Principatus Asturiarum

Communitas Autonoma
Principatus Asturiarum

Vexillum Insigne
Collocatio Asturiae in Hispania
Caput	Ovetus
Superficies  - total  - % Hispaniae	Positio nº. 10 10 602 km2 2,10%
Incolae  - Toti (2011)  - % Hispaniae  - Densitas	Positio nº. 13 1,081,487 -% 102/km²
Gentilicius	Astur, Asturianus -a -um
Statutum autonomiae	11 Ianuarii, 1982
ISO 3166-2	O
Repraesentatio parlamentaria  - Congressum  - Senatus	8 legati 6 senatores
Praeses	Xaverius Fernández Fernández (Foederatio Socialistica Asturiana)
Gubernatio Asturiae

Principatus Asturiarum (Asturice; Principáu d'Asturies, Hispanice; Principado de Asturias, et Euvenavice: Principao d'Asturias) est provincia atque communitas autonoma Hispana, cuius caput est Ovetus. Numerus incolarum est 1 076 655, et 10 602 km² habet. Regio nota est ob siceram.

Etymologia

Vocabulum "Asturiae" nomen accipit ex antiquis incolis, Asturibus, primitivis fluminis Asturae riparum incolis usque ad Romanam dominationem. Nomen "Astures" non solum eos Mediae Planitiei sive Cismontanos sed etiam eos Septemtrionis sive Transmontanos comprehendebat.

Nomen Astura, quae ante Romanam invasionem Estura sive Estula nuncupabatur, e Celtica radice stour, "flumen" significante, ortum est. Hoc toponymum in Britannia Minore apparet, ubi Plinius de flumine "Sture" loquitur; hodie sunt tria flumina Stur (Anglice; Stour) in Cantio, Suffolcia et Dorcestria. In Albis exitu est aliud flumen Sturia (Theodisce; Stör). Quoque in Pedemontio sita erat Celtica tribus Esturi et flumen Sturia (Italice; Stura). Eadem radix adhuc hodie Goedelice et Britonice in vocabulis ster et stour "flumen" significantibus perdurat.

Historia

A primis incolis usque ad regnum Asturum natum

Romanae operationes militares per Bellum Asturicum Cantabricum gestae.

Conventus Asturum.

Pons Romanus Canicarum Onnensium (Hispanice; Cangas de Onís, Euvenavice; Cangas d'Onís et Asturice; Cangues).

Primi incolae ex genere Neanderthalensium fuerunt. Eorum reliquia invenire possumus in antra quorum nobilissimum est antrum Sidronis. Primi homines sapientes sapientes speluncas ad oras habitabant, marisque cochleis vivebant. Ad conchas e saxis evellendas silicibus habile caelatis utebantur, quod modum petrarum caelandarum ars Asturiensis nominatur. Ex his hominibus multae et pulchrae animalium picturae in cavernis inventae sunt, quorum notissima est Titi Bustilli spelunca ad Ripam Saliae sita.

Cum Neolithicum in Asturias veniret, incolae regionis interiores Asturias habitare coeperunt. Etiam nunc tumula mortuorum miserabiliter spoliata passim mirari possumus. Hae gentes quae circa 3000–2000 a.C.n. vixerunt nobis parum cognitae sunt nisi ab tabulis petreis—quae dolmina nominantur—tumulisque. Hoc genus sepeliendi tota Europa videri potest.

In Aetate Metallorum gentes quae primae Astures nominanatae sunt ex Troia venisse dicebantur. Vero autem nominis origo ex flumine Astura, hodie Aisela, derivari videtur. Illo enim tempore limites Asturiarum ex Mari Cantabrico ad fluvium Durium patebant. Praesens Principatus Asturiarum a Romanis Asturia Transmontana nominatus est ut ab Asturia Cismontana ,quae nunc Legionem et Ocellum Duri provincias includit, discerneret. Illo tempore in oppidis castris nominatis Astures vivebant.

Astures libertatem servaverunt usque ad fines saeculi I a.C.n.. Eo enim saeculo Asturia subacta est a Romanis. Casus belli fuit quod Astures adversus vicinas gentes iam olim pacatas pugnarent agrosque earum vastarent, re quidem vera quod Asturiarum copiae a Romanis vehementer exoptabantur, maxime aurum. Fama est ut ipse Augustus imperator adversus Astures Cantabrosque bellum fecit. Victi denique sunt in monte Medullio, ubi plerique se ipsos inteficere quam in servitutem se dicare maluerunt.

Cum in Asturia non multum Romanorum Instituta ac mores difussa essent, tamen ex eo tempore non pauca vestigia mirari possumus: vias, thermas, villas, inscriptiones, et cetera. Cum Imperium Romanum a Barbaris dirueretur, Visigothi Suevique in Asturias intraverunt. Ex praesentibus studiis de Barbaris in regione videtur ut eius auctoritas pauca aut minima fuit, nam regio pauper erat et minime ad humanitatem exculta.

Anno 722, Mauri, qui pleramque Hispaniam bello subigerant, Asturiis potiri temptaverunt. Victi tamen sunt in Covae Dominae proelio, ex quo novissimum Regnum Asturorum natum est.

Regnum Asturorum

Maxima Regni Asturorum extensio.

Pelagius, victor in Cova Dominica et primus rex Asturorum.

Alphonsus III Magnus.

Post Visigothorum cladem adversus Mauros qui Gaditanum fretum hostiliter transiverant, multi victi ad montes Cantabricos fugerunt. Ibi cum Asturum gentibus mixti parvos exercitus qui assidue Mauros vexarent paraverunt. Hac re Mauri exercitum ad Asturiam Transmontanam mittere decreverunt et tum denique victi sunt ab exercitu Pelagii, ducis Gothi, in Cova Dominica (Hispanice; Covadonga). Hoc vero proelium forsitan certamen tumultuarium fuerit, sed animos Visigothis Asturibusque ad novum regnum roborandum dedit. Ex eo tempore parvum Christianum regnum conditum est quod defensionem adversus Mauros apud montes Cantabricos constitueret.

Primus rex Asturum Pelagius (718 – 737) fuit. Huic Fafila (737-739) eius filius, qui postea ab urso necatus est, successit. Post Fafilae mortem Alphonsus I (739 – 757) , dux Cantabriae, ad regnum pervenit. Is rex bellicosus fuit et ,eo regnante, fines Regni propagari inceperunt. Propter tanta proelia magnae solitudines inter Asturum Regnum et Mauros creatae sunt, quae Terrae Nullius nomine cognitae sunt.

Huic Froila (757 -768) eius filius successit. Is quoque bellicosus fuit et continuas oppugnationes a Mauris, ab Abderramano I imperatis, sustinuit. Fama est ut Ovetum urbem condidit –nunc tamen ea urbs ex recentibus inventionibus originem Romanum habere videtur-.

Mos erat apud reges ut etiam inter familiares pugnarent ad imperium obtinendum. Froila ipse suum fratrem Vimaranum ob regni exoptandi accussationem propria manu occidisse videtur. Post Froilam a nobilibus quoque interfectum, reges inertes nominati, quia paene bellum non ullum gesserunt, regnaverunt. Hi fuerunt Aurelius (768 – 764), Silo (774 – 783), Mauregatus (783 – 789) atque Veremundus Diaconus (789 – 791).

Veremundus Diaconus successit Alphonsus II Castus, omnium regum Asturum fortissimus, qui multa proelia adversus Mauros gessit, etiam Olissiponem oppugnans. Eo regnante, sepulcrum Compostellae inventum est quod Sancti Iacobi apostoli reliquias continere dicebatur. Alphonsus iussit ut templum supra tumulum exstrueretur et locus a peregrinis ex tota Europa qui reliquias viderent frequentatus est usque ad praesens.

Huic successit Ranimirus I (842 – 852), qui Gallaeciam regebat. Cum tamen in Bardulia uxorem duceret, nobilis Nepotiani nomine adversum Ranimirum seditionem ad regnum obtinendum movit. Hac re cognita, Ranimirus Ovetum profectus est et Nepotianum caecatum in monasterio totam vitam inclusit. Eo tempore Normanni ex Regni oris fugati sunt post crudelia proelia et direptiones.

Ranimiro successit Ordonnus I (850 – 866) qui limites regni protulit atque Legionem ac Asturicam rursus incolis frequentavit. Adversus Mauros qui Regni amplificationem multum timebant pugnavit et etiam adversus Normannos.

Huic successit Alphonsus III Magnus (866 – 910) qui multum limites Regni amplificavit urbes condens tota Legione Castellaque, et etiam trans Durium. Sic Bracaram, Portum Cale et Conimbrigam rursus incolis frequentavit et ex nihilo Ocellum Duri, Taurum et Septimancam condidit ut limites a Maurorum impetibus tegeret. Ximenam, regio genere virginem ab Rege Navarrae genitam, in matrimonium duxit. Sex filios habuit. Cum Alphonsus e vita excederet, inter tres filios Regnum dividit. Ex quo tempore caput Regni ex Oveto ad Legionem translata est.

Reges Asturici multa et pulchra opera non tantum religiosa sed etiam publica fecerunt. Artium Asturicarum haec aetas notissima fuit, in qua monumenta praeromanica, nunc pro Patrimonio ex Humanitate habita, exstructa sunt. Artifices quoque Asturici pulcherrima ex auro gemmisque opera fecerunt, quarum caput Crux Angelorum est, quae etiam nunc vexillum Asturiarum ornat.

Aevum Medium

Post caput Regni ad Legionem translatum, ulli nobiles secessiones concitaverunt ut Asturiae ab Regno Legionis dissociarentur. Notissima seditio fuit ea quam comes Gundisalvus adversus Alphonsum VII dominamque Urracam, quae Asturias in nomine Regis administrabat, movit.

In anno 1338 Ioannes I et Ioannes Gante pacem fecerunt matrimonium inter filios suos Henricum et Catharinam componentes. Ex eo tempore Regni heredes Principes Asturiarum nominantur.

Medio Aevo Institutiones Asturiis praecipuae ortae sunt, sic populae, villae conciliaque. Societas in tres ordines dividebatur: oratores, bellatores laboratoresque. Asturiani secali, farre, castaneis, ovibus, capris, suibus et ceteris vivebant.

Nova et contemporanea aetates

Caspar Melchior de Jovellanos, Asturianus illustratus.

Xaverius Fernández Fernández Foederationis Socialisticae Asturianae (Hispanice, Euvenavice et Asturice; Federación Socialista Asturiana).

Saeculo XVIII ad famem minuendam maxima levamina Indici tritici tuberculorumque ex America invectiones fuerunt, quae in praecipuos ex Asturiis cultus una cum fabis se converterunt. Ad fines huius saeculi Illuminatio regionem advenit. Notissimus illustratus Caspar Melchior de Jovellanos fuit qui Asturicam oeconomiam stimulare temptavit.

Mutatio Artium Operosarum ad Asturias propter ferri carbonisque abundantiam venit. Hoc factum praecipuissimum in Historia fuit quia societatem ita mutavit ut etiam novus proletariorum ordo ortus est. Hic ordo postea per fabrum collegia tantam potentiam habuit ut etiam nunc eorum potentia manifesta est.

Anno 1808 Asturiae prima regio ex tota Hispania fuit quae bellum in Francogallos indixit. Multae et nobilissimae cohortes ad aciem missae sunt ubi magna virtute adversum exercitus occupantes pugnaverunt quoad ab Hispania depulsi sunt. Hoc saeculo incolae Asturiarum pugnas inter liberales et regiarum partium sectatores passi sunt. Omnium liberalium ducum clarissimus fuit Raphaël del Riego, qui pro libertate tamen moriens regi ad Constitutionem iurandum obligavit.

Toto saeculo industriae in regione media crescebant praecipue carbonis putei et ferri armorumque fabricae.

Saeculo XX discordiae inter fossores fabrosque et eorum dominos tantae erant ut paene quotidie pugnae seditionesque erant.

Octobre anni 1934 fossores ex Nelsi (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Nalón) Capitalisque (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Caudal) vallibus et fabri ex magnis urbibus adversus centrale imperium armati se sublevaverunt. Cum victi ab exercitu essent, Asturiani proletarii maximas coercitiones in corporibus suis passi sunt.

In Bello Civili Hispanico regio gubernationi centrali fidelis mansit praeter Ovetum et partes Occidentis. Cum exercitus Nationales nominati belli frontes fregerunt, multi milites adhuc Rei Publicae fideles in montes ad vitam servandam fugerunt ubi ducelli Franci copiis restiterunt usque ad annum 1952 in quo postremi occulti dispersique bellatores interfecti sunt.

Agitationes tamen operariorum numquam in regione cesserunt. In anno 1963 maxima secessio in vallibus centralibus orta est cuius explicationes toto orbe divulgatae sunt.

Mortuo Francisco Franco, Asturiae Communitatem Autonomam constituerunt intra decentralizatam territorialem structuram Constitutione anni 1978 statutam. Raphaël Ludovicus Fernández Álvarez, qui antehac ut Praeses Consilii Regionalis e 1978 meruit, factus est primus Praeses Principatus Asturiarum post autonomiae adoptionem. Asturiana Gubernatio Regionalis comprehensivas competentias in praecipuos campos tales sanitatem, educationem et protectionem naturae tenet. Maio 2011, Praeses Gubernationis Asturiarum Franciscus Álvarez Cascos Fori Asturiarum (Hispanice et Euvenavice; Foro Asturias et Asturice; Foru Asturies) erat, cui successit Xaverius Fernández Fernández Foederationis Socialisticae Asturianae (Hispanice, Euvenavice et Asturice; Federación Socialista Asturiana).

Geographia et clima

Asturiae e spatio Ianuario 2003.

Mons Auseba (Hispanice; Picos de Europa, Asturice et Euvenavice; Picos d'Europa) cum inconfundibili Horreolo (Hispanice; Naranjo de Bulnes, Asturice; Picu Urriellu et Euvenavice; Pico Urriellu).

Asturiae apud Septemtrionale Hispaniae litus invenitur, inter Gallaeciam Occidente, Cantabriam Oriente, Castellam et Legionem Meridie et Mare Cantabricum Septemtrione. Mons Cantabricus (Hispanice; Cordillera Cantábrica, Asturice; Cordelera Cantábrica et Euvenavice; Cordal Cantábrico) naturalem limitem inter Asturias et provinciam Legionem Meridie constituit. Orientali in cordillera, Consaeptum Nationale Montis Auseba (Hispanice; Picos de Europa, Asturice et Euvenavice; Picos d'Europa) altissima et spectacularissima Asturiarum cacumina continet, cum maxima altitudine cacuminis Turris Cirretensis (Hispanice; Torre de Cerredo, Asturice; Torrecerréu et Euvenavice; Torrecerredo), 2 648 metra alti. Etiam inveniuntur Consaeptum Naturale Redes (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Parque Natural de Redes), saxorum calcis, Centroriente; Consaeptum Naturale Albinae-Mensa (Hispanice et Euvenavice; Parque Natural de Las Ubiñas-La Mesa, Asturice; Parque Natural de Les Ubiñes-La Mesa), Oveti Meridie; et Consaeptum Naturale Summetum (Hispanice et Euvenavice; Parque Natural de Somiedo, Asturice; Parque Natural de Somiedu) Oriente. Montes Cantabrici numerosas opportunitates ascendendi, nartandi et explorandi offerunt et patent e Gallaecia Occidente in Cantabriam Oriente.

Apud Asturianum litus inveniuntur actae Silentii (Hispanice; Playa del Silencio et Euvenavice; Praia do Silencio, Asturice; El Gavieru), vicus Coticularium (Hispanice et Euvenavice; Cudillero, Asturice; Cuideiru) et actae circum Planas (Hispanice, Euvenavice et Asturice; Llanes), sicut Barrum (Hispanice, Euvenavice et Asturice; Barro) atque Torimbia (Hispanice, Euvenavice et Asturice; Torimbia). Asturianum clima variatius est quam id Meridionalium nationis regionum. Aestates generaliter umidae calidaeque cum praecipitationum aliquo sunt. Hiemes leviter frigidae sunt, praesertim in montibus, nive e Novembre ad Maium tectis. Et pluvia et sol regulares Asturianarum hiemum characteres sunt. Annuae praecipitationes 900 mm sunt, et augentur quanto remotior regio, cum maximo 1 800 mm in Monte Auseba (Hispanice; Picos de Europa, Asturice et Euvenavice; Picos d'Europa). Propter Asturiarum umorem et vegetationem, Principatus Hispania Viridis nuncupatur.

Ambitus naturalis

Cacuminis Anguilarii prospectus.

Reservati Naturalis Integralis Munnellorum conspectus.

Reservati Naturalis Integralis Munnellorum silva.

Asturiae et montana et litoralis communitas est, numerosas ac notas naturales inclavaturas habens, quarum aliquae procteguntur sicut Consaepta Nationalia, Naturalia ac Reservata Biosphaerae, inter quae excellunt:

• Cacumen Anguilarium (Hispanice; El Angliru, Asturice et Euvenavice; L'Angliru).
• Horreolo (Hispanice; Naranjo de Bulnes, Asturice; Picu Urriellu et Euvenavice; Pico Urriellu),
• Mons Auseba (Hispanice; Picos de Europa, Asturice et Euvenavice; Picos d'Europa)
• Reservata Biosphaerae;
  • Consaeptum Naturale Redes (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Parque Natural de Redes),
  • Consaeptum Naturale Summetum (Hispanice et Euvenavice; Parque Natural de Somiedo, Asturice; Parque Natural de Somiedu),
  • Reservatum Naturale Integrale Munnellorum (Hispanice et Euvenavice; Reserva Natural Integral de Muniellos et Asturice; Reserva Natural Integral de Munieḷḷos).

Vegetatio Asturiarum

Vegetatio variata est Asturianis in montibus quia mutat secundum altitudinem. Inferioribus partibus sunt ilices et pini siccis zonis, dum robura et fagi umidis zonis. In monte sunt caesariatae caducifoliae silvae, et superius, pinophytorum silvae. Super 2 000 metrorum, solum sunt prata. In parte Mari Cantabrico attacta vegetatio multum abundat et valde variata est gratia pluviarum. Consistit e caducifoliis arboribus, talibus roburibus, castaneis ac fagis, et naturalibus pratis.

Civilitas et gubernatio

Iunctae Generalis aedes Oveti.

Politica Principatus Asturiarum organizatio structuraque Statuto Autonomiae, e 30 Ianuarii 1982 vigente, regitur. Secundum Statutum, institutiva Principatus Asturiarum organa sunt tria: Iuncta Generalis (Hispanice; Junta General, Asturice; Xunta Xeneral, et Euvenavice: Xunta Xeral), Consilium Gubernationis (Hispanice; Consejo de Gobierno, Asturice; Conseyu de Gobiernu, et Euvenavice: Consello de Goberno) et Praeses (Hispanice, Asturice et Euvenavice: Presidente). Modus gubernationis Pricipatus parlamentarius est: Iuncta Generalis potestas legisfera est, quae, populum Asturianum repraesentans, Praesidem Principatus Asturiarum eligit. Praeses Principatus Asturiarum etiam Consilii Gubernationis, potestatis exsecutivae dux, est et Iuncta Generali coram politice respondet, quae per motionem censurae aut per quaestionem fiduciae eum e muneribus dimittere potest.

Potestas legisfera ad Iunctam Generalem, ab Asturiani populi repraesentantibus integratam, correspondet. Inter cuius munera dispensationem oeconomicam probare et Consilium Gubernationis ordinare dirigereque sunt. Iuncta integratur a 45 deputatis, quattuor annorum perihodo per suffragium universale intra repraesentationis proportionalis systema electis, in quo deputatorum assignatio in Methodo D'Hondtiana fundatur.

Ad Iunctam Generalem comitiorum resultationes fuere:

Comitia autonomica Asturiana
Factio	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2012
Partes Socialisticae Operariae Hispanicae	26	20	21	17	24	22	21	15	17
Forum Asturiae								16	12
Foedus Populare/Factio Popularis	14	13	15	21	15	19	20	10	10
Laeva Iuncta*	5a	4	6	6	3	4b	4c	4e	5
Unio, Progressus et Democratia									1
Centrum Democraticum et Sociale	0	8	2	0
Factio Asturianistica		0	1d	1	0	0	0	0
Unio Renovatoria Asturiana					3	0
Totum	45	45	45	45	45	45	45	45	45

Fontes: Ministerium Rerum Internarum Hispanicum et Foederatio Asturiana Conciliorum

a) Correspondet ad Factionem Communisticarum Asturiarum,

b) Laeva Iuncta in coalitione cum Summa pro Asturiis se praesentavit.

c) Laeva Iuncta in coalitione cum Summa pro Asturiis et Viridibus Asturiarum se praesentavit.

e) Laeva Iuncta in coalitione cum Viridibus Asturiarum se praesentavit.

d) Se praesentavit in coalitione cum Unitate Nationalistica Asturiana in Coalitio Asturiana.

Heraldica et vexillologia

Insigne Principatus Asturiarum.

Vexillum Principatus Asturiarum.

Insigne Asturiarum Lege 2/1984, diei 27 Aprilis, (BOPA nº 103, diei 4 Maii, regitur et eius colores Decreto 118/1984 diei 31 Octobris (BOPA nº 276, diei 29 Novembris). Vexillum Asturiarum Lege 4/1990, diei 19 Decembris (BOPA nº 6, diei 9 Ianuarii 1991) regitur.

Ordinatio territorialis

Si plus cognoscere vis, vide Concilia Principatus Asturiarum

Si plus cognoscere vis, vide Commarcae Principatus Asturiarum

Concilia Principatus Asturiarum.

Administrative, Principatus Asturiarum divisus est in 78 concilia, ad municipia aequivalentia. Minor entitas concilio est parochia (Hispanice, Asturice et Euvenavice; parroquia), quae necessario cum parochia ecclesiastica coincidere non debet. Intra quadam parochiam possunt esse vici et oppidula.

Statutum Autonomiae etiam loquitur de possibilitate ut ordinetur territorium in commarcas. Quamquam legaliter vixdum evolutae sunt, sunt aliquae commarcales administrationes ab variis municipiis sive conciliis statutae et ad praebendas municipalis competentiae diaconias et ordinandam, ad destinandam et ad promovendam peregre commarcam. Haec sunt: commarca Flavionavia, concilia Flavionaviam (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Avilés), Illas (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Illas), Curvariam (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Illas) ac Castellum Gauzon (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Castrillón) comprehendens, et Commarca Nelsi (Hispanice, Asturice et Euvenavice; Comarca del Nalón), Langiciatos (Hispanice, Euvenavice; Langreo et Asturice; Llangréu), Sanctum Martinum Regis Aurelii (Hispanice; San Martín del Rey Aurelio, Euvenavice et Asturice; Sanmartín del Rei Aurelio), Flavianam (Hispanice, Euvenavice; Laviana et Asturice; Llaviana), Casum (Hispanice, Euvenavice; Caso et Asturice; Casu) ac Superscopulum (Hispanice, Euvenavice; Sobrescobio et Asturice; Sobrescobiu) comprehens.

Areas sanitariae Principatus Asturiarum.

Iuridice in Asturiis inveniuntur tres circumscriptiones comitiales, inter quas maxima est secundum numerum incolarum centralis.

Ex iudiciali aspectu Asturiae divisae sunt in districtus iudiciarios (Hispanice; partidos judiciales Euvenavice; partidos xudiciais et Asturice; partíos xudiciales) duodeviginti, cum singulis primae instantiae tribunalibus in singulis eorum capitibus.

E sanitario aspectu Asturiae areas sanitarias octo, districtus sanitarios duos, zonas basicas salutis sex et sexaginta atque zonas speciales salutis quindecim habet, secundum data Instituti Informationis Sanitariae anno 2002.

Lingua

Homines in principatu duabus linguis loquuntur: lingua Asturiana et lingua Hispanica. Lingua Asturiana provenit Latinis in regno Asturiarum loquebatur. {?} Textus anticissimus {?} huius linguae Nodicia de Kesos est, quod anno 959 primum scriptus est.

Habet tutela legitima, tametsi principatui non est lingua publica. Tamen, numerosae ordinationes pugnant pro tutela absoluta linguae asturianae, e.g: Xunta pola defensa de la llingua asturiana (Contio pro defensione linguae asturianae), Conceyu Abiertu pola oficialidá(Concilium Apertum pro tutela) aut Unidá (Unitas).

Provinciae Hispaniae