Luna (satelles)
Vide etiam paginam discretivam: Luna (discretiva)
 |
|||||||
| Inventio | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Proprietates orbitales | |||||||
| Axis semimaior | 384 400 km | ||||||
| Perigaeum | 356 410 km | ||||||
| Apogaeum | 406 740 km | ||||||
| Exorbitatio | 0.0549 | ||||||
| Periodus orbitalis | 27 d 7 h 43,7 m | ||||||
| Inclinatio orbitalis | 5.1454° | ||||||
| Satelles planetae | Terrae | ||||||
| Proprietates physicae | |||||||
| Diametrum circuli aequinoctialis | 3474.8 km | ||||||
| Area | 38 × 106 km2 | ||||||
| Massa | 7.347673 × 1022 kg | ||||||
| Densitas | 3.344 g/cm3 | ||||||
| Gravitas in circulo aequinoctiali | 1.622 m/s2 | ||||||
| Periodus rotationis | 27 d 7 h 43,7 m | ||||||
| Inclinatio axialis | 1.5424° | ||||||
| Albedo | 0.12 | ||||||
| Temperatura |
|
||||||
| Proprietates atmosphaericae | |||||||
| Pressio atmosphaerica | 3 × 10-13 kPa | ||||||
| Helium | 25% | ||||||
| Neon | 25% | ||||||
| Hydrogenium | 23% | ||||||
| Argon | 20% | ||||||
Luna (-ae, f)[1] est solus Telluris satelles naturalis,[nb 1][2] quintus satelles a maximo in Systemate Solari, et maximus cuiuslibet planetae satelles naturalis in Systemate Solari quod attinet ad magnitudinem eius primarii, nam diametrum Lunae est quarta pars diametri Telluris et octogesima-prima pars eius massae.[nb 2] Luna densitate est secundus post Ion, satellitem Iovis. Ei est rotatio synchronica cum Tellure, semper eandem faciem exhibens; latus proximum obscuris maribus vulcanicis inter claras et antiquas crustae terras altas craterasque impactionis signatur. Luna est clarissima res in caelo post Solem, quamquam sua superficies revera est obscurissima, cuius albedo illius carbonis similis est. Sua eminentia in caelo suusque ordinarius vicium cyclus, post tempora prima, faciunt ut Luna culturam humanam, praecipue in arte, lingua, mythologia, et compositione anni, magnopere moveat. Vis gravitationis lunaris aestus oceanicos et productionem diei efficit. Hodiernum Lunae spatium orbitale, circa decies triplus diametrum Telluris, facit ut Luna, paene eiusdem magnitudinis Solis in superficie Telluris apparens, faciem Solis paene subtiliter per totam solis defectionem contegat.
Luna est solum corpus caeleste in quo homines ex navi spatiali egressi sunt. Programma Lunare Unionis Sovieticae fuit primum quod Lunam attigit, in robotica navi spatiali anno 1959, sed Programma Apollonis NASA Civitatum Foederatarum solas missiones frequentatas confecit, quarum prima fuit Apollo 8, missio quae circa Lunam anno 1968 mota est, et inter reliquas fuerunt sex nautarum egressus lunares inter 1969 et 1972, quorum primus fuit Apollo 11. Hae missiones plus quam 380 chiliogrammata saxorum lunarium rettulerunt, quae adhibita sunt ad evolvendam geologicam originis Lunae (putatur se formavisse abhinc annorum circa 4.5 billiones per impactionem gigantem, Tellurem implicantem), formationis eius compositionis internae, et eius historiae insequentis intellegentiam.
Missione Apollone 17 anno 1972 confecta, Luna solum a roboticis navibus spatialibus visitata est, insigniter ab ultimo Lunokhod, errone Sovietico. Post 2004, Iaponia, Sina, India, Civitates Foederatae, et Europaeum Spatii Ministerium res quae circa Lunam moventur miserunt. Hae naves spatiales inventum glaciei lunaris in crateris perpetuo umbrosis ad polos et in regolitho lunari adligatae confirmare adiuverunt. Futurae missiones ad Lunam ab hominibus navigatae intentae sunt, inter quas conatus gubernationum publicarum et hominum privatorum. Luna omnibus civitatibus, sub condicionibus Foederis Spatii (Anglice Outer Space Treaty), libera manet, ut omnes eam pro propositis pacatis explorent.
Index |
Origo[recensere]
Nunquam confirmata est ulla cogitatione de Lunae origine: ea nam punctum est magni disputationes scientificae. Cogitationes quattuor adhuc propositae dicunt quod:
- Luna a magno impulsu cum simili Marti corpore creata est (huic fides maxima adlata).
- Luna uno tempore pars erat Telluris; ab eo disiugit propter magnam impulsionem internam.
- Luna in remota parte spatii creata erat, atque Tellus sua gravitate et pondere eam cepit.
- Uno tempore Lunae duae existebant, quae deinde concurrerunt, nostrum satellitem unicum creantes.
Physica[recensere]
Compositio interna[recensere]
| Compositum | Formula | Compositio (pondus %) | |
|---|---|---|---|
| Maria | Terrae altae | ||
| Silicum | SiO2 | 45.4% | 45.5% |
| Aluminium | Al2O3 | 14.9% | 24.0% |
| Oxidum calcii | CaO | 11.8% | 15.9% |
| Oxidum ferri(II) | FeO | 14.1% | 5.9% |
| Oxidum mangani | MgO | 9.2% | 7.5% |
| Dioxidum titanii | TiO2 | 3.9% | 0.6% |
| Oxidum natrii | Na2O | 0.6% | 0.6% |
| Summa | 99.9% | 100.0% | |
Luna est corpus differentiatum: ei est crusta, amiculum,? et nucleus, omnes geochemice distincti. Lunae est solidus plerumque ferro abundante nucleus interior, cuius radius est fere 240 chiliometra, et fluidus nucleus exterior, plerumque ferro liquido compositus, cuius radius est fere 300 chiliometra. Circa nucleum est stratum terminalis partim liquefactum, cuius radius est circa 500 chiliometra.[4]
Totus Lunae radius 1738 km est; uno mense suum rotandi motum fungitur circa Tellus, ab quo fere 384 000 chiliometrorum stat.
Cum satellitis nostri tempus se convertendi tempori in orbem volvendi idem est (29 dies), is perpetuo nobis eandem speciem monstrat. Luna maiorum satellitum est pro planetarum quorum in aere: planetarum maiorum satellites non molum differentum sunt eius; similes planetae Terrae satellites non tenent (Venus, Mercurius), vel quos tenent ita parvi sunt ut quasi non considerentur (Mars).
Planities[recensere]
Lunae multae planities sunt, significatae cum nomine maribus. Hic referuntur:
- Mare Anguis
- Mare Fecunditatis
- Mare Nubium
- Mare Cognitum
- Mare Tranquillitatis
- Oceanus Procellarum
- Lacus Aestatis
Montes et Valla[recensere]
Craterae[recensere]
Cum Lunae aerem quasi non sit, meteora decidenta multa magis sunt gravioraque damna ferunt quam in Tellure. Quare satellitis superficiei permulti crateres sunt:
Figurae Lunae[recensere]
- Luna nova, Luna nascens, novilunium, interlunium
- Luna dimidia crescens, Luna falcata, Luna semiformis
- Luna plena, plenilunium
- Lluna dimidia decrescens, Luna falcata, Luna semiformis
Vide etiam[recensere]
- Aliae Telluris lunae
- Eclipsis lunae
- Lumen cinererum
- Luna (dea)
- "Luna in caseo viride consistit", aphorismus de hoc corpore caelesti
- Luna plena
- Selene
- Vices lunae
Notae[recensere]
- ↑ Ebbe Vilborg, Norstedts svensk-latinska ordbok, editio secunda, 2009.
- ↑ M. H. M. Morais et A. Morbidelli, "The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth," Icarus 160 (1) (2002): 1–9. bibcode = 2002Icar..160....1M. doi 10.1006/icar.2002.6937.
- ↑ Taylor, Stuart Ross (1975). Lunar science: A post-Apollo view. New York, Pergamon Press, Inc.. p. 64
- ↑ "NASA Research Team Reveals Moon Has Earth-Like Core," apud www.nasa.gov.
Nota bene[recensere]
- ↑ Sunt nonnulla asteroida prope Tellus, inter quae 3753 Cruithne, quae sunt co-orbitalia cum Tellure: eorum orbita se aliquando prope Tellus ferunt, sed deinde commutantur (Morais et al. 2002). Haec sunt quasi-satellites, non lunae, quia ea circa Tellus non moventur. Pro singluis additis, vide Aliae Telluris lunae.
- ↑ Charon est maius prae Plutone, sed Pluto in genus planetae nani iterum descriptus est.
Bibliographia[recensere]
- Luna, apud http://www.bbc.co.uk/ (Discovery 2008, BBC World Service).
- B. Bussey, Paul D. Spudis. 2004. The Clementine Atlas of the Moon. Cantabrigiae: Cambridge University Press. ISBN 0-521-81528-2.
- Cain, Fraser. "Where does the Moon Come From?" Universe Today.
- Duncan, David Ewing. 1998. The Calendar Fourth Estate Ltd. ISBN 978-1-85702-721-1.
- Jolliff, B., M. Wieczorek, C. Shearer, C. Neal, eds. 2006. New views of the Moon, Rev. Mineral. Geochem 60(1):721. doi 10.2138/rmg.2006.60.0. ISBN 0939950723.
- Jones, E. M., ed. 2006. Apollo Lunar Surface Journal. NASA.
- Exploring the Moon. Lunar and Planetary Institute.
- Mackenzie, Dana. 2003. The Big Splat, or How Our Moon Came to Be. Hoboken: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-15057-6.
- Moore, Patrick. 2001. On the Moon. Tucson: Sterling Publishing Co. ISBN 0-304-35469-4.
- Comentarii de Luna, apud www.psrd/hawaii.edu (Planetary Science Research Discoveries).
- Spudis, P. D. 1996. The Once and Future Moon. Vasingtoniae: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-634-4.
- Taylor, S. R. 1992. Solar system evolution. Cantabrigiae: Cambridge University Press. ISBN 0-521-37212-7.
- Teague, K. 2006. The Project Apollo Archive.
- Wilhelms, D. E. 1987. Geologic History of the Moon. U.S. Geological Survey Professional Papers, 1348.
- Wilhelms, D. E. 1993. To a Rocky Moon: A Geologist's History of Lunar Exploration. Tucson: University of Arizona Press. ISBN 0-8165-1065-2.
Fontes cartographici[recensere]
- Atlantes lunares, apud http://www.lpi.usra.edu/ (Lunar and Planetary Institute)
- Gazetteer of Planetary Nomenclature (USGS), apud planetarynames.wr.usgs.gov (Index nominum proprietatum)
- "Clementine Lunar Image Browser," apud http://www.cmf.nrl.navy.mil/ (15 Octobris 2003)
- Globuli "zoomabiles" 3D:
- "Google Moon," apud moon.google.com (2007)
- Luna, apud http://www.worldwindcentral.com/ (NASA, 2007)
- Aeschliman, R. "Planetary Cartography and Graphics," apud ralphaeschliman.com (mappae lunares et panoramata ad locos ubi Apollo attigit)
- Imagines Kaguya (Selenis), apud wms.selene.jaxa.jp (Japan Aerospace Exploration Agency)
Instrumenta observationis[recensere]
- Calendarium casuum caeli, apud sunearth.gsfc.nasa.gov (NASA)
- Ortus lunae, occasus lunae, et phasis pro loco, apud http://www.timeanddate.com/ (2008)
- "HMNAO's Moon Watch," apud http://www.crescentmoonwatch.org/ (2005)
Nexus externi[recensere]
 |
Vicimedia Communia plura habent quae ad Lunam spectant. |
| Systema Solare nostrum |
 |
| Sol Planetae: Mercurius | Venus | Tellus (Terra) | Mars | Iuppiter | Saturnus | Uranus | Neptunus |
| Planetulae: Ceres | Pluto | Haumea | Makemake | Eris Corpora alia: Satellites | Luna | Asteroides (+ indices) | Corpora transneptuniana |
| Vide etiam indices corporum Systematis Solaris redactos secundum radium et massam. |
