Axe Phebus aureo

Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.

Axe Phebus aureo
Numerus	CB 71
Argumenta	Amor
Lingua	Lingua Latina mediaevalis
← Estatis florigero temporeGrates ago Veneri →

“Axe Phebus aureo” est initium carminis a discipulis vagantibus Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero LXXI reperitur.

Textus

1a. Axe Phebus aureo

celsiora lustrat

et nitore roseo

radios illustrat.

1b. Venustata Cybele

facie florente

florem nato Semele

dat Phebo favente.

2a. Aurarum suavium

gratia iuvante

sonat nemus avium

voce modulante.

2b. Philomena querule

Terea retractat,

dum canendo merule

carmina coaptat.

3a. Iam Dionea

leta chorea

sedulo resonat cantibus horum,

3b. Iamque Dione

iocis, agone

relevat, cruciat corda suorum.

4a. Me quoque subtrahit illa sopori

invigilareque cogit amori.

4b. Tela Cupidinis aurea gesto,

igne cremantia corda molesto.

5a. Quod michi datur,

expaveo,

quodque negatur,

hoc aveo

mente severa.

5b. Que michi cedit,

hanc caveo;

que non obedit,

huic faveo

sumque re vera

6. Infelix, seu peream

seu relever per eam.

que cupit, hanc fugio,

que fugit, hanc cupio;

plus renuo debitum,

plus feror in vetitum;

plus licet illibitum,

plus libet illicitum.

7a. O metuenda

Dione decreta!

o fugienda

venena secreta,

fraude verenda

doloque repleta,

7b. Docta furoris

in estu punire,

quos dat amoris

amara subire,

plena livoris

urentis et ire!

8a. Hinc michi metus

abundat,

hinc ora fletus

inundat,

8b. Hinc michi pallor

in ore

est, quia fallor

amore.

Descriptio

Hoc carmen, in sectione amatoria codicis repertum, incipit a descriptione mundi renovati, ubi Phebus, Cybele et Philomena reditum veris et pulchritudinem naturae celebrant. Poeta autem hunc splendorem cum angore animi sui comparat, quia telis Cupidinis percussus vigilare cogitur eique somnus eripitur.

Argumentum carminis ad paradoxa amoris spectat, ubi amator ea quae sibi dantur expavet et ea quae negantur avet, in statu infelici inter desiderium et fugam positus. Dea Dione (Venus) ut potestas metuenda apparet, quae amantibus non solum gaudia sed etiam venena, iram et pallorem affert, naturam contradictoriam passionis humanae more goliardico demonstrans.

Investigatio critica

Hoc carmen, inter subtilissima totius sylloges quoad psychologiam spectat, exordio naturali late diffuso atque erudito incipit. Auctor aestus invicti amoris nunquamque satiati depingit, qui cruciatus tantus est ut nonnulli philologi carmen Petro Abelardo tribuere voluerint. Primis duabus strophis, renovatio vernalis per peritissimam metaphoram canitur, ubi Cybele, dea telluris, cum Baccho, Semeles filio, et Phoebo, mundi lumine, coniungitur.

Argumentum mythologicum deinde explicatur per querelam philomelae, quae Tereo rege nefas admissum luget. Poeta enim ad fabulam Terei, Thraciae regis, recurrit, qui cum Philomelae sorori, Procne nomini, vim intulisset, ultionem uxoris pessimam expertus est. Dii autem, scelere perterriti, omnes in aves commutaverunt, prout Ovidius in libris Metamorphoseon enarrat.

Insuper Cupido inducitur, qui aureis iaculis corda hominum transfigit ut amorem indomabilem suscitet, sicut in poesi Ovidiana legimus ubi sagittae aureae amorem accendunt, plumbeae autem extinguunt. Ultimis denique strophis auctor argumentum ab Ovidii Amoribus repetit: id quod licet ingratum videtur, dum id quod non licet acrius urit. Sic poeta id quod se sequitur fugit, ut id quod fugit ipse sequatur, naturam amantis paradoxam his versibus plane ostendens.

Investigatio palaeographica musica

In notatione carminis Axe Phebus aureo, quod in Codice Burano (B) et codice Ebroicensi (E) servatur, elementa palaeographica momentum peculiare ad intellegendam rationem inter textum et musicam habent. Analysis palaeographica patefacit quomodo mensura metrica, praesertim usus dactylicus in strophiis repertus, formam neumarum et earum exsecutionem in manuscriptis afficiat. Investigatio accentuum musicorum in hoc carmine demonstrat nexum criticum inter sonum et orthographiam: sicut apparet in prima stropha, variatio scripturae inter nomina propria Cybele et Semele (quae in codice B ut scibiles et similes exarantur) non est error fortuitus, sed effectus mutationis accentus a musica impositae. Palaeographia musica docet in his carminibus accentum verbalem proparoxytonum saepe flecti ut ictui melodiico obtemperet, quod scriptores medii aevi ad formas phoneticas notiores in exscribendo adduxit.

Structura melica in his fontibus, licet in codice B non semper plena lineis instructa sit, per distributionem syllabicam et ligaturas cognoscitur. In strophiis ubi versus dactylici (òooòo) praevalent, dispositio neumarum cursum rhythmicum sustinet qui motum saltatorium vel choream Dionaeam, in textu memoratam, imitatur. Haec investigatio palaeographica non solum ad altitudinem tonorum spectat, sed ad graphicam repraesentatiónem durationis et accentus, ubi ductus calami in manuscriptis antiquis intentionem rhythmicam auctoris servat. In carmine CB 71, congruentia inter metrum et musicam tam valida est ut ipsa palaeographia codicis sit clavis ad restituendam rectam lectionem philologicam textus, praesertim in partibus ubi sonus vocis formam scriptam vicit.

Bibliographia

• Rossi, Petrus Victorius, red. (2006 [1989]). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4

• Ostendere
• Recensere
• Historiam inspicere

Carmina Burana