditatem inclinatur.[2]
Textus peculiarem usum praebet metaphorarum e re grammatica sumptarum, sicut patet in ludo verborum circa verbum "dandi". Hic loquendi modus, iam aetate antiquitatis posterioris ortus, in litteris Latinis medii aevi et in scholis late diffusus est (ut videri licet etiam in carmine 219, 8).[2]
Imago divitum mari comparatorum ex traditione biblica hauritur, ubi coalescunt sententiae Ecclesiastae: primum enim dicitur omnia flumina in mare intrare nec tamen mare redundare (1, 7), deinde avarum numquam pecunia satiari (5, 9). Talis similitudo saeculo XIII pervulgata erat, sicut demonstrant Distinctiones monasticae et morales, ubi cor avari mari adaequatur quia utrumque expleri nequit.[2]
Deinde prophetae Hieremiae verba resonant (7, 28) ad designandam fidem quae periit et de ore hominum ablata est. Ad hanc rerum conversionem demonstrandam, Gualterus ad schema rhetoricum quod Adynaton dicitur confugit, asseverans nec Iuppiter Iunoni amplius fidem servare. Hoc in loco auctor non ad mythographorum fabulas de Iovis amoribus illicitis respicit, sed ad illam Martiani Capellae figuram Iovis uxorii, qui custos et exemplar habetur coniugalis foederis.[2]
Investigatio palaeographica musica
[recensere | fontem recensere]Carmina Burana tria, cuius initium est Ecce torpet probitas, in pluribus codicibus manu scriptis servantur, inter quos praecipue Monacensis Clm 4660, Cantabrigiensis Ff.1.17.1, Oxoniensis Bodleianus Add. a 44 et Audomarensis 351 numerantur. Ex parte palaeographica, haec canzone strofica cum repercussione (vulgo refrain) diversas praebet lectiones notationis quae evolutionem graphiae musicae saeculi XIII testantur. In codice Cantabrigiensi (C), folia quae carmen continent olim contigua fuisse videntur, ubi notatio amensuralis, ut in editione Gillingham demonstratur, cursum melodiae lineis carentem vel rudi modo dispositam sequitur. Investigatio paleographica in ultimo versu strophae, scilicet Veritas mentitur, discrepantiam altitudinis prodit; conicitur enim hunc versum tertia superiore parte scriptum esse, quod structuram melodicam typi αββ suggerit. Haec dispositio graphica, licet insolita, mutationem vel expansionem melodiae praeexistentis indicare potest, ubi ductus calami in membranis ad usum practicum cantorum accommodatur. [3]
Insuper, differentiae inter codices non solum ad textum verborum pertinent, sed etiam ad dispositionem neumarum in seriebus syllabicis. Dum codex Monacensis (B) lectionem "vincit" pro "dicit" praebet, fontes musici sicut Lipphardt et Scharler diversas interpretationes rhythmicas ex eadem rudi graphia extraxerunt, inter quas systemata mensurata et amensurata confligunt. Refrain in codice Oxoniensi (O) variabilitatem palaeographicam maxime ostendit, quia textus repercussionis ad unamquamque stropham mutatur, scribae igitur necesse fuit spatia musicae apte disponere ut novis verbis locus daretur. Hae varietates scriptionis demonstrant quomodo praxis canendi et traditio manu scripta in eodem corpore carminum saeculo XIII ineunte coaluerint. [4]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 "De avaritia 1-25" Lapsus in citando: Invalid
<ref>tag; name "Deavaritia1-25" defined multiple times with different content. - 1 2 3 4 Rossi, 2006, pp. 233-234.
- ↑ Rossi, F.. "Ecce torpet probitas, cb 3". Carmina Burana: ricerche sulla musica. Examen apium
- ↑ Rossi, F.. "Ecce torpet probitas, cb 3". Carmina Burana: ricerche sulla musica. Examen apium
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4