Bulla fulminante

Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Bulla fulminante
Numerus	CB 131a
Auctor	Philippus Cancellarius
Argumenta	Amor
Lingua	Lingua Latina mediaevalis
← Dic, Christi veritasIam vernali tempore →

“Bulla fulminante” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero CXXXIa reperitur.

Textus

1. Bulla fulminante

sub iudice tonante,

reo appellante,

sententia gravante

Veritas supprimitur,

distrahitur

et venditur

Iustitia prostante;

itur et recurritur

ad Curiam, nec ante

quid consequitur,

quam exuitur quadrante.

2. Pape ianitores

Cerbero surdiores.

in spe vana plores,

nam etiamsi fores

Orphëus, quem audiit

Pluto deus

Tartareus,

non ideo perores,

malleus argenteus

ni feriat ad fores,

ubi Protëus

variat mille colores.

3. Si queris prebendas,

vitam frustra commendas;

mores non pretendas,

ne iudicem offendas!

frustra tuis litteris

inniteris;

moraberis

per plurimas kalendas –

tandem exspectaveris

a ceteris ferendas,

paris ponderis

pretio nisi contendas.

4. Iupiter, dum orat

Danen, frustra laborat;

sed eam deflorat,

auro dum se colorat:

auro nil potentius,

nil gratius,

nec Tullius

facundius perorat.

sed hos urit acrius,

quos amplius honorat;

nichil iustius,

calidum Crassus dum vorat!

Descriptio

Hoc carmen, a Philippo Cancellario compositum, est acerrima satira contra corruptionem Curiae Romanae et venalitatem iustitiae ecclesiasticae. Auctor deplorat quomodo veritas et iustitia pecunia vendantur, ubi non mores nec litterae, sed sola vis argenti valere videtur ad favorem iudicum impetrandum.

Per metaphoras mythologicas, sicut Cerberum, Danen et Iovem in aurum conversum, poeta demonstrat divitias omnia vincere et ianitores papales quovis metallo mollescere. Carmen argumentum morale tractat, arguens in mundo tunc temporis pecuniam facundia Tullii potentiorem esse et pauperes a curia vacuos expelli.

Investigatio critica

Carmina Dic, Christi veritas et Bulla fulminante Philippo Cancellario adscribuntur, qui saeculo XIII ineunte apud Studium Parisiense maxime floruit. Quamvis in sectione amatoria codicis inserti sint, hi textus indole morali ac satira percutienti redundant. In eis Philippus corruptelam ecclesiasticam et simoniam acriter reprehendit, stilo subtili usus qui scholasticum ambiguitatem Scholae Nostrae Dominae plane sapit. Praecipue denuntiatur quomodo pontificiae bullae ac decreta non veritate, sed argento moveantur; ita auctor argumentum sacri amoris proditi cum vitiis curiae et officialium scite nectit.

Hic cantus, a Philippo Cancellario compositus, acerbam reprehensionem contra avaritiam et corruptionem Curiae Romanae exprimit. Argumentum praecipue in bullam papalem intenditur, quae verbis fulminantibus emittitur; quod adiectivum, "fulminans" scilicet, in iurisprudentia canonica ad excommunicationis usum proprie pertinebat. Textus parodice verba Evangelii secundum Matthaeum (V, 26) repetit, monens fideles fore ut spoliari pergant usque ad novissimum quadrantem antequam e curia dimittantur. In carmine figurae mythologicae adhibentur ut vitia ecclesiastica depingantur. Cerberus, triceps inferorum custos, videtur imago ipsius voracitatis, dum Orpheus, cantor Thracius, frustra carmine vicit Plutonem ut Eurydicen uxorem revocaret. Simili modo Proteus, numen marinum vaticinandi peritum sed variis formis se occultans, apud scriptores morales Medii Aevi symbolum evadit ecclesiae cupiditatis, quae in omnes vultus se mutat ut mundana bona congerat.

Argumentum deinde ad Danaen convertitur, quam Iuppiter in pluviam auream versus intra turrim amavit. Auctor, Ovidianum illud ex Amoribus (III, 8, 29-30) sequens, pecuniam omnia vincere demonstrat: sicut Iuppiter ipse pretium virginis factus est, ita in curia nummus virtutem integritatemque superat. Eloquentia Ciceronis, quantumvis maxima, cedit eloquentiae auri, dum Marcus Licinius Crassus, divitiarum avidissimus, typum repraesentat illius inatiabilis siti pecuniae quae mentes hominum et instituta corrumpit.

Investigatio palaeographica musica

In notatione carminis politici cuius titulus est Dic Christi veritas (CB 131), quod saepe cum strophis Bulla fulminante alternatur, plures stratus palaeographici discernuntur. Fontes antiquiores, sicut Codex Buranus (B) et codices Engelbergensis (C) vel Stuttgartensis (S), notationem adiastematicam praebent, ubi puncta et virgae sine lineis altitudinem sonorum tantum adumbrant. In codice B, structura singularis apparet: strophae intercalares Bulla fulminante non ut cantus separati, sed loco melismatum finalium stropharum Dic Christi inseruntur. Haec dispositio palaeographica nexum textualem et musicum inter haec duo carmina confirmat, ubi rimae et melodiae se invicem complent. Insuper, in eodem codice B, quinque melismata in notatione adiastematica servantur, quae post singulos versus strophae Bulla exarata sunt, ad exprimendam vocis extensionem in fine distinctionum rhythmicarum.

Evolutio huius compositionis a monodia ad poliphoniam in codicibus saeculi XIII clare videtur. Si codices sicut Londoniensis (E1), Florentinus (F), et Guelferbytani (W1, W2) inspiciuntur, carmen Dic Christi veritas ad tres voces elaboratum invenitur, quod mutationem notationis ab adiastematica ad mensurabilem vel prae-mensurabilem indicat. In his manuscriptis, melismata quae in codicibus antiquioribus forsan deerant vel tantum adumbrata erant, plena structura poliphonica explicantur. Contra, strophae Bulla fulminante plerumque in forma monodica exarari solent, sicut in codice Egerton 274 (E) videtur, ubi hoc carmen magistro Philippo Cancellario Parisiensi attribuitur. Palaeographia igitur demonstrat quomodo melos originale, initio simplex et politicum, in structuram cathedralem et poliphonicam transierit, servatis tamen elementis rhythmicis primigeniis sicut paritate ponderis in syllabis et rima.

Bibliographia

• Rossi, Petrus Victorius, red. (2006 [1989]). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
• Lehtonen, Th. M. S. (1995). Fortuna, Money, and the Sublunar World: Eleventh-century Ethical Thought as a Paradigm for Late Medieval Moral Philosophy. Helsingiae: Societas Litterarum Finnicarum. ISBN 978-951-717-846-4

• Ostendere
• Recensere
• Historiam inspicere

Carmina Burana