Jump to content

Aristippe, quamvis sero

E Vicipaedia
Conferatur pagina principalis: Index Carminum Buranorum.
Aristippe, quamvis sero
NumerusCB 189
AuctorPhilippus Cancellarius
ArgumentaAlcoholismus, alea, conviviality
LinguaLingua Latina mediaevalis

Aristippe, quamvis sero est initium carminis a Philippo Cancellario Latine scripti, quod in codice Carminum Buranorum sub numero CLXXXIX (189) reperitur.[1]

1a.
«Aristippe, quamvis sero,
tuo tamen tandem quero
frui consilio.
quid Rome faciam?
mentiri nescio.
potentum gratiam
dat adulatio.
si mordaci nitar vero,
Verri numquam carus ero.
meretur histrio
virtutis premium,
dum palpat vitium
dulci mendacio.»

1b.
«Diogenes, quid intendas,
– vis honores? vis prebendas? –
id prius explices.
presunt ecclesiis
hi, quibus displices,
nisi te vitiis
ipsorum implices.
carus eris, si commendas
in prelatis vite mendas.
culparum complices,
ministros sceleris
amant pre ceteris
sacri pontifices.»

2a.
«Nec potentum didici
vitiis applaudire
nec favorem querere
corde loquens duplici.
veritate simplici
semper uti soleo,
dari famam doleo
cuiquam preter merita
nec impinguo capita
peccatoris oleo.»

2b.
«Ergo procul exsules,
si mentiri dubitas!
simplex enim veritas
multos fecit exsules.
cole nostros presules
mollibus blanditiis
nec insultans vitiis
verbis hos exasperes,
horum si desideres
frui beneficiis.»

3a.
«Ergo, sicut consulis,
expedit, ut taceam
blandiensve placeam
mollibus auriculis
potentium,
quibus me vis sic placere.
adulari vel tacere –
nichil ponis medium,
sicque, quasi faveam,
aliene subeam
culpe participium.»

3b.
«Culpe participio
ne formides pollui.
si potentum perfrui
vis favore, vitio
participes.
gaudent a convictu pari
suos sibi conformari
Giezi participes,
in promissis Protei
et sequaces Orphei
sacerdotum principes.»

4a.
«Vade retro, Satana,
tuas tolle fabulas!
quicquid enim consulas,
falsitatis organa,
voces adulantium, –
devoveo
nulliusque foveo
blandiendo vitium.
sed palponis nomen cavi,
cuius semper declinavi
fraudis artificium.»

4b.
«Ergo vivas modicus
et contentus modico;
nil est opus Cynico.
si vis esse Cynicus,
dicas vale curiis
et abeas
et nec te sic habeas,
ut applaudas vitiis.
cum perverso perverteris,
si potentum gratus queris
esse contuberniis.»[1]

Hoc carmen, a Philippo Cancellario compositum et in sectione potoria codicis servatum, est dialogus satyricus inter duos philosophos antiquos, Aristippum et Diogenem, qui de moribus curiae Romanae et praelatorum disserunt. Per hanc disputationem auctor corruptionem ecclesiasticam ac vitium adulationis acriter reprehendit, opponens integritatem cynicam commoditati aulicae. Argumentum demonstrat quomodo veritas simplex in mundo potentium exsilium pariat, dum mendacium et obsequium divitias ac favorem concilient. In fine, carmen monet hominem probum debere curias relinquere et modica contentione vivere, ne malitiae aliorum fovendae particeps fiat.[1]

Investigatio critica

[recensere | fontem recensere]

Philippus Cancellarius hanc satiram ex Horatii epistula (I, 17) hausit, ubi poeta contentionem inter Diogenem Sinopensem, cynicorum praecipuum, et Aristippum Cyrenaeum, hedonismi fautorem, rursus tractat. Dum autem Horatius in carmine suo principia temperantiae exponit, Philippus duos philosophos in acre colloquium inducit ad corruptionem curiae romanae denuntiandam. Per Diogenis verba, auctor paupertatem evangelicamque veritatem contra mundanos mores extollit, argumentum sequens quod etiam Valerius Maximus (IV, 3, ext. 4) breviter attigit. [2]

In carmine mythus Danaes, a Iove per imbrem aureum corruptae, vim pecuniae in virtutem significat. Auctor Ovidii vestigia sequitur (Amores III, 8, 29-30), allegoriam adhibens ad ecclesiae avaritiam castigandam, quae, sicut Iuppiter, in varias formas mutatur ut terrenis bonis potiatur. Haec venalitas adeo pervasit ut non solum Ciceronis eloquentiam superare dicatur, sed etiam Crassi cupiditatem et Verris improbitatem, qui in Sicilia res male gesserat, aequare videatur. [3]

Scriptor insuper sacras scripturas parodice flectit ad mores sui temporis reprehendos. Dum versus psalmi (CXL, 5) de oleo peccatoris invertuntur, simul Giezi nequitia evocatur ad simoniam damnandam. Figurae mythologicae Protei et Orphei mendacii symbola fiunt: alter ob instabilem formam ad responsa vitanda, alter ob fractam Plutoni fidem. Denique per evangelicas sententias, quibus Christus Satanam reppulit, Philippus mundi temptationes contemnit, monens hominem cum perversis perverti si rectam viam amiserit. [4]

Investigatio palaeographica musica

[recensere | fontem recensere]

Analysim palaeographicam carminis dialogici cuius titulus est Aristippe quamvis sero (CB 189), Philippo Cancellario tributi, fontes manuscripti saeculi XIII et XIV praebent, inter quos codex Florentinus (Biblioteca Medicea Laurenziana, Pluteus 29.1) et codex Parisiensis (Bibliothèque Nationale, Français 146, vulgo Roman de Fauvel) eminent. In codice Florentino, hic conductus secundum usum scholae Nostrae Dominae exaratus est, ubi notatio neumática altitudinem sonorum definit sed mensuram rhythmicam strictam non semper exprimit. Structura musica in binas strophas dividitur, ubi eadem melodia pro Diogenis interrogatione et Aristippi responso repetitur, servata congruentia inter syllabas et notas. Praesertim in prima stropha, notatio incipit cum schemate melodiario quod in codice Burano (Bayerische Staatsbibliothek, Clm 4660) tantum pro verbis initialibus adumbratur, indicans famam huius cantilenae in scholis medievalibus. [5]

In codice Parisiensi, qui saeculo XIV ineunte scriptus est, melodia a traditione Florentina discrepat, diversam intonationem et additamenta textus praebens. Palaeographica haec varietas demonstrat quomodo carmen a Philippo Cancellario compositum per Europam vagaretur, mutatis elementis rhythmicis et melodicis secundum locorum usum. Investigatio fragmentorum Oxoniensium (Bodleian Library, Auct. 6 Q.3.17) ostendit notationem adhuc magis primitivam vel amensuralem, ubi ductus calami magis accentum verborum quam tactum musicum sequitur. Ratio rhythmica, in editionibus recentioribus saepe ut mensuralis vel modalis interpretata, in manuscriptis originalibus per ligaturas et simplices punctos repraesentatur, quae palaeographis materiam praebent de transitu inter cantum planum et mensurabilem disputandi. [6]

Bibliographia

[recensere | fontem recensere]
  • Rossi, Petrus Victorius, red. ( []). Carmina Burana. Testo latino a fronte (8a. ed.). Mediolani: Tascabili Bompiani. ISBN 88-452-5307-4
Carmina Burana
Carmina
(Index)

Carmina moralia et satirica (1–55): CB 1 · CB 2 · CB 3 · CB 4 · CB 5 · CB 6 · CB 7 · CB 8 · CB 9 · CB 10 · CB 11 · CB 12 · CB 13 · CB 14 · CB 15 · CB 16 · CB 17 · CB 18 · CB 18a · CB 19 · CB 20 · CB 21 · CB 22 · CB 23 · CB 24 · CB 25 · CB 26 · CB 27 · CB 28 · CB 29 · CB 30 · CB 31 · CB 32 · CB 33 · CB 34 · CB 35 · CB 36 · CB 37 · CB 38 · CB 39 · CB 39a · CB 39b · CB 40 · CB 41 · CB 42 · CB 43 · CB 44 · CB 45 · CB 46 · CB 47 · CB 47a · CB 48 · CB 48a · CB 49 · CB 50 · CB 51 · CB 51a · CB 52 · CB 53 · CB 53a · CB 54 · CB 55

Carmina amatoria (56–186): CB 56 · CB 57 · CB 58 · CB 59 · CB 60 · CB 60a · CB 61 · CB 62 · CB 63 · CB 64 · CB 65 · CB 66 · CB 67 · CB 68 · CB 69 · CB 70 · CB 71 · CB 72 · CB 73 · CB 74 · CB 75 · CB 76 · CB 77 · CB 78 · CB 79 · CB 80 · CB 81 · CB 82 · CB 83 · CB 84 · CB 85 · CB 86 · CB 87 · CB 88 · CB 88a · CB 89 · CB 90 · CB 91 · CB 92 · CB 93 · CB 93a · CB 94 · CB 95 · CB 96 · CB 97 · CB 98 · CB 99 · CB 99a · CB 99b · CB 100 · CB 101 · CB 102 · CB 103 · CB 104 · CB 104a · CB 105 · CB 106 · CB 107 · CB 108 · CB 109 · CB 110 · CB 111 · CB 112 · CB 112a · CB 113 · CB 113a · CB 114 · CB 114a · CB 115 · CB 115a · CB 116 · CB 117 · CB 118 · CB 119 · CB 119a · CB 120 · CB 120a · CB 121 · CB 121a · CB 122 · CB 122a · CB 123 · CB 123a · CB 124 · CB 125 · CB 126 · CB 127 · CB 128 · CB 129 · CB 130 · CB 131 · CB 131a · CB 132 · CB 133 · CB 134 · CB 135 · CB 135a · CB 136 · CB 136a · CB 137 · CB 137a · CB 138 · CB 138a · CB 139 · CB 139a · CB 140 · CB 140a · CB 141 · CB 141a · CB 142 · CB 142a · CB 143 · CB 143a · CB 144 · CB 144a · CB 145 · CB 145a · CB 146 · CB 146a · CB 147 · CB 147a · CB 148 · CB 148a · CB 149 · CB 150 · CB 150a · CB 151 · CB 151a · CB 152 · CB 152a · CB 153 · CB 153a · CB 154 · CB 155 · CB 155a · CB 156 · CB 157 · CB 158 · CB 159 · CB 160 · CB 161 · CB 161a · CB 162 · CB 162a · CB 163 · CB 163a · CB 164 · CB 164a · CB 165 · CB 165a · CB 166 · CB 166a · CB 167 · CB 167a · CB 168 · CB 168a · CB 169 · CB 169a · CB 170 · CB 170a · CB 171 · CB 171a · CB 172 · CB 172a · CB 173 · CB 173a · CB 174 · CB 174a · CB 175 · CB 175a · CB 176 · CB 177 · CB 178 · CB 178a · CB 179 · CB 179a · CB 180 · CB 180a · CB 181 · CB 181a · CB 182 · CB 182a · CB 183 · CB 183a · CB 184 · CB 185 · CB 186

Carmina potoria (187–226): CB 187 · CB 188 · CB 189 · CB 190 · CB 191 · CB 191a · CB 192 · CB 193 · CB 194 · CB 195 · CB 196 · CB 197 · CB 198 · CB 199 · CB 200 · CB 201 · CB 202 · CB 203 · CB 203a · CB 204 · CB 205 · CB 206 · CB 207 · CB 208 · CB 209 · CB 210 · CB 211 · CB 211a · CB 212 · CB 213 · CB 214 · CB 215 · CB 215a · CB 216 · CB 217 · CB 218 · CB 219 · CB 220 · CB 220a · CB 221 · CB 222 · CB 223 · CB 224 · CB 225 · CB 226

Ludi (227–228): CB 227 · CB 228

Supplementum (1–26a): Supp. I · Supp. II · Supp. III · Supp. IV · Supp. V · Supp. VI · Supp. VII · Supp. VIII · Supp. IX · Supp. X · Supp. XI · Supp. XII · Supp. XIII · Supp. XIV · Supp. XV · Supp. XVI · Supp. XVII · Supp. XVIII · Supp. XIX · Supp. XX · Supp. XXI · Supp. XXII · Supp. XXIII · Supp. XXIV · Supp. XXV · Supp. XXVI · Supp. XXVIa

Argumenta

Authentica Habita · Carmina Cantabrigiensia · Clerici vagantes · Goliardia · Litterae Latinae mediaevales · Litterae mediaevales · Universitas medii aevi