Dum curata vegetarem

Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Dum curata vegetarem
Numerus	CB 105
Argumenta	Amor
Lingua	Lingua Latina mediaevalis
← Non honor estVeneris vincula →

“Dum curata vegetarem” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero CV reperitur.

Textus

1. Dum curata vegetarem

soporique membra darem

et langueret animalis,

prevaleret naturalis

virtutis dominium,

2. En Cupido pharetratus,

crinali, torque spoliatus,

manu multa tactis alis,

mesto vultu, numquam talis,

visus est per somnium.

3. Quem ut vidi perturbatum

habituque disturbatum,

membra stupor ingens pressit.

qui paulatim ut recessit

a membris organicis,

4. Causam quero mesti vultus

et sic deformati cultus,

cur sint ale contrectate

nec, ut decet, ordinate,

causam et itineris.

5. Amor, quondam vultu suavis,

nunc merore gravi gravis,

ut me vidit percunctari

responsumque prestolari,

reddit causam singulis:

6. «Vertitur in luctum organum Amoris,

canticum subductum absinthio doloris,

vigor priscus abiit, evanuit iam virtus.

Me vis deseruit, periere Cupidinis arcus!

7. Artes amatorie iam non instruuntur

a Nasone tradite, passim pervertuntur;

nam siquis istis utitur more modernorum,

Turpiter abutitur hac assuetudine morum.

8. Naso, meis artibus feliciter instructus

mundique voluptatibus et regulis subductus,

ab errore studuit mundum revocare;

Qui sibi notus erat, docuit sapienter amare.

9. Veneris mysteria iam non occultantur

cistis, sed exposita coram presentantur.

proh dolor, non dedecet palam commisceri?

Precipue Cytherea iubet sua sacra taceri!

10. Amoris ob infamiam moderni gloriantur,

sine re iactantiam anxii venantur,

iactantes sacra Veneris corporibus non tactis.

Eheu, nocturnis titulos imponimus actis!

11. Res arcana Veneris, virtutibus habenda

optimisque meritis et moribus emenda,

prostat in prostibulo, redigitur in pactum;

Tanta meum populo ius est ad damna redactum!»

Descriptio

Hoc carmen, in sectione amatoria codicis positum, est visio somnialis in qua auctor deum Cupidinem tristem et squalidum aspicit. Deus apparet non ut victor superbus, sed ut victus, deplorans corruptionem artium amatoriarum et negligentiam morum suorum tempore moderno.

Argumentum carminis reprehensionem socialem et litterariam continet, ubi Cupido ipse laudat Ovidium Nasonem tamquam verum magistrum amoris. Queritur deus quod mysteria Veneris palam et turpiter vulgentur, atque amor, qui olim virtus erat, nunc in mercedem et inanem iactantiam versus sit, monstrans quomodo poesis goliardica auctores classicos ad mores sui temporis iudicandos adhibuerit.

Investigatio critica

Hic cantus de deiectione amoris comiter orti disserit, quae praecipue ex violatione praeceptorum Ovidianorum exoriri videtur. In secunda stropha, auctor Horatium sequens (Satirae II, 2, 80-81), ratiocinationem inducit inter virtutem animalem, qua vires vitales per somnum quiescentes continentur, et virtutem naturalem, quae imperium naturae in hominem exercet.

Cupido in hoc carmine sine corona fingitur, contra consuetudinem poetarum antiquorum qui eum gertis ornabant. Aetate autem Media, hic deus diademate aureo insigniri solebat, sicut Andreas Cappellanus in libello De amore (p. 86) testatur, militem describens qui omnes praecedit capite aureo diademate coronato. Praeterea, imago dei pharetra armati ex operibus Ovidii (Amores II, 5, 1 et Metamorphoses X, 525) manifeste hausta est.

Luctus argumentum, ubi cithara amoris in fletum vertitur, similitudinem praebet cum versibus Galteri de Castellione in carmine 123 servatis (Versa est in luctum cithara Waltheri), qui vicissim ex Libro Iob (XXX, 31) derivantur. Totum carmen doctrinam Ovidii celebrat, qui Medii Aevi tempore summus magister habebatur de amore eleganter colendo. Cuius auctoritatem multi sequuti sunt, ut Crestienus de Troyes, qui se Artem amatoriam in linguam vulgarem vertisse profitetur, et Andreas Cappellanus, qui antiqua iura et consuetudines maiorum contra quaelibet nova instituta defendit.

Ethica carminis peritiam sui ipsius deposcit ad sapienter amandum, secundum illud Ovidianum: Qui sibi notus erit, solus sapienter amabit (Ars amatoria II, 501). Contra, poeta dolet mysteria Veneris iam non celari sed palam vulgari. Haec res doctrinis antiquis repugnat, nam Venus ipsa sacra sua taceri iubet; mysteria enim amantium, quamvis inter homines versentur, occulta manere debent. Cum auctores Medii Aevi, sicut Andreas Cappellanus, secretum in amore summopere colerent, hoc in carmine diffamatio operum nocturnorum vituperatur, quoniam secreta Veneris quasi prostituta videntur, cum amor a vinculis matrimonialibus, quae tunc temporis tantum pacta socialia putabantur, omnino alienus esse deberet.

Investigatio palaeographica musica

In examine paleographico carminis cuius titulus est Dum curata vegetarem, quod in unico codice Burano (München, BSB, Clm 4660, f. 79r) servatur, structura metrica et musica singularem varietatem praebet. Carmen in duas partes dividitur: priores quinque strophae formam habent quattuor versuum (8p+7pp), dum sequentes sex strophae formam goliardicam (7p+7p) cum auctoritate, id est cum versu hexametro ex operibus Ovidii desumpto, sequuntur. Haec mutatio metrica procul dubio diversitatem in modulatione vocum postulat, cum strophae goliardicae fere semper proprias melodias, in usu scholares tunc temporis notas, sequerentur. Quamvis codex Buranus pro hoc carmine notatione adiastematica careat, investigatio paleographica ad exempla similia recurrit ut indolem melodiarium restituat.

Ad primam partem carminis interpretandam, paleographi ad analogias metricas respiciunt, sicut ad hymnum Qui signati estis Christo vel ad celeberrimam sequentiam Verbum bonum et suave. In his fontibus, structura 8p+7pp saepe modulationem variabiliter flexam ostendit, ubi materia musica stropharum sequentium quasi variatio prioris materiae videtur. Comparatio cum codice Parisino (Lat 3719), ubi carmen Nisi fallor nil repertum notatur, exemplum praebet quomodo versus bini in structuras melismasque longiores expandi possint per motum memonicum et adaptativum. In notatione goliardica cum auctoritate, versus finalis heroicus (hexameter) saepissime tonum recitationis vel clausulam firmiorem exigebat ad pondus sententiae poeticae confirmandum.

Palaeographia huius carminis arcte cum traditione Ovidiana nectitur, non solum in textu sed in ipsa spiritu compositionis. Usus auctoritatum ex Arte Amatoria desumptarum indicat hoc carmen non ut lamentum serium, sed ut satiram stilum Gualteri de Castellione imitantem accipiendum esse. Ex parte musica, hoc significat adoptionem stilorum qui inter sacrum et profanum oscillant, ubi melodiae hymnidicae ad usum satiricum torquentur. Analysim paleographicam adiuvant studia recentiora quae in carminibus adiastematicis reconstruendis operam dant, nixa super fragmenta coetanea et regulas accentus metrici quae in scholis mediaevalibus vigebant.

Bibliographia

• Rossi, Petrus Victorius, red. (2006 [1989]). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4

• Ostendere
• Recensere
• Historiam inspicere

Carmina Burana