Cursus honorum

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere

Cursus honorum est cursus usitatus magistratuum temporibus rei publicae Romanae, quem viris cupidis summam plenitudinem potestatis adipisci inire opportuit.

Principia[recensere | fontem recensere]

Etsi punctum temporis transitus potestatis ad magistratus electos definire non possumus constat regibus Romanis eversis senatus imperium sibi adrogavisse. Primi consules anno 509 a.C. creati esse dicuntur, quod hodie tamen in dubio venit cum indagatores recentiores credant primum solum quendam praetorem maximum exstitisse.

Sequentis saeculis ceteri magistratus et ordo eorum oriuntur: Militia decem annorum perfecta viri cuiusdam ingenii vigintisexviri vel tribuni militum creati sunt. Tum sequebatur quaestoris munus. Rite quidam eorum ad honorem aedilem aut tribuni plebis pervenerunt, postquam pauci eorum munere praetoris fungebantur. Denique parva manus eorum summam gloriam consulatus adepta est. Initio saepe accidit, ut viri probi intermissis ordinibus humilioribus magistratui superiori praepositi sunt. Demum cursus lege Villia annalis anni 180 a.C. constitutus est acerbioris aemulationis inter nobilitatem exorsae causa. Effectum est, ut censores cuicumque magistratu cursus honorum functo in conscribendo indice creandorum senatorum faverentur eumque sine condicione in senatu acciperent. Cum hic mos initio solum ad consules, praetores et aediles curules pertinuisset ex tempore Sullae dictatoris iam ab ordine quaestoris atque tribuni plebis adhibitus est.

Structura rei publicae Romanae ex dominatu Sullae

Magistratus a comitiis creati sunt; id est magistratus plebeii (quaestores, tribuni plebi), quorum imperium potestas nuncupabatur a comitiis populi tributis, magistratus superiores olim familiis patriciis reservati, quorum etiam imperium militare fuit (praetor, consul), a comitiis centuriatis. Appret, ut initium magistratus volventibus annis prius priusque in anno motum est. Anno 153 a.C. postremum dilatum est: ab idibus Martis ad 1. Ianuarii motum est. Quod anni nomen e consulibus traxerunt ex eo tempore ille dies pro initio anni existimabatur.

Magistratibus superioribus cum populo et senatu de condicionibus agere, in magistratus humiliores animadvertere, immo eos in vincula conicere licuit. Manus quoque lictorum armatorum eis concessa erat. Dum munere fungebantur etiam immunitate fruebantur.

Sulla et finis rei publicae[recensere | fontem recensere]

Sulla dictator legibus scribundis et rei publicae constituendae factus anno 81 a.C. legem de magistratibus decerni curavit, qua cursus honorum in structuram stabilem redigeretur. Secundum hanc legem nemini consulatum petere licuit nisi praetori praeterito. Simul numerum magistratuum auxit:

cursus honorum Romanus Sulla imperatore:

  1. unus ex vigintisexviris
  2. unus 20 quaestorum
  3. unus 10 tribunorum plebis aut
    unus 4 aedilium (Etsi aedilitas non fuit fixa pars cursus honorum ex consuetudine nemo praetor electus est nisi plebi spectacula opulentissima dedit)
  4. unus 8 praetorum
  5. alter duorum consulum

Imperium Romanum[recensere | fontem recensere]

Augusto solum imperium totius rei publicae adepto veteres magistratus supervacanei redditi sunt. Etsi magistratus ex anno 14 p.C.n. non iam a plebe sed a senatu aut ab imperatore ipso deligerentur nihilominus usque ad antiquitatem posteriorem exstabant (ultimus consul electus anno 541 creatus est Iustiniano imperatore).

Praeterea Augustus equestri ordini proprium cursum honorum creavit, qui aspirantes rite a cuidam imperio militare et munere procuratoris usque ad praefecturam cuiusdam provinciae Romanae duceret. Eo modo cursus etiam hominibus novis munere legionarii, tum centurionis, deinde procuratoris Augusti usque ad praefectum praetorio patebat, cuius rei Marcus Bassaeus Rufus hoc munere Antonino Pio imperatore fugens exemplo est.

Aetates ExordiumMonarchiaRes PublicaImperiumRuina et lapsus ImperiiImperium Romanum OccidentaleImperium Byzantinum
Constitutiones HistoriaAetas regumRes PublicaImperium Romanum
Administratio SenatusComitia (Curiata, Centuriata, Tributa, Concilia plebis) • Curia HostiliaForumCursus honorumLegatusDuxOfficiumPraefectusVigintisexviriLictorMagister militumImperatorPrinceps senatusPontifexAugustusCaesarTetrarchiaProvincia
Magistratus Tribunus plebis(Tribuni aerariiTribuni militumTribuni militum consulari potestateTribunus Celerum)QuaestorAedilisPraetorConsulCensorProconsulGubernatorDictatorMagister equitumDecemviri legibus scribundisTribuni militum consulari potestateTriumvirRexInterrex
Leges Lex XII TabularumCivis Romanus sumAuctoritasImperiumStatusIudiciaConstitutio AntoninianaEdictum Domitiani de excidendis vineis
Societas PatriciiPlebsSecessio plebisOrdo EquestrisGensTribusPraenomina Romana antiquaMulieresMatrimoniumServitusLiberti
Exercitus LegioLimes
Cultura CalendariumMedicinaTheatrumArs coquinariaScholaLitteraeArsMusicaArchitecturaReligio (ExsequiaePersecutionesCultus imperatorius)MythologiaChristianismus in imperio romanoThermaeForumSPQRVestimentaFestae(CarmentaliaFloraliaLemuraliaLupercaliaPariliaSaturnalia)CircusVinumMeretricesLinguae
Technologia Numeri RomaniArithmeticaAbacusViae RomanaePontesAquae ductiMetallurgiaCloaca Maxima
Oeconomia AgriculturaMercaturaAerariumNummi
Lingua Latina ArchaicaClassica sive aureaPostclassica sive argenteaSermo vulgarisMediaevalisHumanisticaLingua NeolatinaLingua Latina scientificaLingua Latina EcclesiasticaLinguae Romanicae
Scriptores praecipui ApuleiusCatullusCiceroQuintus Curtius RufusHoratiusIulius CaesarIuvenalisLiviusLucretiusOvidiusPetroniusPlautusGaius Plinius SecundusGaius Plinius Caecilius SecundusPropertiusSallustiusSenecaSuetoniusTacitusVergiliusVitruvius
Indices AnnalesConsules rei publicaeConsules sub principatu electorumDii Graeci cum paribus deis Romanis EtruscisqueDioecesesGentes RomanaeGubernatores provinciarum RomanarumImperatoresOppida et urbesHomines illustriProvinciae(Provinciae Rei PublicaeProvinciae ImperiiProvinciae Imperii DiocletianiTabula successionis provinciarum Romanarum) RegesRegiones Italicae AugustaeAntiquae viae