Dum caupona verterem

Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Dum caupona verterem
Numerus	CB 76
Argumenta	Amor
Lingua	Lingua Latina mediaevalis
← Omittamus StudiaSi linguis angelicis →

“Dum caupona verterem” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero LXXVI reperitur.

Textus

1. Dum caupona verterem vino debachatus,

secus templum Veneris eram hospitatus.

solus ibam, prospere vestibus ornatus,

plenum ferens loculum ad sinistrum latus.

2. Almi templi ianua servabatur plene;

ingredi non poteram, ut optavi bene.

intus erat sonitus dulcis cantilene;

estimabam, plurime quod essent Sirene.

3. Cum custode ianue parum requievi;

erat virgo nobilis, pulchra, statu brevi.

secum dans colloquia in sermone levi

tandem desiderium intrandi explevi.

4. In ingressu ianue sedens invitatus

ab hac pulchra virgine sum interrogatus:

«unde es, o iuvenis, hucce applicatus?»

cui dixi: «domina, vestri comitatus.»

5. «Que est causa, dicito, huc tui adventus?

qualis ad hec litora appulit te ventus?

duxit te necessitas et tua iuventus?»

dixi: «necessario venio detentus.

6. Intus et exterius asto vulneratus

a sagitta Veneris; ex quo fui natus,

telum fero pectore nondum medicatus.

cursu veni tacito, quo sim liberatus.

7. Incessanter rogo te, virgo tu beata,

ut hec verba Veneri nunties legata.»

ipsa, mota precibus, fortiter rogata,

nuntiavit Veneri verba destinata:

8. «Secretorum omnium salus o divina,

que es dulcis prepotens amoris regina,

egrum quendam iuvenem tua medicina

procurare studeas, obsecro, festina!»

9. Iussu sacre Veneris ductus in conclavi,

cernens eius speciem fortiter expavi.

flexis tandem genibus ipsam salutavi,

«salve,» dicens, «inclita Venus, quam optavi!»

10. «Quis es,» inquit, «iuvenis, qui tam bene faris?

quid venisti, dicito! quomodo vocaris?

es tu forte iuvenis ille dictus Paris?

ista de quo retulit, cur sic infirmaris?»

11. «Venus clementissima, felix creatura,

cerno, quod preterita noscis et futura.

ipse sum miserrimus, res iam peritura,

quem sanare poteris tua levi cura.»

12. «Bene»,» inquit, «veneris, noster o dilecte

iuvenis! Aptissime sodes nostre secte.

si tu das denarios monete electe,

dabitur consilium salutis perfecte.»

13. «Ecce,» dixi, «loculus extat nummis plenus.

totum quippe tribuam tibi, sacra Venus.

si tu das consilium, ut sat sim serenus,

tuum in perpetuum venerabor genus.»

14. Ambo iunctis manibus ivimus mature,

ubi stabant plurime belle creature.

omnes erant similes, unius nature

et unius habitus atque vestiture.

15. Nobis propinquantibus omnes surrexere.

quas ut salutavimus, responsum dedere:

«bene vos veneritis! velitis sedere!»

Venus inquit: «aliud volumus explere.»

16. Innuens his omnibus iubet ire cito.

pariter remansimus in loco munito

solis quiescentibus; strato redimito

plura pertractavimus sermone polito.

17. Exuit se vestibus genitrix Amoris,

carnes ut ostenderet nivei decoris.

sternens eam lectulo fere decem horis

mitigavi rabiem febrici doloris.

18. Postmodum transivimus ire balneatum

in hortanum balneum Iovi consecratum.

huius aqua balnei me sensi purgatum

omnibus languoribus beneque piatum.

19. Ultra modum debilis, balneo afflictus,

fame validissima steteram astrictus.

versus contra Venerem «quasi derelictus,»

dixi «vellem edere, siquis inest victus!»

20. Perdices et anseres ducte sunt coquine,

plura volatilia, grues et galline;

pro placentis ductus est modius farine.

preparatis omnibus pransus sum festine.

21. Tribus, reor, mensibus secum sum moratus,

plenum ferens loculum fui vir ornatus;

recedens a Venere sum nunc allevatus

nummis atque vestibus; sum sic pauperatus.

22. Terreat vos, iuvenes, istud quod auditis!

dum sagittam Veneris penes vos sentitis,

mei este memores! vos, quocumque itis,

liberi poteritis esse, si velitis.

Descriptio

Hoc carmen narrat de iuvene qui, postquam in popina bibit, templum Veneris visitat ut remedium amoris inveniat. Ibi deam ipsam convenit et, postquam pecuniam (denarios) se daturum promisit, cum ea voluptates carnales per tres menses communicat, laute cenans et balneis fruens.

In fine, poeta monet lectores de periculis luxuriae et de amissione bonorum, nam iuvenis, olim dives et bene vestitus, omnibus nummis spoliatus templum relinquit. Argumentum est satira goliardica de natura mercenaria amoris et de stultitia iuvenum qui in tabernis et lupanaribus rem familiarem consumunt.

Investigatio critica

Hic cantus speciem praebet vafrae irrisionis illius moris quem "stylum curialem" dicimus; nam quamvis elatum ac perpolitum dicendi modum servet, tamen eroticam experientiam ad res futiles et corporeas deicere videtur. Amor enim hic non ex animi elatione, sed ex ebrietate bacchica exoritur et in lupanari demum expletur. Ita prorsus evertuntur praecepta de amore puro atque monita Andreae Capellani, qui in libris De amore scriptis mercennarium amorem vitandum esse docuerat, affirmans verum amorem sola cordis affectione procedere nec ullo pretio aut argento comparari posse. Poeta contra foetidam meretricum consuetudinem, quam Capellanus ut scelestam damnaverat, in ludum ac voluptatem convertit.

Scriptor, dum se ad "templum Amoris" conferre dicit, locum iucundum ac vitae plenum verbis hyperbaton effert, parodiam agens illius itineris ad regnum Amoris quod in litteris curialibus saepe describitur. Hic autem impetus non animi nobilitate, sed effrenata libidine regitur, qua re aliud praeceptum Capellani vertitur, scilicet abundantiam voluptatis amori obstare. Sagitta Veneris, quae iam in infantia pectus transfixit, non est signum diuturni doloris aut celati vulneris, sicut in poesi populari erga nobiles mulieres usitatum erat, sed instrumentum parodicum ad carnalem ardorem significandum.

In precibus ad "virginem beatam" directis, auctor imagines ex cultu Mariano et carminibus curialibus depromptas usurpat, eas tamen ad usum eroticum et corporeum demergens. Narratio deinde per enumerationem rerum iucundarum procedit, quae technica "placer" vocatur, usque ad balnea in hortis habita. Denique, cum "ficta Venus" omnem pecuniam exhauserit, carmen monita biblica Ecclesiastici et Proverbiorum de pernicie meretricum cum Ovidiana sententia commiscet, qua paupertas dicitur amorem pascere non posse. Admonitio finalis ad iuvenes directa, inter seriam et derisòriam ambigens, totius carminis naturam parodicam plane confirmat.

Bibliographia

• Rossi, Petrus Victorius, red. (2006 [1989]). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4

• Ostendere
• Recensere
• Historiam inspicere

Carmina Burana