Marcus Porcius Cato Maior

E Vicipaedia

Marcus Porcius Cato Maior, "Censor" dictus

Marcus Porcius Cato, vel Cato Censor vel Cato Maior (ad Catonem Iuniorem distinguendum) dictus, Marci filius, orator, historicus, natus Tusculi anno 234 a.C.n., primus gentis suae consul 195 cum L. Valerio Flacco fuit; mortuus 149 a.C.n.

[recensere] De Vita

Marcus Porcius Cato anno 234 a.C.n. Tusculi natus familia plebeia sed haud paupera est. Iuvenis agros patris coluit, et ab anno 214 a.C.n. ad annum 202 a.C.n. in Bello Punico altero pugnavit quaestor militaris, Scipione duce. Scitur apud flumen Metaurum pugnavisse anno 202 a.C.n. Posteaquam in Hiberia Sardiniaque mores probatos suos ostendit, Hispanicos rebelles durissime subegit; qua re, in triumpho ductus est. Cum in patriam rediisset, cursum rei publicae coepit honorum ac quamquam homo novus esset Catonis cursus honorum celeris fuit. Anno 195 a.C.n. obstitit Legis Oppiae abrogationi ac in ipso anno consul factus. Anno 184 a.C.n. factus censor et in hoc officio maximam morum maiorum observantiam demonstravit contra luxuries nobilitatis. Anno 155 a.C.n., expulit philosophos tres a Roma, et vastitatem Carthaginis concitavit. Mortuus anno 149 a.C.n., cum Senatus ad Carthaginem delendam ab Italia naves soluit.

[recensere] Contra Scipionem

Statim plurimas causas contra Scipionem Africanum, ducem proximi belli sed etiam maximum auctorem cultus humanitatisque Graecorum in urbe, coepit: in primis propter Africani inhonestum sumptuosumque modum vivendi. Quadraginta quattuor causas contra gentem Aemilianam incepit. Anno 184 a.C.n. post bellum adversus Antiochum Syriacum Cato Scipionem de repetundis accusavit quia magnam partem spoliorum belli possessam ab ipso Africano putabat esse. Accusationibus Scipio respondere non potuit: nihil dixit nisi illum diem esse diem in quo Hannibalem profligatum. Tametsi absolutus est sese exilio affecit in sua villa in Literno, in qua mortuus est insequenti anno.

[recensere] Contra Graecas litteras ac de philosophorum expulsione

Credebat Cato philosophiam et mores Graiorum nocere moribus antiquis Romanis. Aestimabat philosophiam perniciosam ac inutilem disciplinae boni civis Romani esse. Anno 155 a.C.n., Cato, patrum conscriptorum concilio habito, ab Urbe trium philosophorum legationem expulit quoniam suis orationibus Carneades Academicus, Diogenes Stoicus et Critolaus Peripateticus plurimorum civium praecipue iuventutis animos in se convertebant.

[recensere] "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam"

Maxime Cato in Senatu operam dedit ad bellum contra Carthaginem indicendum, anno a.C.n. 151. Cato putabat illam urbem iam antiquam rivalem Romae posse perniciosam ad mercaturam mediterraneam Urbis esse. In omnibus conciliis in Senatu habitis solebat "Censor" haec verba dicere in exitu orationis: "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam." Anno 149 a.C.n., Romani naves soluerunt ad contra Carthaginem pugnam committendam. Eodem anno, Cato mortuus est.

[recensere] Scripta

Inter veterrimos scriptores litteraturae Latinae perpauci sunt quibus sermo natalis Latinus fuit; in hoc numero eminet Cato, primus in illa lingua historicus, primus de re rustica scriptor. Opera sua:

De agri cultura sive De re rustica
Origines: Opus septem libris divisum cuius nonnulla fragmenta subsistunt. Hi libri persecuti sunt de origine regibusque Romae (Liber I), de originibus magnarum urbium Italicarum et populorum indigenarum (Libri II–III), de Bellis Punicis et de maximis factis usque ad 151 a.C.n.(Libri IV-VII).
Orationum circa centum quinquaginta quarum nonnulla fragmenta subsistunt
De re militari, opus deperditum.
De lege ad pontifices auguresque spectanti, opus deperditum.
Praecepta ad Filium vel Libri ad Marcum filium ex quo unum fragmentum subsistit:

"Dicam de istis Graecis suo loco, Marce fili, quid Athenis exquisitum habeam, et quod bonum sit illorum litteras inspicere, non perdiscere. Vincam nequissimum et indocile esse genus illorum. Et hoc puta uatem dixisse, quandoque ista gens suas litteras dabit, omnia conrumpet, tum etiam magis, si medicos suos huc mittet. Iurarunt inter se barbaros necare omnis medicina, sed hoc ipsum mercede facient, ut fides iis sit et facile disperdant. Nos quoque dictitant barbaros et spurcius nos quam alios Opicon appellatione foedant. Interdixi tibi de medicis." Plinii Naturalis Historia 29.13–14.

Historia Romana litteris magnis scripta ad filium Catonis educandum destinata, sed hoc opus deperditum.
Carmen de moribus, opus deperditum.
Apophthegmata, opus deperditum.
Disticha Catonis vel Dicta et Monosticha Catonis, versibus hexametris scripta, falso Catoni adscribuntur.

[recensere] Dicta

"Vir bonus dicendi peritus".
"Rem tene, verba sequentur".
"Ego iam a principio in parsimonia atque in duritia atque industria omnem adulescentiam meam abstinui agro colendo, saxis Sabinis, silicibus repastinandis atque conserendis".
"Laudato ingentia rura, exiguum colito".
"Quod tibi deerit, a te ipso mutuare".
"Ceterum censeo Carthaginem esse delendam".

[recensere] Tres Catonis virtutes

Duritia, id est facultas patiendi extrema tempora quod ad corpus vel ad animum pertinet.
Parsimonia id est facultas administrandi bene propriam pecuniam.
Industria, id est facultas fungendi proprio officio, laborare ad aliquam rem faciendam.