Vascus Gama

E Vicipaedia
(Redirectum de Valascus de Gama)
Salire ad: navigationem, quaerere
Vascus Gama
Vasco da Gama
Vascus Gama
Natus fortasse 1469
Sines Lusitaniae
Obiit 24 Decembris 1524
Cochini Indiae

Vascus Gama,[1] vulgo Vasco da Gama (natus in oppido Sines Portugalliae anno fortasse 1469; mortuus Cochini in India anno 1524), explorator Lusitanus, primus omnium via Oceanica ab Europa usque ad Indiam navigavit.

De origine et iuventute[recensere | fontem recensere]

De iuventute Vasci Gama perpauca sciuntur. Filius fuit Stephani Gama, aulicus principi Ferdinando, duci Viseensi, eques ordinis militaris Sancti Iacobi, et ab annis 1460 praefectus (alcaide mór) oppidi litoralis Sines, quam dignitatem usque ad annum 1478 tenuit. Uxor huius, Isabella Sodré, e familia aulicorum iuxta principem Iacobum, ducem Viseensem, et equitum ordinis Militiae Christi oriunda, fere quinque filios peperit, e quibus Vascus tertius natus est, anno aut 1460 aut potius 1469. Satis constat ordines militares de successione regis Ioannis II factiones oppositas constituisse: regis enim filius solus legitimus, Alphonsus, malo casu mortuus est anno 1491. Cuius frater illegitimus Georgius de Lencastre magister factus est ordinis S. Iacobi, quo tempore regis germanus Manuel ordinem Christi conduxit.

Stephanus, Vasci pater, ducis Georgii sectator, iam a rege Ioanne dux futurae expeditionis Indicae selectus est. Rege subito anno 1495 mortuo, successor legitimus Manuel an eodem Stephano navigationem confidere voluisset haud constat, quippe qui inter milites S. Iacobi pro obtrectatore Georgio contenderat. Ipso Stephano anno 1497 mortuo filius Vascus selectus est, qui contra patrem cum avunculis suis ad ordinem Christi iamdudum se coniunxerat. Iam diebus 17-18 Decembris 1495, Manuele nuper ad regnum elevato, Vascus "aulae regis nostri et ordinis S. Iacobi eques" commandarias duas divites, videlicet Mouguelas et Chouparria, a manibus ducis Georgii accepit "propter officia perutilia quae pro rege Ioanne defuncto et pro rege nostro Manuele fecit et facturus est."[2] Quorum officiorum unum tantum nobis cognoscitur. E chronicis Garcia de Resende constat anno 1492 nautas Francicas navem Portugallensem, auro oneratam, iuxta castellum Africanum Sancti Georgii de Mina cepisse. De qua re certior factus rex Ioannes Vascum Gama, "hominem cui credidit et qui iam in classibus et rebus maritimis bene meruit," ad Cetobricam et ad portús regni Algarbiae statim misit ad naves Francicas rapiendas nautasque expellendos, id quod brevi spatio temporis effecit.[3][t 1]

Ratio, propter quam rex hanc expeditionem novam difficilemque homini tam iuveni commendavisset, a fontibus variatim exprimitur. Ferdinandus Lopes de Castanheda, qui anno 1551 historiam suam componere coepit, asseverat Paulum Gama, Vasci fratrem natu maximum, a rege nominatum fuisse ad idem munus quod patri antea confisum erat: eum ob infirmitates quasdam electionem deprecavisse fratremque minorem loco suo proposuisse; regem nihilominus propter hanc deprecationem laetum esse, quia Vascus "rebus maritimis peritus erat, quibus iam multa regi Ioanni utilia fecerat, atque magnanimus, ut qui illam expeditionem ad bonam finem conducere potuerit".[4][t 2] Sed Damianus Goës, qui chronica regis Manuelis paulo tardius scripsit, Vascum "hominem non iam maritum et satis iuvenem ut qui labores talis itineris subire posset" refert et propter hoc a rege electum esse.[5][t 3] Atque Casparus Correia, qui sine documentis et e rumore populari historiam suam Lendas da Índia confecit, rege refert in aula negotiorum sedente, Vascum Gama iuvenem aulam transivisse, qui a rege observatus statim selectus est, "homo prudens, sapientia optimus, ad omnem bonum susceptum magnanimus".[6][t 4] Consentiunt omnes regem paulo antea ad Montem Maiorem Novum aulam suam tenuisse et de utilitate expeditionis Indicae longe disputavisse, quam utilitatem rex ipse, consiliariis multis abnuentibus, postremo adfirmavit; sed Ioannis de Barros, qui anno 1552 scripsit, solus hoc concilium curiose enarrat, contione regis responsoque Vasci Gama ibidem dato verbatim citatis.[7]

De prima navigatione[recensere | fontem recensere]

Tabula primae navigationis Vasci Gama a Portugallia Indiam usque annis 1497-1498 factae (atramento depictae), una cum itineribus paulo antea a Petro de Covilhã (colore viridi russoque) et Alphonso de Paiva (colore viridi caeruleoque) factis, qui a Portugallia anno 1487 discedentes per Arabiam ad Aethiopiam et Indiam pervenerunt
Naves quattuor cum quibus Vascus Gama anno 1497 ab Olisipone Indiam versus navigare coepit. Memória das Armadas que de Portugal passaram à Índia (Academia Scientiarum Olisiponensis)

Vascus Gama praecessores in hac navigatione habuit. Iussu a principio Henrici principis, qui propter hanc rem "Navigator" nuncupatus est, nautae Portugallenses litora occidentalia Africana temptare coeperunt ad viam Oceanicam inveniendam qua aromata Orientalia sine interventione Arabum Venetorumque ad Portugalliam adveherentur: iam enim Marcus Paulus Venetus trans terram continentem iter faciens eas regiones revelaverat unde piper et alia condimenta pretiosissima proveniebant. Usque ad 1461 (quo anno Henricus princeps mortuus est) Lusitani insulam Materiae et Azores colonizaverant, Insulae Promunturii Viridis invenerant atque ad limina sinus Guineensis penetraverunt. Ioannes II, Henrici nepos, ad regnum anno 1481 succedens labores avunculi resumpsit. Quo suadente Diogo Cão ostia fluminis Congi anno insequenti invenit et anno 1485 ad regiones australes porrexit, litora hodiernae Namibiae attingens. Ultra mox navigavit Bartholomaeus Dias: ille enim ad litus Africae Australis orientale primus Europaeorum anno 1488 advenit et in reditu promunturium ultimum primum observavit, quod "promunturium procellarum", Cabo Tormentoso, ipse appellavit: causa enim procellarum antea non viderat. Quibus rebus nuntiatis, rex Ioannes certior factus est Africam circumnavigari Indiamque et Asiam orientalem tali navigatione attingi posse, id quod usque adhuc incertum erat, promunturiumque Africae australe ob hanc rationem "Bonae Spei" nuncupare iussit. Propter quas rationes rex explorationem novam iussit, et Stephanum Gama, Vasci patrem, dux navium constituit. Mortuis ambobus, expeditio, a rege Manuele rursus anno 1497 mandata, a Vasco Gama parata est.

Ille igitur die 8 Iulii 1497 nautas centum et septuaginta ex Olisipone in Oceanum Atlanticum duxit, navigatoribus Portugallensium peritissimis, videlicet Petrus de Alenquer, Petrus Escobar, Ioannes de Coimbra et Alphonsus Gonçalves, qui naves quattuor gubernaverunt: "S. Gabriel", duce Vasco Gama; "S. Raphael", duce fratre Paulo Gama; "Berrio", postea "S. Michael" appellatam, duce Nicolao Coelho; et navem onerariam duce Gonsalvo Nunes. Viam maritimam susceperunt ab aliis iam repertam per insulam Nivariam seu Tenariffam et insulas Promunturii Viridis usque ad litus Montis Leonini. Inde linea aequatoria transgressa meridiei versus porrexerunt, suadente Bartholomeo Dias, qui tali itinere zephyris Atlanticis australibus anno 1487 usus est. Eodem modo Vascus Gama naves suas ad litora Africae australis extremissima die 4 Novembris 1497 optimo successu pervenit in sinum Sanctae Helenae. Inde promunturio Bonae Spei relicto ad litora Natalis venerunt, ita ab illis ad honorem diei natalis Christi appellata, et in maria usque adhuc Europaeis ignota. Mense Martio iuxta insulam Mosambicam manserunt, emporium Arabum australissimum, unde contentionibus sublevatis fugerunt. Mombasam die 7 Aprilis 1498, inde Malindi die 14 Aprilis venerunt, ubi navigatorem Arabem acceperunt qui transitum Oceani Indici bene cognovit. Quo dirigente ad orientem et septentrionem tenderunt, stella polari rursus die 29 Aprilis observata,[8] tandemque ad oram Indiae occidentalem ad locum Kāppād iuxta Cochinum die 20 Maii 1498 ancoras iecerunt. Oceanis igitur Atlantico et mox Indico tres menses continuos a terrae visu remoti permeaverunt. Hominum nobis cognitorum nemo usque id tempus tale iter bono successu consecutus est.

Regnum Collicuthiae anno 1498. Ibi Vascus Gama legationem protulit
Naves undeviginti cum quibus Vascus Gama anno 1502 ab Olisipone navigatione altera discedit. Livro de Lisuarte de Abreu, c. 1565 (Bibliotheca Pierpont Morgan M.525)

Fontes et fortuna[recensere | fontem recensere]

Ho cõde almyrãte ("comes admiralis"): subsignatura Vasci Gama
Vasci Gama sepulchrum Olisipone in ecclesia S. Mariae de Bethlehem ad monasterium Hieronymitarum anno 1894 restitutum

Fons primarius primi itineris est ephemeris a nauta quodam conscripta, primum anno 1838 edita e manuscripto bibliothecae publicae Portuensis, sub titulo Roteiro da viagem de Vasco da Gama em 1497 cognita.[9] Nomen auctoris nobis incognitum est, editoribus aut Alvaro Velho aut João de Sá sine certitudine proponentibus.[10] Varias res addit, fortasse ab eodem nauta certior factus, Hieronymus Sernigi Florentinus, cuius epistulas de hac re duas edidit Fracantianus de Monte Bodii (Fracanzano da Montalboddo) Vicetiae anno 1507 in florilegio suo Italice congesso Paesi novamente ritrovati.[11] Pauca e litteris regis Portugallensis Manuelis derivantur;[12] permulta sed parum fidelia e narratione Caspari Correia, titulo Lendas da Índia, anno circiter 1550 composita.[13] Multa autem et utilia leguntur tam in historiis Ioannis de Barros, titulo Décadas da Ásia, anno 1552 editis[14] et in História do descobrimento e conquista da Índia pelos Portugueses a Ferdinando de Castanheda ab anno 1551 composita[15] quam in Crónica do felicíssimo rei D. Manuel a Damiano Gois annis 1566-1567 divulgata:[16] hi auctores documentis usi sunt in archivo regio repertis hodieque deperditis.

Iter Vasci Gama est res principalis carminis epici Ludovici Camonii, titulo Lusiadae, anno 1572 Olisipone editi. Vasci, protagonistae huius carminis, gesta curiose narrantur aut verbis sui ipsius depinguntur. Res partim ad fidem historicam describuntur, partim modo heroico magnificantur, interdum inspiratione poëtica finguntur: ita dum poëta reditum trans mare Indicum ad Africam refert, episodium insulae Amoris inserit, ubi Lusitani, Indiae inventores et victores, requiescunt cenantque et iussu Veneris Nereidas amplexantur: Vascus ipse cum Tethyi amore coniungitur.

Compositor Xaverius Mercadante operam Il Vascello de Gama de navigatione Vasci Gama anno 1845 composuit. Iacobus Meyerbeer anno 1865 ludum scaenicum lyricum Die Afrikanerin (libello ab Eugenio Scribe scripto) docuit, persona principali Vasco Gama sed historia ficta[17] (quo ludo anno 1989 Franciscopoli ostentato Placidus Domingo partes Vasci Gama egit). In pellicula Indica anni 2011 Urumi, Malabarice a Santoṣ Sivan docta, Indus protagonista Vascum Gama interficere conatur.

Nomen eius gerunt urbs civitatis Goae Vasco da Gama ad litus Oceani Indici stans, anno 1546 condita, atque crater lunaris Vasco da Gama qui ita ad honorem exploratoris anno 1935 iussu Unionis Astronomicae Internationalis appellatus est.[18]

Notae[recensere | fontem recensere]

Textus originales
  1. Homem de que ele confiava, e servia em armadas e cousas do mar.
  2. Do que el-Rei foi contente por saber que ... era Vasco da Gama experimentado nas cousas do mar, em que tinha feito muito serviço a el-Rei dom João, e que era homem de grandes spíritos, e muito proprio para dar fim a este descobrimento.
  3. Homem solteiro e de idade para poder sofrer os trabalhos de uma tal viagem.
  4. Homem prudente e de bom saber, e de grande ánimo para todo bom feito.

Bibliographia[recensere | fontem recensere]

Editiones fontium
  • Glenn Joseph Ames, interpr., Em Nome De Deus: The Journal of the First Voyage of Vasco da Gama to India, 1497-1499. Lugduni Batavorum: Brill, 2009 (Anglice) (Paginae selectae apud Google Books)
  • Gernot Giertz, interpr., Vasco da Gama. Die Entdeckung des Seewegs nach Indien. Ein Augenzeugenbericht 1497–1499. Stutgardiae: Thienemann, 2002. ISBN 3-522-61070-9 (Theodisce)
  • Alexandre Herculano, Antonio da Costa Paiva Castello de Paiva, edd., Roteiro da viagem de Vasco da Gama em MCCCCXCVII. Olisipone: Imprensa Nacional, 1861 (Lusitanice) Textus apud archive.org
  • Diogo Köpke, Antonio da Costa Paiva Castello de Paiva, edd., Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497: Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense. Portu Cali: Typographia Commercial Portuense, 1838 (Lusitanice) (Textus apud Google Books)
  • E. G. Ravenstein, interpr., A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama, 1497–1499. Londinii: Hakluyt Society, 1898 (Anglice) Textus apud archive.org
  • Henry E. J. Stanley, interpr., The Three Voyages of Vasco da Gama and his viceroyalty, from the Lendas da India of Gaspar Corrêa. Londinii: Hakluyt Society, 1869 (Anglice) Textus apud archive.org
  • Paul Teyssier, Paul Valentin, interprr., Voyages de Vasco de Gama. Relations des expéditions de 1497-1499 & de 1502-1503. Lutetiae: Editions Chandeigne, 1995 (Francogallice)
Eruditio
Aliae encyclopaediae

Nexus externi[recensere | fontem recensere]

Commons-logo.svg Vicimedia Communia plura habent quae ad Vascum Gama spectant.


Mille Paginae.png