Latinitas bona

Epaminondas

E Vicipaedia
Salire ad: navigationem, quaerere
Statua Epaminondae

Epaminondas (graece : Επαμεινώνδας), natus anno incerto mortuus 362 a.C.n.,, fuit ductor exercitus et magistratus Thebanus, cuius praesantissimum ingenium tam in bellicis quam in civilibus rebus causa fuit cur illius patria per decem annos (371-362 a.C.n.) principatum totius Graeciae (a Graecis hegemoniam appellatam) obtinuerit. Quo mortuo Thebana civitas hegemoniam statim amisit.

De educatione et moribus[recensere | fontem recensere]

Natus patre honesti generis sed pauperis[1], Epaminondas eruditus fuit ut nemo Thebanus magis. Optimi musici eum docuerunt citharizare, et carmina cantare ad lyrae sonum, et saltare[2]. Philosophiae praeceptorem habuit Lysim quemdam Tarentinum Pythagoriae sectae, cuius discipulus fidelis remansit ; namque, vir factus, mores suos conformavit ad normam sapientiae[3]. Fuit enim modestus, prudens, gravis, veritatis diligentissimus, abstinentia singulari, animo maximo. Adolescens, exercebatur currendo et luctando ; sed plurimum studii in armis consumebat. Dux a civibus electus iuventutem Thebanam belli laboribus assuefecit.

De rebus bello gestis[recensere | fontem recensere]

Prima militia Epaminondae, de qua quidem aliquid accepimus, apud Mantineam obsessam anno 385 a.C.n. memoriae tradita est, quo anno et Epaminondas et Pelopidas in exercitu Thebano Lacedaemoniorum regi Agesipoli auxilio misso militabant. Tum in quadam pugna Epaminondas vitam Pelopidae iam acervo mortuorum iacentis atque vulneribus confossi periculo ipsius vitae servasse narratur, quod factum origo et firmum fundamentum sempiternae amicitiae inter duos viros fuit[4].

Tempore Cadmeae occupatae[recensere | fontem recensere]

Cum Lacedaemonii anno 382 a.C.n. Cadmeam ex improviso et fraude occuparunt atque oligarchorum factionis rebus Spartanis faventium dominationem reipublicae Thebanae imposuerunt, Pelopidas in exsilium eiectus est ; Epaminondas vero Thebis remansit, quia a novis dominis tamquam philosophus iners et homo pauper sine opibus spernebatur[5].

Anno autem 379 a.C.n., dum Pelopidas et coniurati caedi ducum factionis adversae operam dant, Epaminondas domi quievit. Postquam vero cum praesidio Lacedaemonio Cadmeam occupante bellatum est, et Gorgidas et Epaminondas multos armatos ducentes oppugnationi eorum studuerunt[6]. Postridie Pelopidam etiam in concilium populi introduxerunt atque patrocinio suo effecerunt ut boeotarches eligeretur[7].

De congressu Spartano[recensere | fontem recensere]

Nihil de Epaminondae gestis inter annos 378 et 371 a.C.n. accepimus : si Plutarcho credimus nondum sollertiam imperatoriam tunc exhibuerat[8]. Anno 371 a.C.n. civitates Graecae perpetuis bellis exhaustae legatos Spartam miserunt, condicionum pacis communis (κοινὴ εἰρήνη) disceptandarum causa, quod colloquium ab historicis 'congressus Spartanus' dici solet. Illo anno Epaminondas boeotarches erat et orationem praeclaram pro civitate sua Spartae habuit. Solus enim regi Agesilao adversari ausus est, dicens pacem diuturnam esse non posse, nisi omnibus ius aequum tribuatur. Etenim Lacedaemonii ex una parte iubebant omnes civitates Graecas sui iuris esse debere, ex altera vero sacramentum in foederis verba pro sociis civitatibus ipsi dicere volebant. Itaque Epaminondas et Thebani ultimo die 'Boeotos' foederi inscribi iusserunt in locum 'Thebanorum'. Ita enim Foedus Boeoticum et Thebanorum hegemonia in Boeotia ipsis foederis verbis rata fuissent. Lacedaemonii recusarunt atque, altercatione inter Agesilaum et Epaminonda habita, Thebanos communi pace excluserunt, quae ad omnes ceteras civitates pertinebat[9]. Pace cum ceteris icta, statim ex eo Lacedaemonii Thebanis bellum intulerunt.

De pugna Leuctrica[recensere | fontem recensere]

Sacra cohors in Leuctrica pugna, duce Pelopida, primam Lacedaemoniorum aciem prostravit ; sed victoria relata est ab Epaminonda, qui universo Thebanorum exercitui imperabat. Amicis autem gratulantibus Epaminondae victoriam respondit ille : "Nihil mihi dulcius est, quam quod patrem et matrem habeo testes ac participes huius gloriae."

Pugna apud Mantineam : Epaminondae mors[recensere | fontem recensere]

Mors Epaminondae anno 1726 picta.

Leuctrica pugna non solum Thebas ab interitu retraxit ; sed etiam Lacedaemonios ad summum discrimen adduxit. Sparta enim a Thebanis capta fuisset, nisi senes, ad defendendam urbem relicti, fortiter repugnavissent. Epaminondas res eo perduxerat ut Lacedaemonii putarent salutem suam in eius pernicie esse sitam : quod huic imperatori exitio fuit. Nam cum, apud Mantineam, aciem instruxisset, et ipse dimicaret audacius, in eum unum hostes universi fecerunt impetum. Nec prius abscesserunt quam ipsum concidere viderunt, hastili eminus percussum. Epaminondas sensit se mortiferum vulnus accepisse ; ferrum tamen extrahi noluit ante finem pugnae. In castra relatus quaesivit : "salvusne esset clypeus" ; quem allatum osculatus est ; rogavit quoque "essentne fusi hostes." Id postquam audivit : "Satis", inquit, "vixi ; invictus enim morior." Tum, ferro extracto, confestim exanimatus est. Cum Epaminonda cecidit Thebarum potentia. Ante Epaminondam Thebani nullum memorabile bellum gesserant ; post eius letum, non victoriis, sed cladibus insignes fuerunt. Sic, cum maximo illo et cive et imperatore, patriae gloria et nata est et exstincta.

De fontibus[recensere | fontem recensere]

Vita Epaminondae a Plutarcho olim scripta et hodie deperdita acerbe desideratur. Nam Cornelius Nepos in Epaminonda suo, dum antithesim cum vita Pelopidae iuxta posita amplificare cupit, multa de moribus et studiis litterariis nobis tradidit, pauca de rebus bello gestis, pauciora etiam de politicis inceptis ad hegemoniam Thebanam pertinentibus. Xenophon autem, qui Thebanos oderat, libro septimo tantum Hellenicorum suorum de Epaminonda loqui coepit, id est rebus anno 362 a.C.n. ab eo gestis : hanc ultimam in Peloponneso expeditionem per omnes numeros refert, videlicet quia morte imperatoris Thebani gaudebat, quem omnes Lacedaemonii et Athenienses vivum reformidabant. Igitur ante 362 a.C.n. ad Diodorum Siculum confugere necesse est, vel ad alias vitas parallelas Plutarchi, de Agesilao vel Pelopida tractantes.

Fontes[recensere | fontem recensere]

Notae[recensere | fontem recensere]

  1. Corn. Nepos Epam. III,4. Plut. Pelop., II,3-5.
  2. Corn. Nepos Epam. II,1.
  3. Corn. Nepos Epam. II,2. Diod. Sic. XV,39,2.
  4. Plut. Pelop. IV,5-8. Pausanias IX,13,1.
  5. Plut. Pelop. V,3.
  6. Plut. Pelop. XII,2. Cor. Nep. XVI,4,1.
  7. Plut. Pelop. XII,6-8.
  8. Ages. 27,6 : 'στρατηγίας δὲ πεῖραν οὔπω δεδωκώς'.
  9. Plut. Ages. 27,4-28,4. Corn. Nepos Epam. VI,4. Diod. Sic. XV,38,2-3 et 50,4. Xen. Hell. VI,3,18-20. Paus. IX,13,2.