Dic, Christi veritas
Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.| Dic, Christi veritas | |
|---|---|
| Numerus | CB 131 |
| Auctor | Philippus Cancellarius |
| Argumenta | Amor |
| Lingua | Lingua Latina mediaevalis |
“Dic, Christi veritas” est initium carminis a Philippo Cancellario Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero CXXXI reperitur.[1]
Textus
[recensere | fontem recensere]Descriptio
[recensere | fontem recensere]Hoc carmen, a Philippo Cancellario compositum, est disputatio allegorica de absentia Caritatis et Veritatis in mundo. Auctor per interrogationes rhetoricas inquirit ubi divina virtus lateat, utrum in aulis potentium an in religiosis locis, denuntians corruptionem tum politicam tum ecclesiasticam sui temporis.[1]
In responsione Caritatis et in conclusione prophetica, peccata hypocritarum et discordiae ecclesiae vituperantur. Carmen ad ethicam Christianam reditum postulat, adhibens exempla biblica sicut David et Nathan ut necessitatem iustitiae et veri obsequii erga Christum demonstret.[1]
Investigatio critica
[recensere | fontem recensere]Carmina Dic Christi veritas et Bulla fulminante Philippo Cancellario adscribuntur, qui saeculo XIII ineunte apud Studium Parisiense maxime floruit.[2] Quamvis in sectione amatoria codicis inserti sint, hi textus indole morali ac satira percutienti redundant. In eis Philippus corruptelam ecclesiasticam et simoniam acriter reprehendit, stilo subtili usus qui scholasticum ambiguitatem Scholae Nostrae Dominae plane sapit.[3] Praecipue denuntiatur quomodo pontificiae bullae ac decreta non veritate, sed argento moveantur; ita auctor argumentum sacri amoris proditi cum vitiis curiae et officialium scite nectit.[2]
Hic cantus argumentum tractat de caritatis christianae deminutione in mundo ubi ecclesiastici aviditate atque corruptela tenentur. Poeta res propheticas Isiae de "valle visionis" adhibet ut locum significet ubi homines, divini iudicii immemores, carnis voluptatibus indulgent. In hoc contextu, vaticinatio de Hierosolymis in figuram vertitur cuiuslibet loci ubi spiritus neglegitur ut solis epulis ac vino vacetur. [4] Auctoris oratio per exempla historica et biblica procedit: Pharao enim idololatriae ac fidei inimicae potentiae typus habetur, dum Nero imperator, iam apud Patres Ecclesiae ut Lactantium perversionis signum, hic quoque sceleratae perfidiae exemplum praebet. Quibus opponuntur figurae Theonis, anachoretae Thebaidis in Vitis Patrum memorati, et Moysis infantis, qui in fiscella viminea e fluminis aquis servatus est. Per metonymiam "aula Romuli" ipsa sedes papalis indicatur, ubi mundana potestas cum spirituali officio confligit. [5]
In secunda parte, mentio Hierichuntis ad parabolam boni Samaritani aperte spectat. Investigatio autem critica ad personam Nathan prophetae convertitur, qui olim Davidem regem de peccato cum Bethsabee commisso arguit. Philippus Cancellarius hunc locum biblicum parodice interpretatur: Ecclesia enim, quae instar Davidis cum mundo fornicatur, a Nathan non iam reprehenditur. Propheta officium suum deponit, cum videat in mundo cupiditate depravato vocem suam irritam futuram esse. [6] Tunica Christi, secundum evangelium Ioannis indiscissa, hic Ecclesiae unitatem symbolice designat, quae tamen opum siti laceratur. Scripturarum auctoritate auctor hypocritas reprehendit qui "culicem excolant", atque praeceptum de reddendis Caesari quae sunt Caesaris urget, ut Ecclesia a terrenis negotiis se expediat et ad pristinam spiritualem puritatem revertatur. [7]
Investigatio palaeographica musica
[recensere | fontem recensere]In notatione carminis politici cuius titulus est Dic Christi veritas (CB 131), quod saepe cum strophis Bulla fulminante alternatur, plures stratus palaeographici discernuntur. Fontes antiquiores, sicut Codex Buranus (B) et codices Engelbergensis (C) vel Stuttgartensis (S), notationem adiastematicam praebent, ubi puncta et virgae sine lineis altitudinem sonorum tantum adumbrant. In codice B, structura singularis apparet: strophae intercalares Bulla fulminante non ut cantus separati, sed loco melismatum finalium stropharum Dic Christi inseruntur. Haec dispositio palaeographica nexum textualem et musicum inter haec duo carmina confirmat, ubi rimae et melodiae se invicem complent. Insuper, in eodem codice B, quinque melismata in notatione adiastematica servantur, quae post singulos versus strophae Bulla exarata sunt, ad exprimendam vocis extensionem in fine distinctionum rhythmicarum. [8]
Evolutio huius compositionis a monodia ad poliphoniam in codicibus saeculi XIII clare videtur. Si codices sicut Londoniensis (E1), Florentinus (F), et Guelferbytani (W1, W2) inspiciuntur, carmen Dic Christi veritas ad tres voces elaboratum invenitur, quod mutationem notationis ab adiastematica ad mensurabilem vel prae-mensurabilem indicat. In his manuscriptis, melismata quae in codicibus antiquioribus forsan deerant vel tantum adumbrata erant, plena structura poliphonica explicantur. Contra, strophae Bulla fulminante plerumque in forma monodica exarari solent, sicut in codice Egerton 274 (E) videtur, ubi hoc carmen magistro Philippo Cancellario Parisiensi attribuitur. Palaeographia igitur demonstrat quomodo melos originale, initio simplex et politicum, in structuram cathedralem et poliphonicam transierit, servatis tamen elementis rhythmicis primigeniis sicut paritate ponderis in syllabis et rima. [9]
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2 3 4 Carmina amatoria 123-154.
- 1 2 Lehtonen, 1995, pp. 127, 142.
- ↑ Lehtonen, 1995, pp. 18, 127.
- ↑ Rossi, 2006, pp. 256-257
- ↑ Rossi, 2006, pp. 256-257
- ↑ Rossi, 2006, pp. 256-257
- ↑ Rossi, 2006, pp. 256-257
- ↑ "Dic Christi veritas · Bulla fulminante (cb 131)". Examen apium
- ↑ "Dic Christi veritas · Bulla fulminante (cb 131)". Examen apium
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Lehtonen, Th. M. S. (). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4