Consonantarium
 |
Haec commentatio vicificanda est ut rationibus qualitatis propositis obtemperet. Quapropter rogamus ut corrigas, praecipue introductionem, formam, nexusque extra et intra Vicipaediam. |
Consonantarium[1] (vel abjad vel abdzad vel abdiad, ex lingua Anglica[2] et ex lingua Arabica[3]) vel alefbet vel avgadi vel abgad, ex lingua Hebraica,[4][5] vel fortasse etiam abiad aut abcedium[1]) est abecedarium litterarum consonantium, id est, systema scripturae in qua solum litterae consonantes scribuntur et per notas litterarum exprimuntur. Litterae vocales tamen non scribuntur, nisi fortasse per auxillium notarum signiferarum, quae nomine signorum diacriticorum vocantur. Exemplorum gratia, niqqud, pl. niqqudot in lingua Hebraica[6] aut ḥaraka pl. ḥarakāt in lingua Arabica.[7] Quamquam vocales non exprimuntur, intelleguntur a lectoribus grammaticam linguae suae cognoscentibus per rationem ex litteris consonantibus inscriptam.
Altera nomina, quae parem significationem continent, sunt scriptura phonemica partialis (Anglice: partial phonemic script), et scriptura phonographica linearis defectiva (Anglice: segmentally linear defective phonographic script), et scriptura consonantium (Anglice: consonant writing), et abecedarium consonantium (Anglice: consonantal alphabet).[8]
Etymologia
[recensere | fontem recensere]De nomine abjad et origine nominis huius et alteris nominibus rei pari huic:
Nomen “abjad” (aut abiad aut abdzad aut abdiad) oritur ex nominibus quattuor litterarum in ordine originale a principio consonantarii linguae Arabicae, id est: أ (ʔ: ʾalif /ʔalif/), ب (b: bā /baːʔ/), ج (dz: dzīm /d͡ʒiːm/), د (d: dāl /daːl/), quae in scripta Arabica est: أبجد (ʔ-b-dz-d: ʾabdzad /ˈʔæb.d͡ʒæd/ aut /ˈʔaːb.d͡ʒaːd/).[2] Similis, origo verbi dicti “abgad” videtur esse ex tribus litterarum in ordine a principio consonantarii linguae Hebraeicae, id est, א (ʔ: ʾaleph /ʔa'lεf/), ב (b: bet /beːt/), ג (g: gimel /gi'mεl/), ד dalet quae in scripta Hebraica est: אבגד (ʔ-b-g-d: ʾabgad /ʔab.gad/) et praesunt apud litteras verbi Hebraici אבגדי (ʔ-b-g-d-y: ʾavgadi /ʔaːv.gaːˈdiː/), quod "abecedarium" significat.[4] Confer ad litteras a (a: /a/), b, c, et d, quae sic praesunt in nomine abecedarii linguae Latinae, ut a-b-c-d in abecedario videantur.[9]
Terminologia
[recensere | fontem recensere]De origine nomen abjad dictum est primum ab auctore linguistico Petro T. Daniels in anno 1990:
"Cognoscamus ut scripturas Semiticas Occidentales constituere tertium fundamentale genus scripturae, quod solum consonantes singulares demonstraret. [Hoc genus tertium] non potest componi sub utro generum alterorum. Nomen ideoneum huic generi sit “alephbeth,” in honore originis Levantinensis, sed nomen illum videtur versimillimum alphabeto, de qua causa ego propono vocare genus hoc “abjad” ex verbo in lingua Arabica quod ad ordinem traditionalem [litterarum consonantium] significat."[10]
Nota bene: Hoc systema scripturae similis abecedario est, sed sine notas litterarum a quibus indicet vocales.
Historia
[recensere | fontem recensere]
De origine huius modi scribendi in Aegypto antiqua
[recensere | fontem recensere]Scriptura Protosinaitica videtur demonstrare non solum primum cognoscitum consonantarium, sed etiam primum visibile vestigium scripturae alphabeticae. Quod systema scripturae generalim existimatur esse fabricatum in Aegypto antiqua circum Paeninsulam Sinaiticam inter Aetatem aëneam mediam, designatum a populis loquentibus in quadam lingua Semitica occidentali, fortasse a populis e Chanaan, qui signa quaedam ex signis depictis in Hieroglyphicis Aegyptiis reformaverunt in scriptum novum quod aptum sit ad scribendas consonantes in lingua sua de ratione acrophoniae.
De usu huius modi scribendi in structura linguarum Semiticarum:
[recensere | fontem recensere]Saepe hoc systema scripturae adest in linguis Semiticis, in quibus videtur litteras consonantes esse maiores significante suarum quam vocales. In particulare pro utilitate quae litterae consonantes indicant ad formas grammaticas linguarum Semiticarum.
Exempla gratia, in gente linguarum Semiticarum occidentalium, id est linguae Hebraeicae, Phoeniciae, Arabicae, Aramaeicae, etc., formae verborum de radicibus consonantium tres aedificiunt.
Tabula comparativa exemplorum et extinctarum et extantium
[recensere | fontem recensere]
| Nomen consonantarii | In usu a populis hodiernisne?
(ita aut non) |
Cursivane?
(ita, non, aut semi-cursiva) |
Directio scribendi | Quantitas litterarum | Numeri matrum lectionis
(id est 'paenevocalium' aut semivocalium) |
Locus originis | Populis a quibus scriptum est | Linguae inscriptae in consonantario | Terminus postquem ad terminum antequem consonantarii
(si non adhuc in usu est hodie) |
A quibus systematibus scripturae affectum est | Quae systemata scripturae affecta sunt |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Arabicum | ita | ita | ab dextra ad sinistram | 28 consonantium | 3 | Asia occidentalis | Magis quam 400,000,000 populorum | Semiticae:
|
512 - aetatem hodiernam | Nabataeano | Thaanum |
| Syriacum (Aramaicum Novum) | ita | ita | ab dextra ad sinistram | 22 consonantium | 3 | Asia occidentalis | Christiani Syriaci, Assyrii (praesens aetas) | Aramaicae: | Ca. saeculum 1 - saeculum 21 | Aramaico imperiali | |
| Hebraicum | ita | ita et non | a dextra ad sinistram | 22 consonantium + 5 litterarum ultimarum | 4 | Asia occidentalis | Iudaei post aetatem Captivitatis Babylonicae ab aetate Templi Secundi in Hierosolyma ad communitates hodier Iudaeorum in diaspora,diem hodie.Populi civitatis Israel, | Semiticae:
et multi alteri |
Saeculum 2 a.C.n - saeculum 21 |
|
|
| Aramaicum Imperiale | non | non | a dextra ad sinistram | 22 | 3 | Asia occidentalis | Persae, Imperium Achaemenidarum, ubique apud Asiam Occidentalem,Iranicam, Mesopotamiam, Aegyptum, Anatoliam | Semiticae:
et multi alteri |
Ca. saeculum 6 a.C.n. - Ca. saeculum 2 a.C.n. | Phoenicio | |
| Aramaicum Iuvenale | non | non | a dextra ad sinistram | 22 | nulla | Asia occidentalis | Populi Semitici varii | Ca. saeculum 8 a.C.n. Ca. saeculum 6 a.C.n. | Phoenicio | ||
| Nabataeanum | non | ita et semi-cursiva[11] | a dextra ad sinistram | 22 | nulla | Asia occidentalis | Regnum Nabataeanum (apud urbem Petram) | saeculum 2 a.C.n. - saeculum 4
(sed solum ad 200 a.C.n. pro lingua Aramaica Nabataea) |
Aramaico imperiali | Arabicum (Veterum aut Palaeoarabicum) | |
| Phoenicium | non | non | a dextra ad sinistram, bustrophedon | 22 | nulla | Byblus | Ca. saeculum 11 a.C.n - Ca.150 | Alphabeta:
Consonantaria:
| |||
| Punicum | non | non | a dextra ad sinistram | 22 | nulla | Carthago (Tunisia), Africa Septentrionalis, circum Mare Mediterraneum [15] | Punici | Phoenicio | |||
| Arabiana Antiqua Septentrionalia | non | non | a dextra ad sinistram | 29 | ita | Paeninsula Arabica | Arabes Arabiani septentrionales | saeculum 8 a.C.n - saeculum 4 | Protosinaitico | ||
| Arabianum Antiquum Australe (Musnad) | non | ita, est forma cursivae
(Zabūr) in Arabia Australi[12] |
a dextra ad sinistram,bustrophedon | 29 | ita | Arabia australis aut Arabia Felix nominatur
(Iemenia) |
Regnum regnantium urbium, Arabes Arabiani australes (apud Iemeniam) | Semiticae (Australes): | Ca. millennium 2 a.C.n - saeculum 6[13] | Protosinaitico | Aethiopicum (Geʽez) (apud Aethiopiam et Eritream) |
| Sabaeanum | non | non | a dextra ad sinistram,bustrophedon | 29 | nulla | Arabia australis (Saba) | Arabes Arabiani australes |
|
Ca. a.C.n | Bybliano
(apud Byblum) |
Aethiopicum (Geʽez) (apud Aethiopiam et Eritream) |
| Parthianum (inscriptionale) | non | non | a dextra ad sinistram | 22 | ita | Parthia (hodie septentrionalis et orientalis Irania, Turcomannia australis, Afgania septentrionalis et occidentalis)[15] | Parthanensis | Ca. saeculum 2 - saeculum 5 | Aramaico imperiali | ||
| Ugariticum | non | ita | a sinistra ad dextram | 30 | nulla, 3 signi occlusivae glottidali et vocalem unam | Ugarit (hodie est urbs "Ras Shamra" in Syria septentrionalis) | Ugaritici
(populi apud Ugarit) |
Indoeuropaeae: | Millennium 2 a.C.n., Ca. saeculum 14 a.C.n. - saeculum 12 a.C.n. | ||
| Protosinaiticum etProtochananaeum | non | non | a sinistra ad dextram | 24 | nulla | Aegyptus, Sinai, Chanaan
(Levans) |
Canaanites | Chanananaeae | Millennium 2 a.C.n., Ca. saeculum 19 a.C.n. - saeculum 16 a.C.n. | Hieroglyphica Aegyptia | Hebraicum |
| Samaritanum | ita (700 populi) | non | a dextra ad sinistram | 22 | nulla | Levans | Samaritani (Nablus et Holon) | Aramaica Samaritanorum, Hebraica Samaritanorum | Ca. a.C.n | Hebraico Vetero | |
| Tifinaghum (Libycoberberum) | non | non | a fundo ad verticem, a dextra ad sinistram,
a sinistra ad dextram |
31 | ita | Africa Septentrionalis | Mazaces | Libyca | Ca. millennium 2 a.C.n[14] aut Ca. millennium 1 a.C.n. aut Ca. saeculum 6 a.C.n. - Ca. saeculum 7 aut saeculum 4[15][16] | Tifinaghum novum | |
| Persica Medionalis, (Pahlavium) | non | non | a dextra ad sinistram | 22 | 3 | Asia occidentalis | Regnum Sassanidarum | Persica Medionalis, (Pahlavium) | Ca. a.C.n | Aramaico | Psaltericum, Avestanum |
| Pahlavium (Psaltericum) | non | ita | a dextra ad sinistram | 21 | ita | Sinae occidentalis et septentrionalis [15] | Persae maxime ad scribendas chartas | Avestana | Ca. saeculum 3 [17] | Syriaco | |
| Sogdianum | non | non (ita in generibus recentibus) | a dextra ad sinistram, a sinistra ad dextram (verticale) | 20 | 3 | Partes Sinensis
(apud Provinciam Xinjiang),Uzbeciensis, Tadzikistaniensiset Pakistaniensis |
Buddhisti, Manichaeni | Sogdiana | Ca. saeculum 3 | Syriaco | Alphabetum Uiguricum veterum |
Nexus interni
Linguae
[recensere | fontem recensere]Loci geographici et temporalis
[recensere | fontem recensere]Populi
[recensere | fontem recensere]Systematibus scripturae
[recensere | fontem recensere]Generalia
[recensere | fontem recensere]- Abecedarium (systema scripturae constructum et e vocalibus et e consonantibus)
- Abugida (systema scripturae constructum e syllabis iunctis cum vocalibus)
- Littera
- Stenographia (systemata scripturae constructa pro scribendo celeriter a modo abbreviationibus quae structuram consonantariorum habent)
- Syllaba
- Syllabarium (systema scripturae solum e syllabis constructa est)
- Systema scripturae (nomen generale generibus ad scribendam linguas naturales)
Particularia
[recensere | fontem recensere]- Abecedarium Arabicum
- Abecedarium Aramaicum Imperiale
- Alphabetum Hebraicum
- Abecedarium Phoenicium
- Abecedarium Protosinaiticum
- Hieroglyphica Aegyptia (systema scripturae ex Aegypto antiqua)
Terminologia linguistica
[recensere | fontem recensere]Variae res alterae
[recensere | fontem recensere]- Abjad numeralis (codice Arabico alphanumerico)
- Gematria (systema codicis alphanumerici Hebraicum et Anglicum)
- Numerologia (systemata mysticismi de numeris)
Notae
[recensere | fontem recensere]- 1 2
Fons nominis Latini desideratur (addito fonte, hanc formulam remove). - 1 2 Abjad (verbum Anglicum) in Victionario (Anglice)
- ↑ Abjad (verbum Arabicum: أبجد) in Victionario (Anglice)
- 1 2 Abgad (per verbum Hebraico: אבגדי avgadi) in Victionario (Anglice)
- ↑ Boyes, Philip J.; Steele, Philippa M. (10 Octobris 2019). Understanding Relations Between Scripts II. Oxbow Books. p. 24. ISBN 978-1-78925-092-3.
- ↑ nikud aut niqqud (verbum Hebraicum: ניקוד / נִקּוּד) in Victionario (Anglice)
- ↑ ḥarakāt aut harakat (verbum Arabicum: حَرَكَات) in Victionario (Anglice)
- ↑ Amalia E. Gnanadesikan (2017), "Towards a Typology of Phonemic Scripts", Writing Systems Research, 9:1, 14-35, doi:10.1080/17586801.2017.1308239. "[Petrus] Danielus (1990, 1996a) nomen "abjad" pro his scriptis proponit, et illum nomen populare apud multos scholasticos linguisticos factum est..." (Anglice: "Daniels (1990, 1996a) proposes the name abjad for these scripts, and this term has gained considerable popularity. Other terms include partial phonemic script (Hill, 1967), segmentally linear defective phonographic script (Faber, 1992), consonantary (Trigger, 2004), consonant writing (Coulmas, 1989) and consonantal alphabet (Gnanadesikan, 2009; Healey, 1990). "
- ↑ Abecedarium (Latinum) in Victionario (Anglice)
- ↑ Daniels, P. (1990). "Fundamentals of Grammatology". Journal of the American Oriental Society, 110(4), 727-731. doi:10.2307/602899. "Cognoscamus ut scripturas Semiticas Occidentales constituere tertium fundamentale genus scripturae, quae solum consonantes singulares demonstraret. [Hoc genus tertium] non potest componi sub utro generum alterorum. Nomen ideoneum huic generi sit “alephbeth,” in honore originis Levantinensis, sed nomen illum videtur versimillimum alphabeto, de qua causa ego propono vocare genus hoc “abjad” ex verbo in lingua Arabica quod ordinem traditionalem [litterarum consonantium] significat.” (Anglice: “We must recognize that the West Semitic scripts constitute a third fundamental type of script, the kind that denotes individual consonants only. It cannot be subsumed under either of the other terms. A suitable name for this type would be "alephbeth," in honor of its Levantine origin, but this term seems too similar to "alphabet" to be practical; so I propose to call this type an "abjad," from the Arabic word for the traditional order.”)
- ↑ Nehmé, L. (2010). Nehmé, L. (2010). A Glimpse of the Development of the Nabataean Script into Arabic Based on Old and New Epigraphic Material. In Macdonald, M.C.A. (Ed.), The Development of Arabic as a Written Language: Papers from the Special Session of the Seminar for Arabian Studies Held on 24 July, 2009. Proceedings of the Seminar for Arabian Studies, 40, Supplement (pp. 47–88). Archaeopress. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/41224043
- ↑ Ryckmans, Jacques (1993). "Inscribed Old South Arabian sticks and palm-leaf stalks: An introduction and a paleographical approach". Proceedings of the Seminar for Arabian Studies. 23: 127–140. JSTOR 41223401
- ↑ Stein, Petrus (2013). "Palaeography of the Ancient South Arabian script. New evidence for an absolute chronology". Arabian Archaeology and Epigraphy. 24 (2): 186–195. doi:10.1111/aae.12024. ISSN 0905-7196.
- ↑ Franklin, Natalie R. (2008-08-05). Rock Art Studies - News of the World Volume 3
- ↑ Abecedarium Libycoberberum (Anglice "Libyco-Berber alphabet") in Vicipaedia Anglica, quae pagina visa est die 31 Decembris, anno 2025.
- ↑ "Libyco-Berber - 2nd (9th?) century BC-7th century AD" Archivatum e pagina originali in die 5 Iunonis 2022 et visa die 31 Decembris anno 2025: (Anglice "The apparent fact that final vowels are marked suggests Punic origin, or at least influence, and the Numidian kingdom of Masinissa around the second century BC has been suggested as a plausible point of origin (Kerr 2010). However, iconographic arguments have been made that some inscribed stelae from Kabylie predate Masinissa by a century or more (Laporte 1991), and some rock inscriptions (notably at Azib n'Ikkis in Morocco) have been argued to date to a considerably earlier period on the basis of the style of the rock art accompanying them (Camps 1974). If the latter dating is accepted, then the origin of the script must be pushed back, to the ninth century BC or so (Pichler 2007). The only precisely dated inscription known is from the tenth year of the Numidian king Micipsa's reign, about 138 BC. A number of Punic and Latin bilingual texts are found, attesting to its use in the Roman period, and on the southern slopes of the Atlas Mountains the script seems to have remained in use as late as the 5th century AD (Camps 1986). In contrast, no Arabic bilingual texts have been found, and no Libyco-Berber inscriptions have been identified from the Islamic period; the Libyco-Berber script is therefore presumed to have fallen into disuse in North Africa proper before the arrival of the Arabs. However, a divergent variant of the Libyco-Berber script survived in the Sahara, developing with some changes into the Tifinagh script still used by some Tuareg groups. In the late 20th century, Kabyle Berber activists invented a new version of the script, in which all vowels were marked and the direction of writing was left-to-right; adaptations of this are now used for educational purposes in Morocco and, to a lesser extent, in Algeria.")
- ↑ "PAHLAVI PSALTER – Encyclopaedia Iranica"
Bibliographia
[recensere | fontem recensere]- Ager, Simon. (2015). Consonantaria / Abecedaria Consonantium (Anglice: "Abjads / Consonant alphabets"). Omniglot.
- Daniels, Peter T. (Anglice: Peter) (2013). Systema Scriptura Arabica (Anglice: "The Arabic Writing system"). In Owens, Ionathan (Anglice: Jonathan) ., ed. The Oxford Handbook of Arabic Linguistics. Oxoniensis comitatus: Universitas Oxoniensis, p. 415. ISBN 9780199764136.
- Daniels, Peter T. & Bright, Gulielmo (Anglice: William), eds. (1996). De Systematibus Scripturae Mundi (Anglice: "The World's Writing Systems"). Oxoniensis: Apud Universitatem Oxoniensis. p. 4. ISBN 978-0195079937.
- Ekhtiar, Maryam (2011). "Masterpieces from the Department of Islamic Art in the Metropolitan Museum of Art". Apud Novum Eboracum: Museum Artium Metropolitanum. p. 21. ISBN 9781588394347.
- Gnanadesikan, Amalia E. (2017). Ad Typologiam Scripturarum Phonemicarum (Anglice: "Towards a Typology of Phonemic Scripts"). Writing Systems Research, 9 (1). Taylor & Francis: pp. 14–35. doi:10.1080/17586801.2017.1308239.
- Frajzyngier, Zygmunt; Shay, Erin, eds. (2012). Praefatio (Anglice: "Introduction"). In Linguae Afro-Asiaticae (Anglice: "The Afroasiatic languages"). Cambridge Language Surveys. Cantabrigiensis: Apud Universitatem Canatbrigiensis. p. 2. ISBN 9780521865333.
- Lam, Joseph (2015). "Ch. 12. The Invention and Development of the Alphabet". In Woods, Christophorus; Teeter, Emilia; Emberling, Geoff (eds.). Linguae Visabilis: Inventiones Scribendi in Asia Occidentali Antiqua Ultraque (Anglice: “Visible Language: Inventions of Writing in the Ancient Middle East and Beyond”). Oriental Institute Museum Publications, No. 32 (2nd, revised with minor corrections ed.). The Oriental Institute of the University of Chicago. pp. 189–190. ISBN 9781885923769.
- Lehmann, Reinhard G. (2011). Caput 2. 27-30-22-26. Quantae Litterarum in Abecedario Necesse Sunt? Exemplum Linguarum Semiticarum (Anglice: "Ch 2. 27-30-22-26. How Many Letters Needs an Alphabet? The Case of Semitic"). In de Voogt, Alex & Quack, Joachim Friedrich, eds. In Res Scribendi: Scripturae Trans Fines Civitatum (Anglice: "The idea of writing: Writing across borders"). Leiden: Brill. pp. 11–52. ISBN 978-9004215450.
- Lipiński, Edward (1994). Studii de Inscriptionibus Aramaicis et Scientia Nominum II (Anglice: "Studies in Aramaic Inscriptions and Onomastics II"). Leuven, Belgium: Peeters Publishers. pp. 29–30. ISBN 9068316109.
- Lo, Lawrence (2012). "Berber". In Scriptae Antiquae (Anglice: "Ancient Scripts"). Praeservata de originali in die 26 mensis Augusti anno 2017.
- Ryckmans, Jacques (1993). "Inscribed Old South Arabian sticks and palm-leaf stalks: An introduction and a paleographical approach". Proceedings of the Seminar for Arabian Studies. 23: 127–140. JSTOR 41223401
- Stein, Petrus (2013). "Palaeography of the Ancient South Arabian script. New evidence for an absolute chronology". Arabian Archaeology and Epigraphy. 24 (2): 186–195. doi:10.1111/aae.12024. ISSN 0905-7196.
- Winters, Jonah; Lewis, Frank (1999). Conspectus Systematis Numerologici Litterarum Arabicarum quod “Abjad” Nominatur, id est, Consonantarii (Anglice: "Overview of the Abjad numerological system"). Báhá'i Library Online. Praeservata de originali in die 6 mensis Octobris 2010.
- Wright, W. (1967). Grammatica Linguae Arabicae (Anglice: "A Grammar of the Arabic Language" [transl. from the German of Caspari]. Vol. 1 (3rd ed.). CUP. p. 28. ISBN 978-0521094559.
Nexus externi
[recensere | fontem recensere]- Abecedarium (Latinum) in Victionario (Anglice)
- Abjad (Verbum Anglicum) in Victionario (Anglice)
- אבגדי /avgadi/ via abgad (Verbum Hebraicum) in Victionario (Anglice)
- Exempla diversa abecedariorum litterarum consonantium in Omniglot: Encyclopaedia in Rete Systematum Scripturarum et Linguarum Mundi. (In lingua Anglica: "Various examples of Abjads on Omniglot: The Online Encyclopedia of Writing Systems & languages").
- Ludovius, Francus (1999-2004). Conspectus Systematis Numerologici Litterarum Arabicarum quod "Abjad" Nominatur, id est, Consonantarii. In Bibliotheca Baháʾí in Rete. (In lingua Anglica: "Louis, Frank (1999-2004). Overview of the Abjad Numerological System. Baháʾí Library Online").